– ۋنيۆەرسيتەتتە قازاق جاستارىنا ءدارىس وقىپ جۇرگەنىڭىزگە ءبىراز بولدى. ولاردىڭ قارىمىن جاقسى بىلەسىز. وسى ورايدا, قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ قابىلەتىن باعامداي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا قانداي بولجام جاساي الاسىز؟
– بۇل – وتە اۋقىمدى سۇراق. «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت» – ەلدەگى ەڭ ۇزدىك ستۋدەنتتەردى جينايتىن ءبىلىم ورداسى. وقۋ ورنى ءوزىنىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرعان. ءبىزدىڭ مەكتەپ باكالاۆردان كەيىنگى ءبىلىم بەرەتىن بولعاندىقتان, تۇلەكتەرىمىزدىڭ دەنى باسەكەگە قابىلەتتى جانە وتە ەلگەزەك. اسىرەسە جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاعان شاكىرتتەردىڭ دەڭگەيى وتە جوعارى ەكەنى تاڭداندىرادى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ دارىسىندە ستۋدەنتتەر ايتقاندى قاعىپ الىپ, پىكىر الماسۋعا ءازىر تۇرادى.
قازاقستاننىڭ العا قويعان ماقساتى بيىك. مۇنداي تالاپتىڭ بولۋى قۇپتارلىق جاعداي. قازاقستاندى دامىعان ەلدەرمەن سالىستىراتىندار كوپ. بىراق سول ەكونوميكاسى مەن ساياساتى وزا شاپقان مەملەكەتتەر قازىرگى دەڭگەيىنە ءبىر كۇندە جەتكەن جوق. ولاردىڭ بولمىسى عاسىرلاپ قالىپتاستى. ال قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا نەبارى 26 جىل تولدى. وسى ارالىقتا قازاقستان كوپ جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى.
كەيدە ءبىز سەكىلدى باتىس دەموكراتياسىنان سۋسىنداعان ادامدار قازاقستانعا ءوز ۇستانىمىمىزبەن قاراپ, سول تۇرعىدا سىنعا الامىز. مەنىڭشە, بۇل دۇرىس ەمەس. ويتكەنى, ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىڭ تاريحى, ءداستۇرى, مادەنيەتى جانە دامۋ جولى ەسكەرىلۋى ءتيىس.
پرەزيدەنتتەرىڭىز ءبىر سوزىندە دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولى بار ەكەنىن ايتقان-دى. مەنىڭشە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاريحقا تەرەڭ ءۇڭىلىپ, ءداستۇر مەن مادەنيەتتى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ وزىندىك دامۋ جولىن قالىپتاستىردى. تاۋەلسىزدىك العان تۇسپەن قازىرگى كەزەڭدى سالىستىرىپ قاراساڭىز, وزگەرىستەردىڭ وتە كوپ ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. مۇنىڭ ءبارى – 26 جىلدا قول جەتكىزگەن تابىس.
ءار ەلدىڭ وزىنە ءتان دامۋ باعىتى, وزىندىك دەموكراتياسى بولۋى ءتيىس. دەموكراتيانىڭ امەريكالىق نەمەسە فرانتسيالىق ۇلگىسىن قازاقستاندا قولدانۋ مۇمكىن ەمەس. ونى ەنگىزگەن كۇننىڭ وزىندە ءبارى جاقسارىپ كەتۋى نەعايبىل. ويتكەنى اتالعان جۇيەلەر عاسىرلار بويى, جەرگىلىكتى ۇلتقا نەگىزدەلە وتىرىپ قانات جايدى.
قازاقستان باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ دامۋدىڭ وزىندىك جولىن قالىپتاستىرعانىمەن, قازاقى باعىتىنان اجىراعان جوق. قازاقستاننىڭ باسقا مەملەكەتتەردەن ارتىقشىلىعى – جاڭارۋعا اشىق بولۋى. ماسەلەن, «بولاشاق» ستيپەندياسى سەكىلدى باعدارلامالار ارقىلى ەلدەگى ەڭ تالانتتى جاستار شەتەلدەن ءبىلىم الۋعا جىبەرىلەدى. بۇل – ەلدىڭ دامۋىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا.
– قازاقستانداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى زەرتتەگەن ەكەنسىز. قانداي قورىتىندى جاسادىڭىز؟ بىزدەگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قالاي قىزمەت ەتەدى؟
– جالپى, دامىعان ەلدە ءۇش سەكتور بار دەپ قاراستىرامىز: مەملەكەتتىك, جەكەشە جانە قوعامدىق. دامۋشى ەلدەردىڭ كوبىندە ءۇشىنشى سەكتوردى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. قازاقستاندا اتالعان سالانىڭ قانات جايۋى ەلدىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى.
ۇەۇ-لاردىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – مەملەكەتتىك سەكتورمەن بىرلەسە وتىرىپ قوعامدىق قىزمەتتى وركەندەتۋگە اتسالىسادى. ۇەۇ بيلىككە كومەكشى قۇرال رەتىندە قىزمەت ەتىپ, نازاردان تىس قالاتىن شاعىن توپتىڭ داۋىسىن بيلىككە جەتكىزەدى. قازاقستان مۇنداي ۇيىمداردىڭ تيىمدىلىگىن كورۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
ءبىزدىڭ ءبىر ستۋدەنتىمىز قازاقستانداعى اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالارعا كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىن زەرتتەپ كورگەن ەدى. ەلدە ونداي ناۋقاسى بار جاندارعا كوپتەگەن ازاماتتار الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى وزدەرىنىڭ اقىل-كەڭەستەرىن ايتىپ, قولداۋ كورسەتىپ تۇراتىن كورىنەدى. ەگەر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وسى باعىتتا جۇيەلى جۇمىس ىستەسە, اۋتيزممەن اۋىرعاندارعا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك كومەك ۇلعايا تۇسەتىن.
– ءومىر ساپاسى دا ءسىزدىڭ زەرتتەۋ وبەكتىڭىزگە كىرگەن ەكەن. جالپى, قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن قالاي باعالايسىز؟
– ءبىلىم, دەنساۋلىق, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سەكىلدى سالالار – قوعامداعى ءومىر ساپاسىنىڭ نەگىزگى ىرگەتاسى. دامىعان ەلدەردە بيلىكتىڭ باستى مىندەتى – سولاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ. ۇكىمەت وزىنە بەرىلگەن مەرزىم ىشىندە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قالاي كوتەرگەنىمەن باعالانادى.
ۇكىمەت وزىنە بەرىلگەن مەرزىمدەگى اتقارعان جۇمىسىنا قانداي باعا بەرەدى؟ اۋەلدەن بيلىكتىڭ باستى ماقساتى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋ ەمەس پە؟! بۇعان جاۋاپ ايتۋ ءۇشىن مىنانى ەسكەرۋ كەرەك. قازاقستاندى دامىعان ەلدەردىڭ جاعدايىمەن سالىستىرۋ دۇرىس ەمەس. ويتكەنى ولار الدەقاشان كوپ نارسەنىڭ قىر-سىرىنا قانىققان, جۇيەسى ورنىققان مەملەكەتتەر. ەسەسىنە, قازاقستاندى وزىمەن دەڭگەيلەس ەلدەرمەن سالىستىرىپ كورۋگە بولادى. ماسەلەن, قازاقستان الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋدى كوزدەيدى. ەندەشە, سول ءتىزىمنىڭ 26-30 ساتىسى ارالىعىندا جايعاسقان مەملەكەتتەردەگى جاعدايدى باعامداپ كورگەن ءجون. سودان كەيىن قاي سالاعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك ەكەنى ناقتىلانادى. ويتكەنى قازاقستان سول 26-30 ورىندارداعى ەلدەردى تىزىمنەن ىعىستىرىپ شىعۋى ءتيىس.
– استاناعا كەلگەنىڭىزگە ءبىراز ۋاقىت بولىپتى. سودان بەرى ەلوردا قالاي وزگەردى؟ العاش كەلگەندە قانداي ەرەكشەلىكتەر بايقادىڭىز؟
– «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە» جۇمىس ىستەگەنىمە ءبىر جىلدان اسىپ كەتتى. ايتسە دە وعان دەيىن ءبىر مارتە استانادا بولعانىم بار. ون جىلداي بۇرىن قىسقا مەرزىمدىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قازاقستانعا ەكى اپتالىق ءىس-ساپارمەن كەلدىم. سودان بەرى قازاقستان, اسىرەسە استانا وتە قاتتى وزگەرگەن. باتىستان كەلگەندەر استانانى كەيدە «كراندار قالاسى» دەپ اتايدى. ويتكەنى ءار كەلگەن سايىن كرانداردىڭ كوپتىگىن, قالانىڭ ۇزدىكسىز دامىپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولامىز. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى دە شاھارعا ۇلكەن سەرپىن اكەلدى. تاياۋدا كورمەنى ارالاپ شىقتىم. وتە كەرەمەت, بەتكە ۇستار جوبا ەكەن.
ەڭ العاش كەلگەنىمدە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازىرگى تۇرعان ورنى ميداي جازىق دالا بولاتىن. بىراق ءبىلىم ورداسىنىڭ اۋماعى جىل ساناپ كوركەيىپ كەلەدى.
بۇرىن ۋنيۆەرسيتەت پەن شاھار اراسى اشىق القاپ ەدى. از مەرزىمنىڭ ىشىندە ەكى اراعا كوپتەگەن عيماراتتار سالىندى.
– مۇندا قانداي پاندەردەن ءدارىس وقيسىز؟
– ءبىزدىڭ مەكتەپتە نەگىزگى ءۇش باعىت بار. ەڭ اۋەلى, مەملەكەتتىك ساياسات بويىنشا ماگيستراتۋرا. بۇل پانگە باكالاۆرياتتى اياقتاعانىنا كوپ ۋاقىت وتپەگەن, جۇمىس تاجىريبەسى از جانە مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارۋدى قالاعان ۇمىتكەرلەر قابىلدانادى. ەكىنشى ماگيسترلىك باعدارلاما – مەملەكەتتىك باسقارۋ. ءۇشىنشىسى – مەملەكەتتىك ساياسات بويىنشا دوكتورلىق وقۋ. ياعني مەن ءدارىس وقيتىن ساباقتاردىڭ دەنى وسى مەملەكەتتىك ساياسات پەن مەملەكەتتىك باسقارۋعا نەگىزدەلگەن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
