قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى ەكونوميكانى يننوۆاتسيالىلىققا قاراي رەفورمالاۋ بويىنشا اۋقىمدى مىندەتتەر قويادى. بۇل كوپتەگەن جاڭاشىلدىقتاردى تالاپ ەتەدى.
سايكەسىنشە رۋحاني جاڭعىرۋ ەكونوميكانىڭ جاڭا جاڭعىرۋىن نىعايتۋى كەرەك. بۇل تۇستا مىناداي سۇراق تۋىندايدى: قازاقستاندىق قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني ورتاسى وسىنشا جاڭاشىلدىقتارعا دايىن با؟ سەبەبى, ولار قوعامنىڭ يكەمدىلىلىك قابىلەتىنە, ءبىلىم دەڭگەيىنە, عىلىم ساپاسىنا, حالىقتىڭ كاسىپكەرلىك جانە ازاماتتىق بەلسەندىلىگىنە كوپتەگەن تالاپتار قويادى.
قوعامنىڭ مادەني ەرەكشەلىگى, ۇلتتىق مەنتاليتەت — رەفورمالاردى ءتيىمدى ىلگەرىلەتۋگە دە, وعان كەدەرگى كەلتىرۋگە دە ىقپالىن تيگىزە الادى ماڭىزدى فاكتور. قوعامدا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان مىنەز-ق ۇلىق پەن قۇندىلىقتاردىڭ داعدىلى ۇلگىلەرى بەلگىلى ءبىر ساتتە ونىڭ دامۋىن تەجەي باستايدى, ولاردان مىندەتتى تۇردە ارىلۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ تابىستى جاڭعىرۋى جولىندا تۋىندايتىن الەۋمەتتىك-مادەني كەدەرگىلەر قانداي بولۋى مۇمكىن؟
ولاردىڭ قاتارىندا اگرارلىق سەكتورى باسىم ەلدەرگە ءتان ءداستۇرلى سانانىڭ نىعايۋىن اتاۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, بۇل اۋىلدارداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا دا بايلانىستى.
بۇعان ءبىزدىڭ قوعامدا ءالى دە ورىن الىپ جاتقان سىبايلاس جەمقورلىق پەن پروتەكتسيونيزم فاكتىلەرى, جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە مانساپتىق ساتىمەن ىلگەرىلەۋ ءۇشىن تۋىستىق جانە جەكە بايلانىستاردى پايدالانۋ جاتادى. ترايباليزما مەن ايماقشىلدىق قالدىقتارى دا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. بىرقاتار توسقاۋىلداردىڭ ىشىندە حالىق پەن بيلىك اراسىندا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە سەنىمنىڭ جوقتىعىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. دەسەك تە, بۇل باعىتتا اشىقتىق پەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قوعام الدىندا ەسەپتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سول سەبەپتى رۋحاني جاڭعىرۋ حالىققا عانا ەمەس, رۋحاني ويلاۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋى ءتيىس مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ وزىنە دە اسەر ەتۋى ءتيىس.
جاڭعىرۋعا ءبىزدىڭ مەنتاليتەتكە جات, سوڭعى ۋاقىتتا كەڭىنەن ناسيحاتتالىپ جۇرگەن ءدىندى ايقىن ەكسترەميستىك ءتۇسىندىرۋ كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن, ول ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناستاردىڭ ەسكى فورمالارىنا ورالۋعا ۇگىتتەي وتىرىپ, اداستىرادى. مۇنداي ميسسيونەرلەر ءبىرىنشى كەزەكتە كەز كەلگەن رەفورمالار مەن يننوۆاتسيالاردى كۇنالى ارەكەتتەرگە جاتقىزىپ, مويىندامايدى.
سونىمەن قوسا جاڭعىرتۋ پروتسەستەرىن جۇزەگە اسىرۋداعى ۇلتتىڭ دىلدىك رەسۋرسىنىڭ الەۋەتىن دۇرىس باعالاماۋعا بولمايدى. حالىقتىڭ دىلدىك نەگىزىندە جاڭعىرتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولا الاتىن قۇندىلىقتار مەن داستۇرلەر بار.
ءبىر جاعىنان, حالىق داستۇرلەرى قوعامنىڭ قاجەتتى نەگىزىن قۇرايدى, جالپى, ۇيرەنشىكتى قۇندىلىقتار نەگىزىندە ۇيىمشىلدىققا ىقپال ەتەدى. ەكىنشى جاعىنان, حالىقتىڭ تاريحي زەردەسى بەتبۇرىستى دامۋ كەزەڭىندە وزگەرىستەردىڭ قاجەتتىگىن سەزدىرەدى, جاھاندىق دەڭگەيدە ۇلت ورنىن ايقىنداۋ, الداعى تاريحي تاعدىرى وسى وزگەرىستەرگە بايلانىستى بولادى.
وسى تۇرعىدان, قازاقستاندىق قوعامدا ىنتىماقتاستىق, بىرلىك پەن كەلىسىم قۇندىلىقتارىنىڭ, تولەرانتتىلىق, يننوۆاتسيالارعا اشىق بولۋدىڭ داستۇرلەرىنىڭ, سونداي-اق ورتاشا پراگماتيزمنىڭ بولۋى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋعا بەرىك نەگىز بولادى.
قاراپ وتىرساڭىز, قازاقستاندىقتار وزىنە جات كەز-كەلگەن الەۋمەتتىك-مادەني ورتاعا تاپ بولعاندا, ماسەلەن, شەتەلگە وقۋعا نەمەسە جۇمىس ىستەۋگە بارسا, وڭايلىقپەن ءسىڭىسىپ كەتەدى. ءبىزدىڭ باسەكەلىك ارتىقشىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى وسى. كوشپەلى وركەنيەت ۇرپاقتارى رەتىندە ءبىز تاعدىردىڭ كەز-كەلگەن وزگەرىستەرىن اياعىمىزدان نىق تۇرىپ قارسى الا الامىز.
دەگەنمەن بۇگىندە مۇنىڭ ءوزى ازدىق ەتەدى. ءبىز اتالعان بارلىق فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق جاڭعىرتۋ پروتسەسىن تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق اسپەكتىلەردە عانا ەمەس, يدەيالىق كەڭىستىكتە دە جۇرگىزۋىمىز كەرەك. بىزگە ويلاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قاجەت. ەلباسىنىڭ بيىل ءساۋىر ايىندا جاريالانعان «بولاشاققا باعدار — رۋحاني جاڭعىرۋ» تەرەڭ باعدارلامالىق ماقالاسى وسى ماسەلەنى قوزعايدى.
رەفورمالاردىڭ تابىستى بولۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن ءتۇسىنىپ, قابىلداۋى بولۋى ءتيىس. ينستيتۋتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك زەرتتەۋى بويىنشا, بۇگىندە ەل حالقىنىڭ 82% وزگەرىستەردىڭ قاجەتتىگىن قولدايدى. الايدا, قازىر وزگەرىستەردى تەك قولداۋ عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە قولعا الۋ دا ماڭىزدى, ول ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ومىرىندە باستالۋى ءتيىس.
پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, ءتۇپتىڭ تۇبىندە بارلىق وزگەرىستەر ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ وزگەرىستەرىنە كەلىپ سايادى. ءبىزدىڭ بارلىق قورقىنىشتارىمىز, شەكتەۋلەرىمىز, تىلەمەيتىن ويلارىمىز تەك ءوز باسىمىزدا عانا. سوندىقتان, جەكە ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋىمىز تەك ءبىزدىڭ وزىمىزگە, الداعى مىندەتتەردى قالاي سەزىنىپ, تۇسىنەتىمىزگە, تابىسقا جەتۋگە قانشالىقتى ىنتالى ەكەنىمىزگە, ارقايسىمىزدىڭ ءوز ومىرىمىزدە وڭ وزگەرىستەر بولۋى ءۇشىن قانداي ارەكەتتەر جاساۋىمىزعا بايلانىستى.
اتالعان وزگەرىستەردىڭ وزەكتى باعىتتارى ەلباسىنىڭ ماقالاسىندا ايقىن باياندالىپ, ۇسىنىلعان. ماحاتما گاندي ايتقانداي: «ەگەر سەن الەمنىڭ وزگەرگەنىن قالاساڭ, ءوزىڭ سول وزگەرىس بول».
