جاڭالىقتى بىردەن قابىلداۋ – وڭاي شارۋا ەمەس. وسىندايدا ءبىز ۇلىلارعا سۇيەنەمىز. ولار نە دەيدى؟ سۇلتانماحمۇت «زاماننىڭ وزگەرگەنىن سەزبەۋدىڭ ءوزى – ناداندىق» دەپ ايتقان ەكەن. ەندەشە زامان وزگەردى ەكەن, ۋاقىت وزگەردى ەكەن, تاريحتىڭ تالابى سولاي ەكەن, ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ويلانۋعا تۋرا كەلەدى. سول جولدا قاتەلەسپەسەك ەكەن دەگەن ءۇمىت تۇرادى.
لاتىنعا كوشۋ ويلانىپ-تولعانىپ جاسالىپ جاتقان ماسەلە عوي. ول ءبىزدىڭ ءتۇپ-تامىرعا ورالۋىمىز. ول ءبىزدىڭ الەمدىك مادەنيەتتىڭ جەتەگىنە ەرۋىمىز. جاسىراتىنى جوق, لاتىن بىزگە الەمدىك مادەنيەتكە قاتار قادام باسۋىمىز ءۇشىن قاجەت. ويتكەنى بۇگىنگى كومپيۋتەر ءتىلى, شەتەلدىڭ ءتىلىن ۇيرەنۋ دە وسىعان بايلانىستى. بالكىم ءبىز لاتىن ءالىپبيىن مەڭگەرۋ ارقىلى شەتەلدىڭ شىعارماسىن ورىس تىلىنە قاشان اۋدارىپ بەرەدى دەپ كۇتىپ وتىرماي, تۇپنۇسقادان وقىرمىز. سونىڭ ءوزى بولاشاققا ۇلكەن قادام – بالكىم قاتەلىگى, بالكىم باتىلدىعى بار ءبىر قادام شىعار. مەن ءوز باسىم سوڭعى نۇسقانى – ءتول دىبىستارىمىزدى قوس ارىپپەن ەمەس, قوسىمشا بەلگى قويۋ ارقىلى تاڭبالاعانىن ۇناتتىم. بۇعان كەلىسەمىن. ءوز پىكىرىمدى ايتسام, الدىڭعى نۇسقاعا قاراعاندا, وسى ءالىپبي كوڭىلىمە قونادى.
ءالىپبي تۋرالى ايتقاندا كوڭىلگە كۇدىك تۋدىراتىن ەكىنشى ءبىر ماسەلە بار. ءبىز ءبىر مەملەكەتتە وتىرىپ, ەكى الىپبيمەن قالساق, ول تاعى دا ەكىگە بولىنۋگە, ەكى پىكىرگە, ەكىگە جارىلۋعا شاقىرايىن دەپ تۇر. سوندىقتان بۇل ماسەلەدە ابدەن ويلانساق. مۇمكىن مەكتەپتىڭ بارلىعىنا دا لاتىندى كىرگىزۋ كەرەك شىعار. ءبىر مەملەكەت, ءبىر مادەنيەت, ءبىر ءتىل, ءبىر ءۇمىت, ءبىر ارمان بولاتىن بولسا, بۇل جەردە ۇلتقا قاراماۋ كەرەك. بىرنەشە ۇلتتان قۇرالاتىن مەملەكەتتەر ءبىر الىپبيمەن, ءبىر تىلمەن جۇمىس ىستەپ جاتىر عوي. قازاق دالاسى ەكەنبىز, ۇلى دالا ەكەنبىز, ۇلى مادەنيەتىمىز بار ەكەن, ۇلى ءىسىمىز, ءداستۇرىمىز بار ەكەن, ەندەشە سونى سىيلايتىندار بۇل ءالىپبيدى بارلىق مەكتەپتە بىردەي وقۋى كەرەك. بۇل – مەنىڭ پىكىرىم.
ەگەر ءبىز ءالىپبي رەفورماسىنان ورىس مەكتەپتەرىن ءبولىپ تاستاساق, كەلەسى وقۋ جىلىندا كوبى ورىس مەكتەبىنە كەتەدى. ويتكەنى ءالى انا تىلىنە ورالماعان ۇرپاق ءوز بالاسىن كيريلليتسامەن وقىتادى دا, وڭاي جولىن ىزدەپ وتىرادى. ەندەشە ءبىزدىڭ اكەلگەن ءالىپبيىمىز ازعانتاي عانا توپتىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ, تاعى ايقاي-شۋ بولادى. بۇل تەك قازاق ۇلتىنا كەرەك نارسە ەمەس قوي, لاتىن ءالىپبيى مەملەكەتكە ءبىرتۇتاس كەرەك! سوندىقتان بۇل ماسەلەدە ءبىز ەلدەگى دياسپورالارمەن اقىلداسايىق. ءبىر مەملەكەتتە – ءبىر زاڭ, ءبىر مادەنيەت, ءبىر ۇستانىم بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. مەنىڭ پىكىرىم وسىنداي.
اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا,
اقىن, حالىقارالىق
«الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
ورال
ءتىلدىڭ قوعاممەن بىرگە دامىپ, عىلىم مەن تەحنيكا دامىعان سايىن كورشىلەس ەلدەردەن جانە باسقا دا شەتەلدەردەن جاڭا سوزدەر كىرۋى ارقىلى دا تولىعىپ وتىراتىنى تابيعي زاڭدىلىق بولىپ تابىلادى. قازىرگىدەي باسقا ەلدەرمەن ارادا بارىس-كەلىس جيىلەگەن زامانداعى كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە وزگە ءتىل سوزدەرىنىڭ ەنۋى دە, اسەرى دە كۇشەيە تۇسپەسە, باياۋلامايدى. ال كىرمە سوزدەردىڭ بارلىعىن دەر كەزىندە قازاقى ايتىلىمعا يكەمدەپ وتىرۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس. ءاربىر وقىعان ساۋاتتى ادام وزگە تىلدەن كەلگەن ءسوزدىڭ دە قازىرگى كيريلل ارىپتەرىمەن وزگەشە جازىلىپ تۇرعانىن وعاش كورىپ, تەز قابىلداي قويماۋى مۇمكىن.
لاتىن الىپبيىنە كوشسەك جۇرتشىلىق كىرمە سوزدەردى قازاقى قىلىپ جازىپ, قازاقى وقىپ كەتكەنىن وزدەرى دە بايقاماي قالار ەدى. سوندىقتان ءتىلىمىزدىڭ تابيعي ايتىلىمىنا قايشى كەلەتىن كەمشىلىكتەرىمىزدەن ارىلاتىن كەز كەلدى. ءار ءسوزدى بابالار سالعان جولمەن ۇلتتىق ۇندەسۋىنە قاراي ايتۋىمىز ءۇشىن جارىسا قاپتالداپ كەدەرگى كەلتىرەتىن ەسكى ءالىپبيىمىزدى لاتىن الىپبيىنە ەشتەڭەدەن قورىقپاي الماستىرۋعا مۇمكىندىك كەلدى. دەمەك, ۇرپاق كەلەشەگىن ويلاساق, ۇلتتىعىمىزدىڭ نەگىزگى بەلگىسىنىڭ ءبىرى ءتىلىمىزدى ساقتاپ قالامىز دەسەك, بىردەن-ءبىر دۇرىس جول – لاتىنعا كوشۋ.
بۇل جازۋ ەلدىگىمىز بەن ەگەمەندىگىمىزدى ايقىندايتىن, حالىقتىڭ ساۋاتتىلىعىن تانىتاتىن كورسەتكىش دەپ بىلەمىن. لاتىن ءالىپبيى بۇرىن تاريحىمىزدا 10 جىلداي ۋاقىت سالتانات قۇردى. سول كەزدە ءبىز كوپتەگەن ەلگە, جەرگە تانىلدىق. ال قازىرگىدەي قۋاتتى مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەزەڭدە ءبىز حالىق بولىپ بۇل جازۋدى قولداپ الىپ كەتپەسەك, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا ىلەسە المايمىز. سەبەبى لاتىن ءالىپبيى الەمدەگى ەڭ تانىمال جازۋلاردىڭ ءبىرى سانالادى, ياعني ونىڭ بولاشاعى زور.
ايگۇل مادياروۆا,
وبلىستىق دارىندى بالالارعا مامانداندىرىلعان ء«بىلىم-يننوۆاتسيا»
ليتسەي-ينتەرناتى اتا-انالار كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى
