تاريحتا بەسقالا اتاۋىمەن بەلگىلى قاراقالپاق وڭىرىندە جىرشىلاردى جىراۋ دەگەن. بۇل وڭىردە قازاقتىڭ ءتول ونەرى – جىرشىلىق ءداستۇر ەرەكشە ساقتالىپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن امان جەتكەن. جاقىندا «قاراقالپاقستانداعى قازاق اقىن-جىراۋلارىنىڭ مۇراسى» دەگەن اتپەن مارقۇم قارجاۋباي جۇماجانوۆ پەن تۇرسىناي تورتكۇلباەۆانىڭ وقۋلىق-حرەستوماتياسى ء«داستۇر» باسپاسىنان جارىق كوردى.
قاراقالپاقستانداعى قازاق باۋىرلارىمىزدىڭ ادەبي مۇراسى – ءبۇتىن قازاق ادەبيەتىنىڭ شالقار ايدىنىنا قوسىلار ارنالى وزەن. سوناۋ الپىسىنشى جىلدارى م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ت.بەكحوجينا, ت.قاناعاتوۆ, ب.ىسقاقوۆ, ب.بايدىلداەۆ, ت.سىدىقوۆ, مۋزىكا زەرتتەۋشىسى ا.سەرىكباەۆالار ارنايى ساپارمەن بارىپ, مول مۇرا جيناعان.
بەلگىلى عالىم الما قىراۋباەۆا قايروللا جىراۋدىڭ اۋزىنان ءتورت داستان جازىپ العان ەكەن. تاريحي سەبەپتەرمەن بەسقالا وڭىرىنە ءبىراز قازاق قونىس اۋدارعان. اقىن-جىراۋلارى وزبەك, قاراقالپاق, تۇرىكمەن جۇيرىكتەرىمەن ەتەنە تانىسىپ, ماقام تۇرلەندىرىپ, ءسوز بايىتقان. قازىرگى ۋاقىتتا شەتەلدەگى قازاق ادەبي مۇرالارى عانا ەمەس, ەل ىشىندەگى كەيبىر بايلىقتارىمىزدى تولىق يگەرىپ كەتە الماي جاتىرمىز. «بابالار ءسوزى» كوپتومدىعىنا ەنبەي قالعان تاعى ءجۇز تومدىق مۇرانىڭ بارىن عالىمدارىمىز ايتىپ ءجۇر. ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ ءبىر ۇشى وسى حالىق مۇراسىن, اسىرەسە شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇرىنعى ءھام بۇگىنگى بايلىعىن جيناپ-تەرۋدە جاتسا كەرەك. ويتكەنى جەر شارىنىڭ قاي بۇرىشىندا ءومىر سۇرسە دە, قازاق دەگەن تۇتاس ءبىر حالىق. ونىڭ بايلىعى دا, مۇراسى دا ورتاق. وسى جاعىنان كەلگەن بەسقالانى مەكەن ەتكەن قوسىم جىراۋ, قازان جىراۋ, قاراساي جىراۋ, ءوتىم بالتۋعان ۇلى, تاڭجارباي باكىر ۇلى, جۇماعالي ساعىنباەۆ, ءدارياباي جىراۋ, اقپان جىراۋ, تۇرمان قوجا سياقتى كوپتەگەن اقىن-جىراۋلاردىڭ ەڭبەگى توپتاستىرىلعان وقۋلىق ءبىز ءۇشىن باعالى بولماق.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
