ارقا توسىندەگى وسىنداي اڭىزعا اينالعان اڭگىمەلەردىڭ ءبىرى ەرەيمەن باۋىرىندا وتكەن ساعىنايدىڭ اسى تۋرالى بولدى. جاسى توقساننان اسىپ بارىپ قايتىس بولعان ارقانىڭ اتاقتى بايى ساعىنايدىڭ اسى 1886 جىلى ءوتىپتى. ول اسقا 500 اق ءۇي تىگىلىپ, 500 بۇحار كىلەمى ىلىنەدى. 5 توننا شاي اكەلىنىپ, جاڭا ىدىس-اياقتار تاشكەنت پەن قازان قالالارىنان الىنادى.10 مىڭ كورپە-جاستىق, قوناقتاردى سىيلاۋعا 500 بۇحار شاپانى اكەلىنىپ, سىبىردەن 500 باعالى اڭ تەرىسى جەتكىزىلەدى. 20 مىڭ قوي, 100 جىلقى سويىلادى. استىڭ ەل ىشىندە ۇلكەن داقپىرت تۋدىرىپ, ارتىنان اڭىزعا اينالۋىنا وسىنشاما استا-توك بايلىقتىڭ شاشىلۋىمەن قاتار, سول استا 323 ات قاتىسقان ۇلان-اسىر الامان بايگە ۇيىمداستىرىلىپ, وعان اتاقتى اقان سەرىنىڭ قۇلاگەرىنىڭ قاتىسۋى, بايگە ۇستىندە باسقالاردان وق بويى وزىق كەلە جاتقان تۇلپاردىڭ سول جارىسقا قوس جۇيرىگىن قوسقان ءدۇمدى باي باتىراشتىڭ كۇنشىلدىگىمەن قاستاندىقپەن ءولتىرىلۋى, كەيىننەن بۇل وقيعاعا ارناپ قازاقتىڭ ءدۇلدۇل اقىنى ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ «قۇلاگەر» پوەماسىن جازۋى قوسىمشا سەبەپ بولدى. وسى وقيعا جەلىسىن نەگىز ەتىپ الا وتىرىپ, اقان سەرى قورامسا ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن باياندايتىن جازۋشى ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ «اقان سەرى» رومانى جازىلدى.
بۇل استان حالىق اراسىندا «ساعىنايدىڭ اسىندا شاپپاعاندا, اتاڭنىڭ باسىندا شاباسىڭ با؟!» دەگەن ءسوز قالىپ, «بۇدان وتكەن ۇلكەن وقيعا بار ما, ەندەشە سەن دە وعان قاتىسىپ قال» دەگەن ماعىنادا ءالى كۇنگە دەيىن ايتىلىپ كەلەدى.
ارينە اۋىز ادەبيەتىنىڭ ءوزىنىڭ تاريحي كەزەڭىن اياقتاپ, ءبارى دە جازۋعا كوشكەن ءبىزدىڭ زامانىمىزدا ەندى اڭىزعا ورىن بولا قويماس. بىراق ەل جادىندا ساقتالار ۇلى ءدۇبىر وقيعالاردىڭ ءبارىبىر اڭىزدىق قۇنىنىڭ ساقتالاتىندىعى انىق. راس قازاققا جازۋدى مەڭگەرتكەن كەڭەستىك كەزەڭدە دە « ۇلى وكتيابر رەۆوليۋتسياسىنىڭ پالەنباي جىلدىعى», «تىڭ يگەرۋدىڭ 30 جىلدىعى» دەگەن ۇلكەن وقيعالار وتكەنىمەن, بۇلاردىڭ بارىنەن حالىق جادىندا ساقتالار ءسوز قالمادى. دەمەك, وقيعالاردىڭ ماڭىزدىلىعى دا حالىق جۇرەگىنە جەتپەدى.
ەل ىشىندە اڭىزعا اينالار ەندىگى ءبىر ءىرى وقيعا بولسا, ول كەشە عانا اياقتالعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى بولار دەپ وي تۇيەمىز.
ەگەر ەكسپو تۋرالى دەرەكتەرگە كوڭىل بولسەك, ول 93 كۇنگە سوزىلدى. وعان 115 ەل مەن 22 حالىقارالىق ۇيىم قاتىستى. كورمەنى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 4 ميلليونعا جۋىق ادام تاماشالادى. دەمەك, كۇن سايىن 40-50 مىڭ ادام كەلىپ تۇرعان. كورمە كەزىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ 1400-دەن استام كاسىپورىنى 640 ملرد تەڭگەنىڭ تاۋارلارىن جەتكىزۋ مەن قىزمەت كورسەتۋگە تاپسىرىس السا, كەلگەن قوناقتار ەسەبىنەن تۋريستىك الەۋەتىمىز 1,8 ەسەگە ارتتى. استانادا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 10 پايىزعا كوبەيىپ, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنان تۇسكەن سالىق مولشەرى 1,2 ەسەگە ءوستى. استانا «National Geographic Travel» جۋرنالىنىڭ شەشىمى بويىنشا «بولاشاق قالاسى» دەپ تانىلسا, The New York Times باسىلىمى قازاقستاندى كورۋگە لايىقتى مەملەكەت قاتارىنا قوستى.
مۇنىڭ سىرتىندا, كورمە قالاشىعىندا 6 مىڭنان استام مادەني شارا ءوتتى. بالاما ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 140-قا جۋىق جوباسى تانىستىرىلدى. قوناقتار مەن تۋريستەر 178 مەملەكەتتەن كەلدى. جالپى, ەكسپو اياسىندا 3500-گە جۋىق شارا ءوتىپ, وعان 33 مىڭداي ءارتىس قاتىستى.
«بۇل كورمە قازاقستاننىڭ بۇكىل الەمگە تانىمالدىعى مەن تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدىلىعىن ارتتىردى. ەلىمىزگە كەلگەن مارتەبەلى مەيماندارعا حالقىمىزدىڭ قوناقجايلىعىن كورسەتىپ, «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىنا قاتىستى بۇكىل الەمنىڭ تاجىريبەسىن ءوز جەرىمىزدە توعىستىردىق», دەدى ەلباسى كورمەنىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا.
ارينە بۇل كورمەنىڭ ەل ومىرىندەگى اسەرىن ەكشەپ, ماڭىزىن اشۋ ءۇشىن ءبىر, ءتىپتى ون جىلدىڭ ءوزى ازدىق ەتەر. ويتكەنى اڭىزعا اينالار وقيعا ەل جادىندا جاتتالىپ, ابدەن ءپىسۋى قاجەت. ۇرپاق اۋىسقان سايىن ول الىستاعان تاۋ سەكىلدى زورايا بەرەتىن بولادى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
