مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن ماڭىزدى ماسەلە وسكەمەندە وتكەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا جان-جاقتى تالقىلاندى. كەرەكۋ مەن شىعىس ءوڭىرىنىڭ 500-دەن استام اۋىل اكىمدەرىنىڭ باسىن قوسقان جيىنعا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ, قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك شولپانقۇلوۆ, «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ينستيتۋتى» جم ديرەكتورى سەرگەي حۋدياكوۆ پەن ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم قاتىستى.
فورۋمدى اشقان ايماق باسشىسى د.احمەتوۆ اۋىلدىق جەرلەرگە بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىن ەنگىزۋ ازاماتتىق قوعام قۇرۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام ەكەندىگىن, شىعىس قازاقستاندا 2018 جىلى 100, 2020 جىلى 147 اۋىلدىق وكرۋگ جاڭا باسقارۋ جۇيەسىنە كوشەتىندىگىن, بۇل جاۋاپتى ىسكە وبلىستىڭ ءازىر وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋىمىز كەرەك. ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءوز شەشىمىن تابۋىنا تۇرعىندار دا بەلسەندى تۇردە اتسالىسقانى ءجون, بيلىك ولاردىڭ پىكىرلەرىنە قۇلاق اسۋى ءتيىس. سوندا عانا سەنىم پايدا بولادى. بىراق, قاراجاتتى دۇرىس جانە ءتيىمدى جۇمساۋ ءۇشىن اكىمدەردىڭ بىلىگى مەن ءبىلىمى باسقا دەڭگەيدە بولۋى قاجەت», - دەدى وبلىس اكىمى. بۇدان كەيىن ءسوز العان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتى مەن كوممۋنالدىق مەنشىكتى ەنگىزۋ ماسەلەسىنە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان ەلىمىزدەگى حالىق سانى 2000 ادامنان اساتىن 1066, ال 2020 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكانىڭ بارلىق 2444 اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ ءوزىنىڭ دەربەس بيۋدجەتى بولادى. 2017 جىلى 11 شىلدەدە «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان. اتالعان زاڭ اياسىندا اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ بيۋدجەتىنىڭ قالاي جۇمسالۋىن سول ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارى دا تىكەلەي باقىلاپ, ءوز ۇسىنىستارىن ايتۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىكتەرىنىڭ اپپاراتى بيۋدجەت جوسپارىن ەڭ اۋەلى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقپەن كەلىسىپ, مۇقيات پىسىقتاعاننان كەيىن عانا اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ بەكىتۋىنە ۇسىنادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋىل اكىمدەرى بۇرىنعىداي اۋدان اكىمدەرىنە جالتاقتاماي, ەلدى مەكەن تۇرعىندارىمەن اقىلداسا وتىرىپ ءوز ماسەلەلەرىن وزدەرى شەشۋگە مۇمكىندىك الادى. ال اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سالىعىنىڭ دەنى بۇدان بىلاي مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋگە, اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ, جەرگىلىكتى جولداردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە جۇمسالادى. «جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر-تامىز ايلارى ارالىعىندا 961 اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى مەن 2861 اپپارات قىزمەتكەرلەرى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ تالىمگەرلەرىنەن ءدارىس الدى. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىكتەرىن كومپيۋتەرمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تابادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى «قازاقتەلەكوم» اق-ىمەن بىرلەسە وتىرىپ 125 اۋىلدىق وكرۋگتە ينتەرنەتتىڭ جىلدامدىعى تومەن ەكەنىن انىقتاپ, ونىڭ 105-ءىنىڭ ماسەلەسىن شەشتى. قالعان 20-سى جىل سوڭىنا دەيىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلەدى», - دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
شىعىس قازاقستاندا ەلىمىزدە ەنگىزىلگەلى وتىرعان جاڭا جۇيەنى قاناتقاقتى رەجيمدە جۇزەگە اسىرىپ, تيىمدىلىگىنە كوز جەتكىزگەن اۋىلدىق وكرۋگتەر دە بار. فورۋمدا ءسوز سويلەگەن شەمونايحا اۋدانى ۆىدريحا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ليۋبوۆ ستۋپەنكو جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسى اۋداندا 2015 جىلدان جۇمىس ىستەيتىنىن, بۇل ىستە تۇرعىندار دا بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعانىن, قازىردىڭ وزىندە 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى جوسپارلاۋعا كىرىسىپ كەتكەندىكتەرىن تىلگە تيەك ەتتى. كوكپەكتى اۋدانى ۇلكەن بوكەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى نۇرلان نازارحانوۆ اۋىلدىق جەرلەردىڭ ءوز بيۋدجەتىنىڭ بولۋى ماسەلەسىن ەلباسى سوناۋ 1996 جىلى كوتەرگەنىن ايتادى. «سول جىلى الماتىدا پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن ۇلكەن جيىن بولدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋىل, اۋدان, قالا, وبلىس اكىمدەرى دە قاتىستى. سول جيىندا اۋىل اكىمدەرىنە بيۋدجەت بەرۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىلاندى, مەملەكەت باسشىسى بۇل جۇيەگە كوشۋ ءالى ەرتە ەكەنىن, اكىمدەردىڭ بۇعان ءازىر ەمەستىگىن, مۇنىڭ ۋاقىتى كەلەتىنىن ايتتى. سول ۋاقىت مىنە كەلدى. سوندىقتان بۇگىنگى جيىندى تاريحي جيىن دەپ سانايمىن», - دەيدى ول.
بەلگىلى جۋرناليست سەرگەي پونامارەۆتىڭ مودەراتورلىعىمەن ەركىن پىكىر الماسۋ فورماتىندا وتكەن فورۋمدا مازمۇندى باياندامالارمەن قاتار تىڭ ۇسىنىستار دا ايتىلدى. بەلگىلى ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم زاڭدا حالىقتىڭ پىكىرى ەسكەرىلەدى, كوميسسيا قۇرامىنا ەنەدى دەگەنمەن, ونىڭ ناقتى قالاي ەسكەرىلەتىنى, كوميسسياعا كىمدەردىڭ كىرەتىنى ەگجەي-تەگجەيلى جازىلماعانىنا توقتالىپ: «وسى ماسەلەنى انىقتاپ, باسىن اشىپ الۋ كەرەك. اۋىلدى جەرلەردە حالىقتىڭ اتىنان سويلەيتىن ۇيىم جوق. اۋدان مەن قالالاردا ءماسليحات بار. كەزىندە اۋىلداردا ارنايى كەڭەستەر قۇرۋ كەرەك دەگەن وي ايتىلعان. مۇنداي كەڭەسكە سايلانۋ اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مارتەبە. اكىمگە ىقپال ەتۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى. قازاقستان حالقى اۋىل, اۋدان دارەجەسىندە ءوز اكىمدەرىن وزدەرى سايلاي الاتىن دارەجەگە جەتتى دەپ ويلايمىن. پرەزيدەنتتى, پارلامەنتتى سايلاعان حالىق وزدەرىنىڭ كۇندەلىكتى ومىرلەرىنە قاتىسى بار, وزدەرى جاقسى بىلەتىن ادامداردىڭ ىشىنەن ءبىر اۋىلدىڭ نەمەسە ءبىر اۋداننىڭ اكىمىن سايلاي المايدى دەگەنگە ءوز باسىم سەنبەيمىن. سوندىقتان 2025-2030 جىلدارى ەل بولىپ, جۇرت بولىپ اۋىل, اۋدان دارەجەسىندەگى اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋعا كوشەمىز دەپ ويلايمىن. ناعىز دەموكراتيانىڭ, ناعىز ءپاتريوتيزمنىڭ شىنايى مەكتەبى وسى بولار ەدى», - دەدى. ءوز كەزەگىندە وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ اۋىل اكىمدەرىنە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندە ءتيىستى جەڭىلدىكتەر بولۋى كەرەكتىگىن, ماسەلەن, اۋىلدا ءبىر جاعداي ورىن العاندا تەندەردىڭ جاريالانۋىن كۇتپەي, شۇعىل شەشىم قابىلداي الاتىنداي مۇمكىندىك تۋدىرۋ قاجەتتىگىن ۇسىنىس رەتىندە ايتتى. «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ينستيتۋتى» جم ديرەكتورى سەرگەي حۋدياكوۆتىڭ كەلەشەكتە كوميسسيا قۇرامىنا ەنەتىن اۋىل تۇرعىندارىن اۋىل اكىمدەرى سەكىلدى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنا جىبەرۋ جونىندەگى ۇسىنىسى دا كوپشىلىك تاراپىنان قولداۋعا يە بولدى.
اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىندە بۇدان بىلاي جەكە بيۋدجەت بولاتىندىقتان, ەلدى مەكەننىڭ ءاربىر تۇرعىنىنان تۇسەتىن سالىقتىڭ دا ماڭىزى ارتا تۇسپەك. ويتكەنى, سالىق كوپ بولسا, بيۋدجەتتىڭ كولەمى دە سوعان ساي بولماق. قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك شولپانقۇلوۆ ءوز بايانداماسىندا وسى ماسەلەگە جان-جاقتى توقتالدى. جاڭا جىلدان باستاپ جاڭا جۇيەمەن جۇمىس ىستەيتىن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنە ءۇش ايدى كۇتپەي قازىردەن باستاپ وزدەرىنە تيەسىلى وڭىردەگى جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى, وزگە دە دۇنيەلەردى تىركەۋگە الۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
ەكى وبلىستىڭ ۇلكەندى-كىشىلى اتقامىنەرلەرىنىڭ باسىن قوسقان القالى جيىندا اۋىل اكىمدەرى وزدەرىن تولعاندىرعان سۇراقتاردى قويۋلارىنا مۇمكىندىك الدى. جاڭا جۇيەگە وتۋگە بايلانىستى جۇمىس اۋقىمى كەڭەيەتىندىكتەن ارنايى شتات بولىنسە, جالاقى كوتەرىلسە دەگەن ۇسىنىستارىن دا جاسىرماي ايتتى. فورۋمدى قورىتىندىلاعان تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ماڭىزدى باسقوسۋدا ايتىلعان ۇسىنىس, ءوتىنىش-تىلەكتەردىڭ بارلىعى ەسكەرىلەتىنىن, جاڭا جۇيەنى ءتۇسىندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە جالعاساتىنىن, قازان ايىندا اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ بارلىعىنا ارنايى نۇسقاۋلىقتار تاراتىلاتىنىن جەتكىزىپ, وسى شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان شىعىس قازاقستان مەن پاۆلودار وبلىستارىنىڭ اكىمدەرىنە العىسىن ءبىلدىردى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
وسكەمەن
