ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى باعامىن ايقىندايتىن جاعىمدى ىرگەلى فاكتورلارعا قاراماستان, ۆاليۋتا نارىعىندا قۇبىلمالىلىق ساقتالۋدا. بۇل ءۇردىستىڭ سەبەپتەرى مەن باسقا دا كوپتەگەن ماسەلەلەر جايىندا قرۇب كاسسالىق وپەراتسيالار جانە قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ ورتالىعىندا (كوجقسو) وتكەن مەرزىمدى ءباسپاسوز جانە تەلەۆيزيالىق باق باس رەداكتورلارىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ ايتىپ بەردى.
ەكى جىل بۇرىن ۇلتتىق بانكتىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا كىرىسكەن كەزدە دانيار اقىشەۆ «اقپاراتتىق اشىقتىق» ساياساتىن رەتتەۋشى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, قارجى نارىعىنا كاسىبي قاتىسۋشىلارمەن, باق-پەن جانە حالىقپەن ادال ءارى تولىققاندى اقپارات الماسقان جاعدايدا عانا رەتتەۋشىگە دەگەن سەنىم ارتا تۇسەدى. ۇلتتىق بانك باسشىسى رەتتەۋشى ساياساتىن الدىن الا بولجاۋ نارىقتاردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنىڭ جانە قاتىسۋشىلارىنىڭ بولاشاقتا سەنىمدى بولۋىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلاتىنىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى.
جوعارىدا ايتىلعان قاعيداتقا تولىق سايكەستىكپەن دانيار اقىشەۆ جەتەكشى باق باسشىلارىن كەزدەسۋگە شاقىردى, كەزدەسۋ ۇلتتىق بانكتىڭ رەجىمدىك وبەكتىسى – ەلىمىزدىڭ التىن قورىنىڭ نەگىزگى بولىگى ساقتالعان ورىن – كوجقسو-دا ءوتتى. وسىندا, ءزىل باتپان ەسىكتىڭ ارعى بەتىندە باسىلعان, بىراق ءالى اينالىسقا شىعارىلماعان رەزەرۆتىك بانكنوتتار ساقتاۋلى جانە وسى جەردە قاعاز اقشا ءوزىنىڭ قولدانىلۋىن توقتاتادى: اينالىستان الىنعان ولار مىقتى شرەدەردەن ءوتىپ, تولەم قۇرالىنان ءتۇرلى-ءتۇستى قاعاز قيقىمىنا اينالادى.
دانيار اقىشەۆ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارعا مەرزىمدى ءباسپاسوزدى وقيتىندار مەن تەلەكورەرمەندەردى تولعاندىراتىن بىردە-ءبىر سۇراق جاۋاپسىز قالمايتىنداي, ۇلتتىق بانكتىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن بارلىق تاقىرىپتار اياسى بويىنشا بريفينگ وتكىزۋدى ۇسىندى.
ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلعان سۇراقتار مەن جاۋاپتار سەسسياسى قازاقستاندىقتاردى كوپ تولعاندىراتىن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى: تەڭگەنىڭ رەسەي رۋبلىنە قاتىستى باعامىنىڭ تومەندەۋىن تالقىلاۋدان باستالدى.
– قىركۇيەكتە تەڭگەنىڭ رەسەي رۋبلىنە قاتىستى باعامى 5,94 بولىپ, رەكورد ورناتتى. بۇل ءۇردىستى قالاي تۇسىندىرەسىز, الدە بۇل جاڭا تەپە-تەڭدىك پە؟ تەڭگە رۋبلگە قاتىستى 5-5,5 بولعان تەپە-تەڭدىككە ورالا الا ما؟
– تەڭگەنىڭ باعامى وزگەرمەلى, نەگىزىنەن ول ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىسۋىنسىز قالىپتاسادى. قازىرگى كەزدە قالىپتاسقان ءرۋبلدىڭ تەڭگەگە قاتىستى تۋىنداعان باعامى – بۇل قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى سىرتقى ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنىڭ كورىنىسى. تەڭگە قۇنىنىڭ رۋبلگە قاتىستى السىرەۋى رەسەي رۋبلىنە دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى ەكەنىن بىلدىرەدى, ول اقش دوللارىنا دەگەن سۇرانىس ارقىلى جاناما ىسكە اسىرىلادى. سوڭعى كەزدە رەسەيدەن كەلەتىن يمپورتتىڭ وسكەنىن بايقاپ وتىرمىز, سونىڭ ناتيجەسىندە رەسەي رۋبلىنە دەگەن سۇرانىس تا وسۋدە. احۋال اعىمداعى سىرتقى ەكونوميكالىق ۇردىستەردى كورسەتەدى. مەن قانداي دا ءبىر تەپە-تەڭدىك تۋرالى ايتپاعان بولار ەدىم. رۋبل نەمەسە تەڭگە اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك تارگەتتەلمەيدى, ياعني ۇلتتىق بانك ونى بەلگىلەمەيدى. سوندىقتان احۋال ەكى ەل اراسىندا ورىن العان سىرتقى ەكونوميكالىق ولشەمدەرمەن ايقىندالادى. ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى جانە يمپورتى. ايىرباستاۋ باعامى – تولەم بالانسى كورسەتكىشتەرىنىڭ نەگىزىندە قالىپتاساتىن, شەتەل ۆاليۋتاسىنا دەگەن سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا عانا بايلانىستى ينديكاتور, ولشەم. تولەم بالانسى – بۇل قازاقستان مەن باسقا ەلدەر اراسىنداعى بارلىق شەتەل ۆاليۋتاسى اعىندارىنىڭ بالانسى جانە تيىسىنشە, ەگەر بۇل بالانس تەرىس بولىپ, ۆاليۋتانىڭ اكەتىلۋى اكەلىنۋىنە قاراعاندا تەرىس بولسا, ناتيجە دە سونداي بولادى. تەڭگەنىڭ دەڭگەيى ۆاليۋتا بيرجاسىنداعى ۇلتتىق بانكتىڭ ناقتى كۇندەگى ۇستانىمىمەن ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە وسى فاكتورلار ارقىلى ايقىندالادى.
– الدىڭعى ەكى كولەمدى تۇزەتۋ مۇناي باعاسىنىڭ شەكتەن تىس قۇلدىراۋى كەزىندە بولدى. حالىق مۇنايدىڭ نەگىزگى ەكسپورت تاۋارى ەكەندىگىن, باعاسى تۇسسە ۆاليۋتالىق كىرىستەردىڭ دە تۇسەتىنىن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قابىلداپ, ءتۇسىندى. جازدىڭ ورتاسىنان بەرى مۇناي باعاسى ورنىقتى وسۋدە, سونىمەن بىرگە قاشاعانداعى ءوندىرۋ كولەمى دە ۇلعايۋدا. ەكسپورتتىڭ 55%-ىن مۇناي قۇرايتىنىن ەسكەرسەك, ۆاليۋتالىق ءتۇسىم كۇن وتكەن سايىن وسۋدە. مۇناي باعاسىنىڭ ءوسىپ, قاشاعانداعى ءوندىرۋ كولەمىنىڭ وسكەنىنە قاراماستان, تەڭگەنىڭ السىرەۋىن قالاي ءتۇسىندىرىپ بەرەر ەدىڭىز؟
– ۆاليۋتالىق ءتۇسىم ۇلعايۋدا, بىراق ونىڭ بارلىعى, وكىنىشكە وراي, ۆاليۋتا نارىعىنا تۇسپەيدى. بىزدە ىرىقتى ۆاليۋتالىق رەجىم, ۆاليۋتالىق ءتۇسىم تاۋاردى ساتۋ كەزىندە رەپاترياتسيالانبايدى. دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەر كەزىندە ەكسپورتتاۋشىلار ۆاليۋتانى ۇستاي تۇرىپ, ونى ساتپاۋىنا بولادى. ۆاليۋتالىق ىرىقتاندىرۋدىڭ جاعدايى تۇراقسىز. بۇل, ءبىر جاعىنان, ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدى. ەكىنشى جاعىنان, ۆاليۋتا نارىعىندا ءتۇسىمدى تولىق الماۋعا اكەلەدى. 25 كومپانيانىڭ ۆاليۋتالىق ءتۇسىمى بىزدە بيرجادا ساتىلاتىن بۇكىل ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ 75%-ىن جيناقتايدى. بۇل كومپانيالار – مۇناي جانە كەن-مەتاللۋرگيا سەكتورىنىڭ كوشباسشىلارى. 2013 جىلى بۇل كومپانيالار بيرجادا 40 ملرد دوللار, ال 2016 جىلى 10 ملرد دوللار ساتتى. ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ كىرىسى تومەندەگەنى كورىنىپ تۇر, سەبەبى الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋى ناتيجەسىندە ولاردىڭ تاۋارلارىنىڭ باعاسى دا ءتۇستى. ءتۇسىمنىڭ قانداي دا ءبىر بولىگىن ولار ەلگە اكەلمەي, بيرجادا ساتپاعان دا بولۋى كەرەك.
ءسىزدىڭ باقىلاۋىڭىزدىڭ دۇرىس ەكەنى ءسوزسىز جانە ۆاليۋتالىق تۇسىمگە قاتىستى جاعدايدى رەتتەۋ قاجەت دەپ سانايمىن. بىزدە مۇنايدى ءوندىرۋدىڭ ۇلعايعانى بايقالعانىمەن, ىشكى نارىقتا ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ ۇسىنىسى ءاردايىم بولا بەرمەيدى. سوندىقتان دا ۇلتتىق بانك پەن فيسكالدىق ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرگەن ماڭىزدى. بىزدە ەكى جىلدان اسا ۋاقىتقا سوزىلعان, يمپورتتىڭ اقىسى تولەنگەن, بىراق تاۋارى ءالى كەلىپ تۇسپەگەن نە ەكسپورت جەتكىزىلگەنىمەن, اقشاسى ءالى تۇسپەگەن كەلىسىمشارتتار بار. ەكى جىلدان اسا ۋاقىتقا سوزىلعان كەلىسىمشارتتار بويىنشا شەتەلدەگى سومانى ءبىز 4-8 ملرد اقش دوللارى مولشەرىندە باعالاپ وتىرمىز.
– ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعىنداعى احۋالعا ارالاسپايتىنىن ايتىپ وتىر. الايدا, شىلدە جانە تامىز ايلارىندا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا ساتۋشىسى رەتىندە بولدى. بۇل جاعدايدىڭ وتە سيرەك ورىن الاتىنىن جانە قانداي دا ءبىر شەگىنىڭ بار-جوعىن بىلگىم كەلەدى. مۇنداي وكتەمدىكتەر قانشالىقتى ءجيى بولادى؟
– شىنىندا, نەتتو-وكتەمدىكتەردىڭ كولەمى ماۋسىمدا 100 ملن دوللارعا, تامىزدا 70 ملن دوللارعا جۋىق بولدى. ماۋسىمداعى جانە تامىزداعى ءبىر ايداعى ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2 ملرد اقش دوللارىنان اسادى, تيىسىنشە ۇلتتىق بانكتىڭ تاراپىنان وكتەمدىك كولەمى از عانا.
ۇلتتىق بانكتىڭ وكتەمدىكتەرى قانداي دا بولسىن ناقتى ۋاقىتتاعى باعامعا اسەر ەتەدى. حالىق, كاسىپورىندار جانە بانكتەر دە سەنەتىن دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەر تۋىندايتىن جاعدايلار بولادى. بۇل كەزدە نارىقتا شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋشىلار جوق بولىپ, بىراق, مىسالى, ءوزىنىڭ يمپورتتىق كەلىسىمشارتتارىنا قىزمەت كورسەتىلەتىن, ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنە ۆاليۋتا ساتۋ قاجەت بولاتىن 10 ساتىپ الۋشى بار جاعداي ورىن الۋى مۇمكىن. ال وسى ۋاقىتتا ۆاليۋتاعا ۇسىنىس نولگە تەڭ. وسىنداي جاعدايلاردا كەز كەلگەن باعام بولۋى مۇمكىن. سەبەبى, ۆاليۋتا بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىق قاعيدالارى نەگىزىندە باعام ناقتى مامىلەنىڭ ورتاشا الىنعان باعاسىنا قاتىستى قالىپتاستىرىلادى. ەگەر ۆاليۋتاعا ۇسىنىس شەكتەلگەن بولسا, ۆاليۋتانى ساتىپ العىسى كەلەتىندەر باعانى كوتەرە باستايدى. وسى جاعدايلاردا بىزدە ارالاسۋ قۇقىعى بولادى. ادەتتە وسىنداي جاعدايلار سيرەك, نە ايتارلىقتاي شيەلەنىسكەن, نە سىرتقى نارىقتاعى ولشەمدەر وزگەرگەن كەزەڭدە بولادى. وكتەمدىكتىڭ قاشان جانە قانداي مولشەردە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسەپتەپ شىعارا الاتىن ەشقانداي ناقتى ماتەماتيكا جانە ايقىن فورمۋلا جوق جانە بولۋى مۇمكىن ەمەس. ەركىن وزگەرمەلى باعام جاعدايىندا وسىعان ۋاقىت جۇمساۋ قاجەت ەمەس دەپ سانايمىز. باعام ولشەم وزگەرمەگەن كەزدە ءوزى قالىپتاسۋعا ءتيىس: مىسالى, نارىقتا 10 ۆاليۋتا ساتۋشى جانە 10 ساتىپ الۋشى بولعان كەزدە. ال سترەستىك جاعداي بولعان كەزدە, ۇلتتىق بانكتىڭ ساۋدا-ساتتىققا ارالاسۋعا قۇقىعى بولادى. بىراق, ەگەر تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى بويىنشا ورنىقتى ءۇردىسىن كورەتىن بولساق, ءبىز وعان كەدەرگى جاسامايمىز.
– كريپتوۆاليۋتا. ء«يا» نەمەسە «جوق»؟ قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتانى قالاي قابىلدايدى؟ ۇلتتىق بانكتىڭ وسى نارىقتى رەتتەۋ بويىنشا پايىمى بار ما؟
– قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتالاردى رەتتەۋ, نە شەكتەۋ ماسەلەلەرى قوسىمشا زەردەلەۋدى تالاپ ەتەدى. ۇلتتىق بانكتە كريپتوۆاليۋتالاردى زەردەلەۋمەن جانە ولاردى قازاقستاندا پايدالانۋ مۇمكىندىگى ماسەلەسىمەن بىرنەشە دەپارتامەنت اينالىسادى. قازىر وسى نارىقتا بولاتىن پروتسەستەردى كەڭىنەن باعالاۋعا ءالى ەرتە. وسى كەزەڭدە ءبىز بەلسەندى ويىنشىعا قاراعاندا, باقىلاۋشى رەتىندە بولامىز. بىرىنشىدەن, مىنانى ءتۇسىنۋ كەرەك: كريپتوۆاليۋتانى شەكتەۋ, نە رەتتەۋ ءۇشىن, وسىنداي شەكتەۋلەردى باسقارۋ تەتىگىنىڭ بار-جوعىن ءبىلۋ قاجەت. مىسالى, ەگەر ءسىز شەتەلدەگى قارجى پيراميداسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولساڭىز, ۇلتتىق بانكتە سىزگە اسەر ەتۋدىڭ ەشقانداي تەتىگى جوق, ال قازاقستاندا بۇل ماسەلەنى رەتتەپ, باسقارا الامىز.
وسى جىلدىڭ كوكتەمىنىڭ سوڭىنان باستاپ ۇلتتىق بانك ىسكە اسىرىپ وتىرعان ارىپتەس بانكتەر ارقىلى حالىققا ولشەۋىش التىن قۇيمالاردى ساتۋ باعدارلاماسى جۋرناليستەردىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى.
– التىن قۇيمالارىن ساتۋ قارقىنىن ەسكەرە وتىرىپ, تاجىريبە تابىستى ءوتتى دەپ سانايمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى ەلدىڭ باس بانكيرى. – بىزدە ءبىر ءجۇز گرامدىق التىن قۇيمالار ساتىلادى, ولاردىڭ بىرەۋىنىڭ قۇنى 1 ملن تەڭگە – بۇل حالىق ءۇشىن بارىنشا قىمبات ءونىم. وسى فاكتىگە قاراماستان, وسىنداي نومينال اسا تانىمال بولىپ وتىر. باعدارلاما ىسكە قوسىلعان كەزدەن, اعىمداعى جىلدىڭ 31 مامىرىنان باستاپ, ءبىز 900-گە جۋىق قۇيما ساتتىق. بۇل شامامەن 24−25 كيلو التىن. وسى باعدارلامانىڭ تابىستى بولۋى – بۇل قۇيمالاردى ۇلتتىق بانكتەن عانا ەمەس, بانكتەردەن ساتىپ الۋعا بولاتىنىندا دەپ ويلايمىن. بۇل قولجەتىمدى. سونىمەن قاتار التىن – بۇل ءوتىمدى اكتيۆ. ءسىز بانككە كەلىپ وعان التىن قۇيماسىن كەز كەلگەن ساتتە وراۋىنىڭ ءبۇتىن بولۋى شارتىمەن ساتا الاسىز. استانا مەن الماتىعا قاراعاندا قۇيمالار كوبىرەك قىزىقتىرىپ وتىرعان وڭىرلەر بار. وسكەمەندە سۇرانىستىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋ قارقىنىن بايقاپ وتىرمىز. بۇل ەڭ الدىمەن, وسى وڭىردە ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ وتە كوپ ەكەنىمەن تۇسىندىرىلەدى. حالىق ءوزىنىڭ جۇمىس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى باعالى مەتالداردى كوبىرەك تۇسىنەدى. بىراق سۇرانىستىڭ نەگىزگى بولىگى ون گرامدىق قۇيمالار ەسەبىنەن قالىپتاسادى, – دەپ تولىقتىردى دانيار اقىشەۆ.
ۇلتتىق بانكتىڭ باسشىسى التىن تۋرالى اڭگىمەدەن ونى كورسەتۋگە كوشتى. كوپ توننالى ەسىك اشىلعاننان كەيىن جۋرناليستەر باعالى مەتالدار تولتىرىلعان بۋنكەرلەردى كوردى. قۇيمالار مەن پلاستينالار ءبىز قيالداعانداي, توبەگە دەيىن ءبىرىنىڭ ۇستىنە ءبىرى, ءۇش قاتاردان اسپايتىنداي ەتىپ قويىلعان. التىن – جۇمساق مەتالل جانە ساقتىقپەن قاراۋدى تالاپ ەتەدى. ەلدىڭ «التىن جۇرەگىنە» ەكسكۋرسيا – بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن قادام. سەنىمدى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى بار رەجىمدىك وبەكت. قر التىن قورىنىڭ ۇلكەن بولىگى ءدال وسى جەردە ساقتالادى. التىن, پلاتينا, بۇكىل كولەمنىڭ 60 پايىزىنا جۋىعى. جۋرناليستەر جادىندا 40 توننا باعالى مەتالدى ساقتاپ قالدى, قازاقستان قورىن ۇستاپ جانە يىسكەپ كوردى. كوپ بولعان سوڭ التىننىڭ دا ءيىسى بولادى ەكەن. ال جاڭادان شىعارىلعان, شىتىرلاعان بانكنوتتاردىڭ ءيىسى قانداي بولادى ەكەن… سىرت كوزبەن قاراعاندا شاپ-شاعىن قۇيمانىڭ سالماعى 12,4 كيلو, ال ونى كوتەرۋگە ەر ادامداردىڭ عانا كۇشى جەتتى. ال «التىن ساياحاتىمىزدىڭ» نازىك جاندارىنىڭ ەستەلىككە سۋرەتكە تۇسۋلەرى ءۇشىن قۇنى 185 ملن تەڭگە تۇراتىن قۇيمانى اقىرىنداپ كوتەرىپ ۇستاتتى. اينالىمعا ءالى ەنگىزىلمەگەن قولما-قول اقشامەن تانىسۋدىڭ دا كەزەگى جەتتى. ايتا كەتسەك, جيىرما مىڭدىق اقشانىڭ ءبىر مەترى 13 ملرد تەڭگە بولادى ەكەن. جاڭادان باسىلعان بانكنوتتار ساقتالاتىن بولمەدەن كەيىن باق جانە ۇلتتىق بانك وكىلدەرىنەن تۇراتىن دەلەگاتسيا زەرتحاناعا اياق باستى. ورتالىقتىڭ قويماسىنا تۇسەتىن باعالى مەتالدار ناق وسى جەردە جان-جاقتى, مۇقيات ساراپتامادان وتەدى. زەرتحانانىڭ قىزمەتكەرلەرى ءار مەتالدىڭ ء وزىنىڭ ايرىقشا ەرەكشەلىكتەرى بار ەكەنىن ايتتى. ياعني, كەز كەلگەن بۇيىمدى ارنايى اپپاراتقا ورنالاستىرىپ, ءبىر مينۋتتان كەيىن ونىڭ ساپاسى مەن قۇرامىن بىلۋگە بولادى. جۋرناليستەر مۇنداي مۇمكىندىكتى بوس جىبەرمەي, اپپاراتقا وزدەرىنىڭ نەكە جۇزىكتەرى مەن باسقا اشەكەيلەرىن تەكسەرۋگە كىرىستى.
ەكسكۋرسيامىزدىڭ سوڭعى, ءبىرشاما كوڭىلسىزدەۋ ساتىسى بانكنوتتاردى جوياتىن بولمەگە كەلدىك. بۇل جەردە ءبىز اقشا عۇمىرىنىڭ قالايشا اياقتالاتىنىنىڭ كۋاسى بولدىق. ماشينا سالىنعان قاعاز اقشانى اياۋسىز تۋراپ, شىققان «قالدىقتى» نىعىزداپ تاستادى. الايدا, مۇقيات قاراساڭىز, باستىرىلعان قاعازدىڭ قۇرامىنا قانداي نومينالدى اقشانىڭ كىرگەنىن بايقاۋعا بولادى. بانكنوتتاردى جويۋشىلار وسى بولىكتەردەن قۇراقتاپ تولىققاندى اقشانى جيناۋعا بولا ما دەگەن جۋرناليستەردىڭ ساۋالىنا تەك كۇلدى دە قويدى – ۇساقتاپ تۋرالعان قالدىق بۇعان ەشقانداي مۇمكىندىك قالدىرمايدى. ەكسكۋرسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ ارقايسىسى كەشە عانا اقشا بولعان 300 گرامدىق كادەسىيلىق بريكەتتى رەداكتسياعا الا كەتتى.
تاقىرىپقا وراي:
– قازىرگى ۋاقىتتا سىرتقى نارىقتاردا جاعداي قولايلى بولىپ وتىر. مۇناي باعاسى ءبىر باررەل ءۇشىن 50 اقش دوللار جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاستى. وڭ فاكتور رەتىندە ساۋدا ارىپتەس ەلدەر رەسەي مەن قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ وڭ ءوسۋى جانە تۇراقتى دامۋى اتاپ ءوتىلدى.
– قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى 3 جىلدىق باياۋلاۋدان كەيىن ءوسۋ كورسەتىپ وتىر. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ ىشىندە ءىجو ناقتى كورسەتكىشتە 4,2%-عا ۇلعايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنى 2017 جىلى 3%-عا جۋىق بولادى.
– اعىمداعى جىلدىڭ 8 ايى ىشىندە وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىندەگى 5,4%-بەن سالىستىرعاندا ينفلياتسيا 3,9%-عا دەيىن باياۋلاۋىن جالعاستىرۋدا. تامىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسيا 7%-عا دەيىن تومەندەدى (2016 جىلعى جەلتوقساندا – 8,5%) جانە 2017 جىلعا ارنالعان 6-8%-دىق نىسانالى ءدالىزدىڭ ورتاسىندا تۇر. 2018 جىلى دا ءبىز ينفلياتسيا 5-7% نىسانالى ءدالىزدىڭ ورتاسىندا بولادى دەپ كۇتەمىز.
– حالىقتىڭ الداعى ۋاقىتتا باعانىڭ ءوسۋىن كۇتۋى تۇراقتى دەڭگەيدە تۇر. ءبىر جىلعا بۇرىن ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ ساندىق باعالاۋى سوڭعى پىكىرتەرىمدەردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا 6,5%-دى قۇرادى. سول سەبەپتى اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى بىرتىندەپ ازايتا وتىرىپ, اقشا-كرەديت تالاپتارىن جەڭىلدەتۋدى جالعاستىرۋدا. 21 تامىزدا ول 10,25%-عا دەيىن 0,25%-عا تومەندەدى.
– ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى باعامىن ايقىندايتىن وڭ ىرگەلى فاكتورلارعا قاراماستان, ۆاليۋتا نارىعىندا قۇبىلمالىلىق ساقتالىپ وتىر. دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەرمەن كۇشەيتىلگەن شەتەل ۆاليۋتاسىنا ارتىق سۇرانىستىڭ ناتيجەسىندە تەڭگە 14 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا ءبىر دوللار ءۇشىن 337 تەڭگەگە دەيىن – 0,3%-عا السىرەدى. جىل باسىنان بەرى 1,4%-عا السىرەۋ بايقالادى.
– ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى باعامى, ەگەر مۇناي باعاسى ءبىر باررەل ءۇشىن 50 اقش دوللارىنان از تومەندەمەسە, ال رەسەي ءرۋبلىنىڭ باعامى ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 59-60 رۋبلدەن اسپايتىن بولسا, اعىمداعى دەڭگەيلەردە ساقتالادى.
– الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ ءوسۋى سەگىز اي ىشىندە 11,6%-دى, 32,9 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرىنىڭ جالپى سوماسى 2017 جىلعى تامىزدا ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن قوسا العاندا, 58 ملرد اقش دوللارىنا جۋىق بولىپ, 91 ملرد اقش دوللارىنا نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 61%-نا جەتتى.
دينا ۋستينەنكو
