قارجىنىڭ قاي ءتۇرى بولسا دا, ءوڭىر ەكونوميكاسىنا ەكپىن بەرەرى حاق. ينۆەستيتسيامەن بىرگە تەك قارجى ەمەس, جوعارى ساپالى ءونىم وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وزىق تەحنولوگيا, ءبىلىم, جاقسى تاجىريبە كەلەدى. بىراق سىرتتان كەلەتىن ينۆەستورلار سالعان قارجىسىنىڭ قايتارىمى بولماسا, قىزىعۋشىلىق تانىتپايتىنى تاعى بەلگىلى. «Kostanay Invest-2017» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى قوستاناي ءوڭىرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن پاش ەتتى, سونىمەن قاتار وندا جوبالاردى قالاي جۇزەگە اسىرۋ, ينۆەستيتسيا سالىناتىن سالالاردى دامىتۋ جونىندە كەلەلى كەڭەستەر ايتىلىپ, ماسەلەلەر تالقىلاندى. ونىڭ جۇمىسىنا رەسەيدەن, پولشادان, وزبەكستاننان ينۆەستورلار, حالىقارالىق بيزنەس ۇيىمدارى, بانك وكىلدەرى جانە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ديپلوماتيالىق كورپۋستار قىزمەتكەرلەرى, وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار – بارلىعى 250 ادام قاتىستى.
«Kostanay Invest-2017» ينۆەستيتسيالىق فورۋمىندا ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, كەن-مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ جانە تۋريزم سالالارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىگى ۇسىنىلدى. رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىن دامىتۋدا قوستاناي وبلىسى جەتەكشى ورىنداردىڭ بىرىندە ەكەنى, ياعني ءونىم ءوندىرۋ جونىنەن ەلىمىزدەگى بەستىككە كىرەتىنى ينۆەستورلارعا دا ءمالىم بولىپ قالعان. جىل باسىنان بەرگى 8 اي ىشىندە ءوڭىردىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 113 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 11,5 ميلليارد تەڭگەگە ارتىق. قوناقتارعا وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن تانىستىرعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەيىرجان مىرزاليەۆ ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ قۋاتى جونىندە وسىنداي مىسال كەلتىردى. سونىمەن قاتار وبلىس ينۆەستورلار ءۇشىن تەك ءوندىرىسىنىڭ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىمەن عانا ەمەس, گەوگرافيالىق ورنالاسۋىمەن دە قولايلى. قوستاناي رەسەيدىڭ ءوندىرىسى دامىعان ورىنبور, چەليابى جانە قورعان جانە ءوز ەلىمىزدىڭ 4 وبلىسىمەن شەكتەسەدى. قوستاناي وبلىسى مينەرالدى شيكىزاتىنىڭ بايلىعىمەن جانە تابيعي قولايلىلىعىمەن دە ينۆەستوردى تارتاتىنى ءسوزسىز. وبلىستا جۇمىس ىستەپ تۇرعان كوپتەگەن وندىرىستىك كاسىپورىنداردا تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋعا دايىندىقتار ءجۇرىپ جاتىر. مىسالى, سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى بۇگىندە الەمدەگى ساناۋلى ءىرى وندىرىستەر قاتارىندا. التىن, مىس وندىرەتىن «ۆارۆارينسكوە», اسبەست شىعاراتىن «قوستاناي مينەرالدارى», بوكسيت وندىرەتىن «قازاقستان ءاليۋمينيى» اكتسيونەرلىك قوعامدارىندا لايىقتى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا قوستاناي قالاسىندا يندۋستريالىق ايماق سالىنىپ جاتىر. وعان العاشقى ينۆەستور دا كەلىپ ۇلگەردى. رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنداعى «ۆەك» كومپانياسى ليفت قۇرالدارىن وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان شىعارا باستايدى. جوبا بويىنشا زاۋىتتان جىلىنا 1,5 مىڭ ليفت شىعارىلاتىن بولادى, وندىرىستە قازاقستاندىق ۇلەس 60 پايىزعا دەيىن بارادى.
– ءبىزدى قوستانايدىڭ ينفراقۇرىلىمى دايىن يندۋستريالىق ايماعى, نارىعى, ەڭبەك رەسۋرسى قىزىقتىردى. زاۋىت جىلىنا 1,5 مىڭ ليفت شىعارىپ, تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ەگەر ءليفتىنىڭ ءوتىمى كوڭىل تولتىرسا, وندىرىسكە تاعى دا 155 ميلليون دوللار قارجى سالامىز جانە وزگە ينۆەستيتسيا تارتۋدى دا ويلاستىرامىز, – دەيدى ينۆەستور ميحايل مولوچنيكوۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتى ەلباسىنىڭ وسى سالانى دامىتۋ تاپسىرماسىنان باستاۋ الىپ وتىر. ەلىمىزدە 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما دا جاسالدى. ينۆەستيتسيا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جاڭا دەم بەرەدى. ەڭ باستىسى, ەگىن ەگەتىن جەر جەتەدى, وبلىستا 5,3 ميلليون گەكتار القاپ بار. وبلىستا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىنىڭ كولەمىن, ەكسپورتتى ۇلعايتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ساۋدا-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دۇرىستاۋ ءۇشىن جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بيىل ۇكىمەت ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ەكى ماڭىزدى قۇجات – ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندەگى ۇلتتىق ستراتەگيا جانە ۇلتتىق ەكسپورتتىق ستراتەگيانى قابىلداعان بولاتىن. وسى قۇجاتتاردا مەجەلەنگەن ىستەردى اتقارۋعا قوستاناي ءوڭىرى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اتسالىستى, دەمەك وبلىس باسشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن «قاناتقاقتى» وڭىرگە اينالدى. وبلىستا دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارىنىڭ جانە ءوز ماماندارىمىزدىڭ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە ونى تۇراقتاتۋ ءۇشىن 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى جاسالدى.
ءوڭىر حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن, ءىرى ينۆەستورلارمەن بايلانىس ورناتتى. فورۋمعا قاتىسقان ازيا دامۋ بانكى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى دجوۆانني كاپانەللي قازاقستانداعى وڭىرلەر ەكونوميكاسى اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى تەڭەستىرۋگە كومەك بەرەتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بارلىق تىرلىك استانا مەن الماتى قالالارى ماڭىندا قايناپ جاتادى, قارجى دا سول قالالاردا اينالادى. ال الەۋەتى مىقتى بولسا دا وڭىرلەردە ەكونوميكانىڭ دامۋى باسەڭسىپ قالادى. ول قوستاناي وڭىرلىك جالپى ءونىمنىڭ 23,2 پايىزىن قۇرايتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى بۇل كورسەتكىشتى 50 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋگە بولاتىنىن ايتتى. بۇل ءۇشىن ازيا دامۋ بانكى 350 ميلليون دوللار قارجى بولمەك.
– شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جولىنداعى بارلىق كەدەرگىلەردى شەشۋگە بولادى, ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلەر مەن قارجى ينستيتۋتتارى اراسىندا ەشقانداي بوگەت بولۋى ءتيىس ەمەس. ەكىنشىدەن, ءبىزدى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى قىزىقتىرادى. سالا ءونىمىن ەكسپورتتاۋ كولەمىن ەداۋىر ۇلعايتۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن, وڭدەۋ كاسىپورىندارىن دامىتۋ كەرەك, – دەدى دجوۆانني كاپانەللي.
قوستانايدا بيدايدى, مايلى داقىلداردى, ەت, كوكونىستى, تاعى باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تولىققاندى وڭدەۋگە ينۆەستيتسيا سالامىز دەۋشىلەرگە جول اشىق, قولايلىلىق ءۇشىن لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم دا جاسالادى. ينۆەستورلارعا مەملەكەت تاراپىنان دا قولداۋ كورسەتىلەدى. بۇل ورايداعى جەڭىلدىكتەر جونىندە ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان حايىروۆ ايتىپ بەردى.
ينۆەستورى دامىعان سالانىڭ قايسىسى بولسىن قىزىقتىرادى. 2010 جىلدان بەرى قوستانايدا ماشينا جاساۋ جەدەل قارقىن الىپ كەلەدى. «Allur» توبىنا كىرەتىن قوستانايلىق «اگروماشحولدينگ» جانە «سارىارقااۆتوپروم» زاۋىتتارى قازىر JAC ءاۆتوموبيلىن شىعاراتىن قىتايلىق «سمس» كومپانياسىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. ەلباسى تاپسىرماسىمەن قازىر JAC ەلەكتروموبيلىن ەكسپورتقا شىعارۋعا باعىت ۇستالدى.
فورۋمدا تۋريزم سالاسى ينۆەستورلار نازارىنا ۇسىنىلدى. حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, تۋريزم دە ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ءبىر تىرەگىنە اينالماق. ەل ەكونوميكاسى جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن باسىمدىق بەرىلگەن سالانىڭ ءبىرى دە وسى تۋريزم بولاتىن. قوستاناي وڭىرىندە ءتۋريزمنىڭ ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ, وقيعالىق تۇرلەرىن جانە ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى جاعداي بار. يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگەن اتاقتى ناۋىرزىم قورىعى تۇرەن تيمەگەن تازا تابيعاتىمەن كەلۋشىلەردى تارتادى. فورۋمدا سويلەگەن مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار باتالوۆ قوستاناي-تورعاي وڭىرىندە رەسپۋبليكادا ونشالىقتى دامي قويماعان اڭشىلىق-ولجالىق تۋريزم ءتۇرىن قولعا الۋدى ۇسىندى.
– قوستاناي وبلىسىندا كوشپەلىلەر مادەنيەتى كلاستەرىنە كىرەتىن مادەني-تانىمدىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن جوبا جاسالۋى قاجەت. بۇل ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. وسى جوباعا تورعاي گەوگليفتەرىن دە قوسۋعا بولار ەدى. ول ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتا وتىرىپ, جىل سايىن كەڭ كولەمدە حالىقارالىق فەستيۆال وتكىزسەك, وعان شەتەلدىك تۋريستەر كوپتەپ كەلەر ەدى. دالامىزداعى الەمدىك دەڭگەيدە جۇمباق بولىپ وتىرعان بۇل ارحەولوگيالىق نىساندار حالىقارالىق ساراپشىلاردى, عالىمداردى, زەرتتەۋشىلەردى قىزىقتىرىپ وتىر, فەستيۆال اياسىندا ولار دا كەلەدى, زەرتتەۋ جۇمىستارى دا جۇرەدى, – دەدى اسقار بولات ۇلى.
وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ينۆەستيتسيا تارتۋداعى ۇلكەن شارانى قورىتىندىلاپ, ينۆەستيتسيالىق فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا العىس ايتتى.
– ۇسىنىلعان جوبالارعا قارجى سالاتىن ينۆەستورلارعا وڭىردە بارلىق قولايلى جانە قاۋىپسىز جاعداي جاسالاتىن بولادى. «Kostanay Invest-2017» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, جوبالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋعا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز, – دەدى ارحيمەد بەگەجان ۇلى.
فورۋم اياسىندا وبلىس اكىمدىگى مەن الەۋەتتى ينۆەستورلار اراسىندا 200 ميلليارد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيانى قۇرايتىن 26 مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
