– سونىمەن, «قازاق كينوسىنىڭ قارا بالاسىنا» قۇلاق قويالىق.
– «قازاق كينوسىنىڭ قارا بالاسى» دەگەن تىركەس كوكەيدەگى قولامتانى قوزعاپ, ساناما ۇشقىن تۇسىرگەنىن قاراشى, ءا؟! كوز الدىما الىپ اعالاردى, كەۋدەسى كۇمبىرلەپ تۇراتىن اپالارىمدى اكەلدى. مەن ولاردىڭ شاراپاتىن كوپ كوردىم. التى بەلەسكە كوتەرىلگەننەن بەرى وزىمنەن بۇرىن ۇلتىمنىڭ سول ارىستارى تۋرالى ايتقاندى ماقۇل كورىپ ءجۇرمىن. ءوزىڭىز دايەككە كەلتىرگەن «قازاق كينوسىنىڭ قارا بالاسى» دەگەن ءسوزدى كەسكىن كەلبەتى, جاراتىلىسى, ءبىتىم-بولمىسى كوپ ادامدا كەزدەسە بەرمەيتىن ۇلى جازۋشى, عۇلاما ويشىل ءابىش كەكىلباي ۇلى ءار كەزدەسكەن سايىن قايتالاپ ايتىپ , قولىمدى قىسىپ, جادىراي سويلەپ اق تىلەگىن ءبىلدىرۋشى ەدى. ول تۇستا كەمەل دە كەمەڭگەر اعا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا باس رەداكتور بولاتىن.
ءيا, ادامدى ومىرگە اتا-اناسى اكەلىپ قاتارعا قوسقانمەن, ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا اينالاسى ۇلكەن ۇلەس قوساتىنى بەلگىلى. سول اينالاسىنداعى ادامداردىڭ جانى جايساڭ, كوڭىلى دارحان, بار ادامدى باۋىرىنا تارتاتىن, اسىرەسە ورىمدەي وسكىن جاستىڭ ماڭدايىنان سيپاپ, توڭىرەگىنە مەيىرىمىن توگەتىن ۇلت ۇلىلارىنىڭ ءجونى دە, جولى دا بولەك. مەن سونداي اسىلداردىڭ ون جاسىمنان شۋاعىنا ءشول قاندىرىپ, ءتالىمىن كورىپ ءوستىم. مەن ءۇشىن كوش باسىندا تۇرعان تابيعاتى تاڭقالارلىق ابدوللا اعا بار. اتاقتى كينورەجيسسەر قارساقباەۆتى ايتامىن. ونەرگە, ونىڭ ىشىندە كينوعا مەنى سول ابدوللا اعا اكەلدى عوي. ءحانتاڭىردىڭ باۋرايىنان الماتىعا كەلىپ, №12 قازاق مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەن ەدىم. بويىم الاسا, ءتۇرىم قارا قوشقىلداۋ بولاتىن. ساباقتان قولىمىز بوساي قالسا فۋتبول وينايمىز. مەنى ىلعي قاقپاعا تۇرعىزىپ قويادى. ءبىر كۇنى ويىن ۇستىندە شاتاق شىقتى. ەرەسەكتەۋ بالانىڭ ءبىرى مۇرنىمنان ۇرعاندا قان ساۋلاپ كەتتى. شاقارلىعىم ۇستاپ, شامام جەتپەسە دە شالعايىنا جارماسا كەتتىم. سول ساتتە ء«اي, نە بولدى, ەي؟!» دەگەن قارلىعىڭقى داۋىس شىقتى. وعان ءمان بەرە قويمادىم. الگى داۋىس قايتا شىققاندا جالت قارادىم. ءبىزدى اجىراتتى. بىراق, قايتا قويماي قارسىلاسىما تاپ-تاپ بەرەمىن, اشۋ بۋىپ بارادى. شاماما قاراماي كەگىمدى قايتارعىم كەلەدى. «سەن كىمسىڭ؟» دەمەسىم بار ەمەس پە, اراشا تۇسكەن ادامعا. ول دا ماعان تەسىلە قاراپ ء«وزىڭ كىمسىڭ؟» دەپ قارسى سۇراق قويدى. «مەن قالىمبەتوۆپىن!» دەدىم. «وندا مەن قارساقباەۆپىن!» دەدى دە قولىمنان جەتەكتەپ مەكتەپكە قاراي ءجۇردى. مەن وزىمە ءزابىر كورسەتكەندەرگە ءتىسىمدى قايراپ, ارتقا قاراي بەرەمىن. مەكتەپتىڭ الدىنا كەلسەك, بەدەلدى ۇستازىمىز رافيكا نۇرتازينا ونشاقتى بالانى ءتىزىپ قويىپتى. مەنى كورە سالىپ: «مىنا جاقسى وقيتىن وقۋشىلاردىڭ ىشىنەن تاڭداۋ كەرەك», دەدى. بەيتانىس كىسىنىڭ نازارى مەندە, «ولاردى دا الامىز, قازىر بىزگە مىنا بالانى اكەتۋگە رۇقسات بەرىڭىز», دەدى. بەيتانىس كىسىنىڭ قاسىندا جۇرگەن جىلى ءجۇزدى اپاي «اتتەگەنى-اي!» دەپ مەنىڭ بەت-اۋزىمدى ءسۇرتىپ, باۋىرىنا تارتىپ, بۇيىرىندە «قازاقفيلم» دەگەن جازۋى بار ماشيناعا اكەلىپ كىرگىزدى. كەيىن ءبىلدىم ول ەكىنشى كينورەجيسسەر سارا جوراباەۆا اپاي ەكەن. ءسويتىپ ابدوللا اعا ءوزى تۇسىرگەلى جاتقان «بالالىق شاققا ساياحات» دەگەن كينوسىنداعى بەكتاس دەگەن بالانىڭ رولىنە مەنى تاڭداپتى.
كينوستۋدياعا كەلسەك, مەن سەكىلدى قارا شوتپاقتار قاپتاپ ءجۇر. نەشە ءتۇرلى سىناقتان وتتىك. كەيدە بۇيىتكەن كينوسى قۇرىسىن دەپ مەكتەپكە قاشىپ كەتكەن دە كەزىم بولدى. بىراق سارا اپاي دەدەكتەتىپ قايتا اكەلەدى. قانداي مىنەزىم ۇناعانىن بىلمەيمىن, ابدوللا اعا ماعان ۇرىسپايدى, قايتا باسىمنان سيپاپ, «سەن كينودا بەكتاس دەگەن ءوزىڭ سەكىلدى بالانىڭ بەينەسىن شىعارۋىڭ كەرەك», دەيدى. سىناق كەزىندە بەكتاسقا ءتان ءبىراز وقيعالاردى اتقاردىم. باي بالاسى مەن جەتىم بالانىڭ جايى بەلگىلى. اعىل-تەگىل جىلاعان دا, جالبارىنىپ بىرەۋدەن ساۋعا سۇراعان كەزىم دە كەزدەستى. ءبىر ايدان كەيىن سىناقتىڭ قورىتىندىسى شىعاتىن بولىپتى. بەكتاستىڭ رولىندە وينايتىن بالانى تاڭداپ الاتىن وتىرىس وتەتىن جەرگە ءبىزدى دە اكەلدى. سارا اپايدى توڭىرەكتەپ تۇرعان ەدىك. انانداي جەردە كەلە جاتقان كىسى كوزىمە جىلى ۇشىراي كەتىپ, «سارا اپاي, الدار كوسە كەلە جاتىر!» دەدىم. ء«تايت, الدار كوسەسى نەسى, كەلە جاتقان شاكەن اعاي عوي», دەدى. مەن شاكەن اعا ەكەنىن قايدان بىلەيىن, كينوداعى الدار كوسە كوز الدىما كەلدى.
ۇلكەندەردىڭ باس قوسۋى بەس-التى ساعاتقا سوزىلدى. ءبىر كەزدە ابدوللا اعا جۇگىرىپ كەلىپ, «سەن كينوعا تۇسەتىن بولدىڭ!» دەدى قۇشاعىنا قىستى. فيلمگە ارقاۋ بولعان شىعارمانىڭ اۆتورى بەردىبەك سوقپاقباەۆتى دا سول كۇنى كوردىم. ءسال جىميىپ, «تالانتىڭ بار سەكىلدى, تالپىنۋ كەرەك», دەدى. ابدوللا اعا مەن بەردىبەك اعانىڭ ورتاسىندا تۇرعانىمدا ەڭسەسى بيىك, ماڭدايى جول-جول شاكەن اعا جاقىنداپ كەلىپ, «سەنى بەكتاستىڭ رولىنە مەن بەكىتتىم. بويىڭدا جىگەر بار ەكەن, قايسارسىڭ, وسى بەتىڭنەن تانبا, بالا!» دەدى. ۇلى تۇلعانىڭ سول ءبىر ساتتەگى ءۇنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قۇلاعىمنان كەتپەي, شىڭىلدايدى دا تۇرادى. كەيىن دە تالاي ديدارلاسىپ جۇردىك. بىردە ىلتيپاتىمەن جان دۇنيەمدى جادىراتسا, كەيدە بالاسىنباي ازىلدەپ تە قويۋشى ەدى. مەن سول شوقتىعى بيىك شوق جۇلدىز شاكەن اعا ومىردەن وزعاندا ماسكەۋدە ءجۇر ەدىم. ابدوللا اعا ء«بىزدىڭ عانيدى» سوندا ءتۇسىرىپ جاتقان. مەن ايدار رولىندە ەدىم. قازاق كينوسىنىڭ اتاسىمەن سول قالادا ماڭگىلىككە قوشتاسىپ قالا بەرگەنىم بار. قازاق ادەبيەتىنىڭ الىبى مۇحتار اۋەزوۆ تە, قازاق عىلىمنىڭ كوشباسشىسى قانىش ساتباەۆ تا, قازاق كينوسىنىڭ ءىز اشارى شاكەن ايمانوۆ تا ماسكەۋدە قايتپاس ساپارعا اتتاندى. ال سول شاكەن اعا دا, ابدوللا اعا دا, ءماجيت اعا (بەگالين) دا ەلۋدىڭ ورتاسىنان اسا ومىردەن وزدى. وسى ءبىر جايلار ويىما ورالعاندا, ۇلت جاقسىلارى فانيدەن باقيعا نەگە ەرتە اتتانادى ەكەن دەپ كادىمگىدەي تولعاناتىنىم بار. ە, مەنى قازاق كينوسىننىڭ ۇلكەن-كىشىسى بىردە «قارا بالا», بىردە «بەكتاس» دەپ اتاپ جۇرەتىن ەدى-اۋ!
– قانشا كينوعا ءتۇستىڭىز؟
– «بالالىق شاققا ساياحاتتان» باستاپ, «راۋشاندا» ەرمەكتى, ء«بىز تورتەۋمىزدە» كوجەكتى, «دالاداعى قۋعىندا» عالىمجاندى, «قىزىلتاس ماڭىنداعى زاستاۆادا» قابىشتى, ء«بىزدىڭ عانيدا» ايداردى, «جاڭبىردا» ماراتتى, «ادامدى قابىلداڭداردا» ەرلان ەلەكتريكتى, «كەزدەسپەي كەتكەن ءبىر بەينەدە» قايساردى – ۇزىن سانى قىرىققا تاياۋ فيلمدە وزگە دە كەيىپكەرلەردى شىعارۋعا قاتىستىم. «سەكەردە» باستى كەيىپكەر قۇرماشتىڭ, «كەشىكەن ماحابباتتا» ساپاردىڭ بەينەسىن سومدادىم. ول كەزدە كينو ءتۇسىرۋدىڭ ءوزى ءبىر كەرەمەتتەي ەدى. مىسالى, ابدوللا اعا «بالالىق شاققا ساياحاتتى» ەرتەڭگى ساعات وننان كەشكى التىعا دەيىن تۇسىرسە, شاكەن اعا «تاقيالى پەرىشتەنى» تۇنگى ۇشكە دەيىن ءتۇسىرۋشى ەدى. سول كەزدەگى ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءىلتيپاتى, جاراسىمدى سوزدەرى قانداي كەرەمەت ەدى. ءامينا ومىرزاقوۆانى, بيبىگۇل تولەگەنوۆانى, الىمعازى رايىمبەكوۆتى سول جەردەن كورەتىنمىن. الدا دا ايتتىم, قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعىن كوتەرگەن قانابەك بايسەيىتوۆ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, كاۋكەن كەنجەتاەۆ جانە بولمىسى بولەك نۇرمۇقان ءجانتورين, سەيفوللا تەلعاراەۆ, قاسىم جاكىباەۆ كەنەنباي قوجابەكوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ, ءانۋار مولدابەكوۆ, ءانۋار بورانباەۆ, رايا مۇحامەدياروۆا – كىلەڭ مىقتىلار ەدى-اۋ. ۇلت رۋحانياتىنا ولار ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. اتاق-ابىرويلارىنا قاراماستان, كىشىلىگى مەن كىسىلىگىنەن اينىعان جوق. قازىر ولار تۋرالى ايتساڭ, اڭىزداي ەستىلۋى مۇمكىن. قانابەك اعانىڭ قاراپايىمدىلىعى, قۇرمانبەك اعانىڭ كەلبەتى قانداي ەدى؟ كاۋكەن اعا شە؟ ء«ازىلىڭ جاراسسا اتاڭمەن وينا» دەپ كاۋكەن اعاعا ەركەلەي بەرۋشى ەدىم. ونداي كەزدە ول كىسى: «وقاسى جوق, قارا بالا, ءبارىن تۇسىنەم»,– دەپ قالىڭ قاباعىن جادىراتۋشى ەدى.
مەن قاسىم جاكىباەۆ, قازىرگى ارامىزدا جۇرگەن ۇلكەندەرىمىزدىڭ ءبىرى نۇرجۇمان ىقتىمباەۆ اعالارمەن كوپ بىرگە ءجۇردىم. ولاردىڭ ءبىلىمىنىڭ قانداي ەكەنىنە مەن باعا بەرە المايمىن, تابيعي تالانتتارى كولداريا ەكەنىنە ەش كۇمانىم جوق. قازاقتىڭ دالاسى قانداي بايتاق بولسا, ولاردىڭ كوڭىل كوكجيەگى دە سونداي كەڭ بولاتىن. ارداقتى اعالار ونەگەسى, سويلەگەن سوزدەرى مەنىڭ ءومىر جولىما شىراق بولىپ جاندى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. شاكەن, ابدوللا اعالار رۋحى, وزگە دە كوزىن كورگەن, اقىلىن تىڭداعان جاقسىلار مەنى ادامدىقتان, ادالدىقتان اۋىتقىتپاي, تۋرا جولمەن جەتەلەپ كەلەدى. مەن اركەز ونەردەگى اكەم – ابدوللا قارساقباەۆ, شەشەم – سارا جوراباەۆا, رۋحاني دەمەۋشىم – نۇرعيسا تىلەنديەۆ دەپ ايتۋدان جالىققان ەمەسپىن, بۇل سوزىمنەن تانبايمىن دا. ابدوللا اعا مەكتەپ اۋلاسىندا ويىن بالاسى بولىپ دوپ تەۋىپ ءجۇرىپ, تاياق جەگەن كەزىمدە قولىمنان جەتەلەپ كينوعا اكەلگەنىن, الدا ايتتىم. ەگەر العاش رەت ءبىر توپ بالامەن قاتار سىناققا ءتۇسىپ, ولاردىڭ اراسىنان ءبىر وقۋشىنى تاڭدايتىن تۇستا شاكەن اعا «بۇل بالانى ەمەس, انا ءبىر بالانى قابىلدايىق», دەسە ول كىسىگە كىم قارسى كەلەر ەدى, كىم قولىن قاعار ەدى. بۇل ارادا ادىلدىك جولى, ۇلكەن سىيلاستىق, ءبىرىن-ءبىرى ءتۇسىنۋ, قۇرمەتتەۋ جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا مەن ونەر ەسىگىن اشتىم. مەكتەپتە جۇرگەندە دە, جوعارى وقۋ ورنىنداعى كەزىمدە دە كينوعا كوپ ءتۇستىم. ارتىستەرمەن بىرگە عابيت مۇسىرەپوۆ باستاعان. اكىم تارازي, قاليحان ىسقاقوۆ, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, ءساتىمجان سانباەۆ, وزگە دە قالام قايراتكەرلەرىمەن ارالاسىپ ءجۇردىم.
ءيا, مەندە ءبىراز اتاق بار. بىراق, ونى ايتا بەرمەيمىن. كينولارىم تۋرالى دا جەلپىنە سويلەۋدى جاقتىرمايمىن. ونى قاجەت دەسە جۇرت ءوزى ءبىلىپ, شىعارمالارىمدى كورىپ, باعاسىن بەرە جاتار. ەسەسىنە ءوزىم شاراپاتىنا بولەنگەن اعا-اپالارىم تۋرالى ايتۋدى ازاماتتىق پارىز ءارى قارىز ساناپ كەلە جاتىرمىن. ويتكەنى ولار ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ باسىندا تۇرعان, قيلى كەزەڭدە ۇلت رۋحىن جاڭعىرتۋدان جاڭىلماعان, قايتا قىڭىر ساياساتتىڭ اراسىنان جول تاپقان قايراتكەرلەر عوي. سول جاقسى مەن جايساڭداردى ونەگە ەتپەي, كەيىنگى ۇرپاققا ايتىپ وتىرماي بولمايدى. مەن قازىر شاكىرت تاربيەلەي باستادىم. شاكىرتتەرىمە ساباق جۇرگىزگەندە ۇلى ۇستازدارىمنىڭ داريا اقىلىن, تازا پەيىلىن, ءبىلىم-بىلىگىن جەتكىزۋگە تىرىسامىن.
– ءبىلىم باسپالداعىنا قالاي ورلەدىڭىز؟
– سۇراعىڭىزدىڭ توركىنىن ءتۇسىندىم. مەن قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ اكتەرلىك ءبولىمىنىڭ تۇلەگىمىن. ول كەزدە كونسەرۆاتورياعا ەكى كەزەڭمەن قابىلدايتىن. ءبىر سەبەپتەر بولىپ, ءبىرىنشى كەزەڭنەن قالىپ قويعانىم بار. ەندى نە ىستەدىم دەپ دالىزدە كەلە جاتسام حاديشا بوكەەۆا اپاي كەزدەسە قالماسى بار ما؟ جىلى ۇشىراي كەتتى. «سەن كينوعا ءتۇسىپ جۇرگەن بالاسىڭ عوي؟» دەدى. ء«يا!» دەپ قۋانىپ كەتتىم. «وقۋعا كەلىپ ەدىم, كەشىگىپ قالىپپىن». كۇمىلجىدىم. «كەشىككەن جوقسىڭ, قىركۇيەكتە تاعى قابىلداۋ بولادى, بىلەسىڭ عوي. سوندا كەلىپ سىناق تاپسىر». «اپاي, راحمەت!» دەگەندە داۋسىم قارلىعىڭقى شىقتى. تاماعىم اۋىرىپ جۇرگەن ەدى. قاسىندا كەلە جاتقان ءبىر ارىپتەسى «بۇل تەمەكى تارتاتىن بالا سەكىلدى عوي», دەدى. حاديشا اپاي «قۇدايىم-اي, نەگە ولاي دەيسىڭ, بۇل بالا كينوعا ءتۇسىپ ءجۇر. سەن ءوزىڭ كينو كورمەيسىڭ بە؟» دەدى دە اتى-ءجونىمدى جازىپ الدى. ايتقان ۋاقىتتا كەلسەم حاديشا اپاي اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ قالىپتى. ەندى قايتتىم دەپ اپاي وتىرادى دەگەن بولمەگە بارسام, الاسا بويلى, ءبىر اققۇبا كەلگەن ادەمىشە جىگىت وتىر. جايىمدى ايتتىم. ول كىسى يماندى بولعىر, اشىربەك سىعاي ەكەن. ء«ا, حاديشا اپاي تاپسىرىپ كەتكەن. كينوعا ءتۇسىپ جۇرگەن قارا بالاعا دۇرىس كوزىڭمەن قارا دەگەن», دەدى. قىرىلداعان داۋىس اشىلعان. ونى اشقان اكەمنىڭ شەشەسى دانەكۇل اجەم ەدى. جۇمىرتقا ىشكىزىپ, قويدىڭ قۇيرىق مايىن ۇرتاتىپ جاتىپ «ونەردى ۇيرەن, ونەر ولمەيدى, ونەرلى دە ولمەيدى», دەيتىن. ساۋاتى قول قويۋعا عانا جەتەتىن. بىراق وي-ءورىسى كەرەمەت بولاتىن. وسى كۇنى تورىمدە تۇرعان سۋرەتىنە ءتاۋ ەتىپ, «و, عۇلاما اجەم مەنىڭ!» دەيمىن. بۇگىن ونداي ادامدار بار ما, جوق پا, قايدام؟
مەن حاديشا اپامنىڭ كلاسىندا وقىدىم. اتاق جەتەدى. قازاقستاننىڭ, كسرو-نىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. ايتسە دە مەن-مەن ەمەس, قاراپايىم. ء«اي, قارىندارىڭ اشىپ قالدى ما, ۇيگە جۇرىڭدەر», دەپ كەيدە ءبىزدى ۇيىنە ەرتىپ اپارىپ تويعىزىپ جىبەرەتىن. «تارىعىپ قالدىڭدار-اۋ؟!» دەپ اقشا دا ۇستاتاتىن. كەيدە «اپاي, ءسىزدىڭ سومكەڭىزدەن اقشا الىپ, تاماق ءىشىپ كەلدىك», دەسەك, «ە, دۇرىس», دەپ الىپ, ارتىنان – ء«اي, وسى سەندەر مەنى توناپ بىتىرەسىڭدەر-اۋ!», – دەۋشى ەدى. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن حاديشا بوكەەۆا اپام مەنى قولىمنان جەتەلەپ, قازىرگى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى مامان بايسەركەنوۆ اعايعا تاپسىرعانى جانە بار. ول جەردەن اسكەرگە اتتانعانىمدا حاديشا اپام مەن سارا اپام شىعارىپ سالىپ, ءجيى-ءجيى حات جازىپ تۇردى. سوندا, «ۋاقىت تاۋىپ كىتاپ وقى, بىرەۋگە سوقتىقپاي,تىنىش ءجۇر»,– دەيتىن ەكەۋى دە. مەن دە اندا-ساندا حات جازىپ قوياتىن ەدىم.
قازاقتىڭ بالاسىنا مۇنداي قامقورلىق جاسايتىن اياۋلى انالار قازىر ازايىپ كەتتى-اۋ دەيمىن. ال ابدوللا اعانىڭ ماعان دەگەن نيەتى ەسىمە تۇسسە, كوزىمە جاس ۇيىرىلەدى. اسكەردەن كەلگەننەن كەيىن قارعادايىمنان باۋىر باسقان «قازاقفيلمگە» جۇمىسقا تۇردىم. تاعى دا ابزال جانداردىڭ جول كورسەتۋىمەن قازىرگى تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنا كينورەجيسسەر ماماندىعىنا ءتۇسىپ, ونى مامان بايسەركەنوۆتىڭ كلاسىنان بىتىرگەندە, ول كىسى ماعان كينو تۇسىرۋگە رۇقسات بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە جازۋشى مارال ىسقاقباەۆتىڭ اڭگىمەسىنىڭ جەلىسىندە «تامشى» دەگەن شاعىن فيلم ءتۇسىردىم. ول جوعارى باعاسىن الدى. ودان كەيىن كينو الەمىنە بەل شەشە كىرىستىم. «اينالايىن», «ىزعارلى كۇز» دەگەن فيلمدەر شىقتى. بۇل ەكى فيلم دە ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, شەتەلدەردە دە ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ, حالىقارالىق كينو بايگەلەرىندە الدەنەشە جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. قازىرگى بەلگىلى كينورەجيسسەرلەردىڭ ءبىرى ساتىبالدى نارىمبەتوۆ «اينالايىندى» وزىنە ۇلگى ەتىپ, جوعارى باعالاعانىنا قاراعاندا جامان شىقپاعان سياقتى. «ساردار» فيلمىنە كەلەر بولسام, مۇندا XVII-XVIII عاسىرداعى جوڭعار شاپقىنشىلىعى ءداۋىرىن قامتيدى. باس-باسىنا بي بولۋ, تاق تالاسى مەن باق تالاسى كوركەم بەينەدە كورسەتىلدى. اعالى-ءىنىلى ەكى ساربازدىڭ تارتىسى ارقىلى بەرەكە-بىرلىك بولماعان جەردە ەلدىك مۇددە كۇيرەيتىنىن العا تارتتىم. مەن ابدوللا اعادان ۇيرەنگەن جوعارى تالاپتى ءوزىم كينو تۇسىرگەندە جاڭعىرتىپ ءجۇرمىن. كەيىپكەردى سومداۋعا كەز كەلگەن ادامدى ەمەس, جاساندىلىقتان بويىن اۋلاق ۇستايتىن شىن دارىندى تابۋعا تىرىسامىن. «ساردارداعى» پاتشا حانشايىمى سارىمتانانىڭ ءرولىن ويناعان سانا شاندىباەۆانى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىنىڭ اراسىنان تاپتىم. 800 ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن وسى قىز سەنىمنەن شىقتى. بۇل تۋىندى امەريكالىقتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى. ەۋروپالىقتار دا جاقسى قابىلدادى. كينو نەگىزىن ماحاببات قۇرامايدى. ول قوسالقى وقيعادا عانا جەلى تارتادى. نەگىزىنەن تاريحي وقيعانى ايتا وتىرىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتى ساقتاۋدى, بەرەكە بىرلىكتە بولۋدى كوتەردىم. «تالان» دەگەن جاڭا ءفيلمدى اياقتادىم. ول تۋرالى كەيىن ايتا جاتارمىز. مەنىڭ ءبىر ورىندالماعان ارمانىم بار سەكىلدى. ول – كينو الەمىنىڭ قۇپياسىن قۇلاعىما قۇيىپ وسىرگەن ابدوللا اعاعا ءبىر دۇنيەمدى كورسەتە الماعانىم. وسى كۇندەرى ءوزىم دە تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا شەبەرحانا اشىپ, شاكىرت تاربيەلەپ ءجۇرمىن. ولاردىڭ الدى قازىر ءوز جەتىستىكتەرىمەن كوزگە تۇسە باستادى. بۇل مەنىڭ كينورەجيسسەر رەتىندە تاجىريبە-ءدارىسىمنىڭ ەش كەتپەگەنىن كورسەتسە كەرەك. مىسالى, الماس بەكتىباەۆ, ارمان الداجاروۆ, ءشاريپا ورازباەۆا, تاعى باسقا ازاماتتارعا تولىق مەتراجدى كينو تۇسىرۋگە مۇمكىنشىلىك بەرىلدى. بۇل دا ەڭبەكتىڭ جانعانى بولار.
– ونەر ادامدارىنىڭ ءال-اۋقاتى تۋرالى نە ايتا الاسىز؟
– نارىق زامانى ءبىراز تىعىرىققا تىرەدى. اسىرەسە وتپەلى كەزەڭ اۋىر ءتيدى. قازىر تاۋبە دەيىك, ىلگەرىلەۋشىلىك بار. سول اۋمالى-توكپەلى زاماندا كوبىمىز جاتاقحانادا تۇردىق. كينو ءتۇسىرۋ ماسەلەگە اينالدى. سونى كەمەلدىكپەن اڭعارعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1992 جىلى «قازاقفيلمگە» كەلىپ القالى جيىن وتكىزدى. قاسىندا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ بولدى. الدىڭعى تولقىن اعالار ەلدىك ءىستى ايتىپ, ەسەپ بەرىپ جاتتى. تاۋەلسىزدىككە ءتاۋ ەتىپ ءبىز وتىردىق. ونەر ادامىنىڭ قاشاندا ءبىر كەمى بولماي قويماعان. بىزدە دە ول جاعى از ەمەس ەدى. جيىن اياقتالا بەرگەندە قول كوتەرىپ, ورنىمنان تۇردىم دا «قازاقفيلمگە» 10 جاسىمدا كەلگەنىمدى, سودان بەرى كوپتەگەن كينوعا ءتۇسىپ, ءبىراز بەينەلەر سومداعانىمدى, كينورەجيسسەر رەتىندە العاشقى ەڭبەكتەرىمدى حالىققا ۇسىنعانىمدى ايتىپ, جاتاقحانانىڭ اياداي بولمەسىندە بالا-شاعاممەن ءومىر كەشىپ جاتقانىمدى جەتكىزدىم. مىرزاتاي اعا كينودا جۇرگەن جاستاردىڭ ءۇيسىز جۇرگەنى اقيقات ەكەنىن ەلباسىنا دالەلدەرمەن ايتىپ بولا بەرگەندە, تالانتتى ازامات, مىنا ومىردەن 42 جاسىندا وتە شىققان كينورەجيسسەر اياعان شاجىمباەۆ ورنىنان تۇرىپ, ۇل-قىزبەن ءبىر بولمەدە تۇرۋ ەرلى-زايىپتىلارعا اۋىر تيەتىنىن العا تارتتى. ەلباسى تەرەڭنەن ويلايتىن دانا ادام عوي. سول جەردە ءبىزدىڭ ماسەلەمىزدى شەشىپ, ءۇيسىز جۇرگەن ارقايسىمىزعا 4 بولمەدەن باسپانا بەرىلەتىنىن ايتتى. قۋانىشىمىزدا شەك جوق, كەتۋگە بەت العاندا مەن مىرزاتاي اعاعا جاقىنداپ, «اعا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا راحمەتىمدى ايتسام قايتەدى؟» دەدىم. «تۇرا تۇر, الدىمەن ءۇيىڭدى الىپ ال, تاعى ءبىر جولىققاندا جەتكىزەرسىڭ», دەدى ءجۇزى جىلى مىرزاعاڭ. ەندى ويلاپ وتىرسام, «قورىققان دا ءبىر, قۋانعان دا ءبىر» دەپ ول دا ءبىر كوڭىل-كۇيدىڭ مىڭ قۇبىلعان ءساتى ەكەن عوي. قازىر ەلباسىنا العىسىمىزدى ءار كۇن سايىن ايتىپ كەلەمىز. كينوداعى تابىسىمىز سول ۇيدەن باستاۋ الىپ, ەلگە جەتىپ جاتىر.
اڭگىمەلەسكەن
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
