قولدانىستاعى زاڭ جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى
– وتكەن سەگىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرى جوعارى. بۇل ەلباسى ساياساتىنىڭ ناتيجەسى, – دەدى پارلامەنت سەناتىنىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ كوشپەلى وتىرىسىنا قاتىسقان وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ. – ايماقتا الەمدەگى ءىرى كەن ورىندارىن يگەرۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 54 جوبا باستاۋ الدى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار بۇرىن-سوڭدى بولماعان وندىرىستەردى ىسكە قوسۋعا جول اشتى.
«ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ قىزمەتىن جانە سولتۇستىك كاسپي جوباسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىندا وتكەن كوشپەلى وتىرىستا پارلامەنت سەناتىنىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسقار بەيسەنباەۆ وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەنىن اتاپ ايتتى. «وتاندىق يندۋستريانىڭ قارقىندى دامۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى قابىلدانىپ, زاڭنامالار جەتىلدىرىلدى. بۇگىندە ەلىمىزدە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار مەن ينۆەستورلار قىزمەتى ءۇشىن قاجەت جاعدايلار جاسالعان», دەدى ول.
پارلامەنت ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, ينۆەستيتسيالاردى كوتەرمەلەۋ مەن قورعاۋ, ەكسپورتتىق ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا بايلانىستى زاڭنامالاردى قاراپ, جەتىلدىرۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. مىسالى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار وسى سالاداعى جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
جيىندا ءسوز العان اتالعان كوميتەتتىڭ حاتشىسى سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ كەدەن وداعى تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس 2012 جىلدىڭ
1 قاڭتارىنان كەيىن تىركەلگەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كەدەندىك جەڭىلدىكتەر قولدانىلمايتىنىن ايتتى. كاسىپكەرلىك كودەكسىندە دە سولاي كورسەتىلگەن. «الداعى ۋاقىتتا وسى ماسەلەنى شەشۋ جولدارى قاراستىرىلۋى كەرەك», دەدى سەناتور.
جوبا نەگە جۇزەگە اسپاي كەلەدى؟
«ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن 2007 جىلى قۇرىلعان. كەشەن ءۇش بولىكتەن تۇرادى, ولار: قاراباتان ستانساسىندا, تەڭىز كەنىشىندە جانە اتىراۋ قالاسىندا. الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇناي-حيميا وندىرىستەرىن قۇرۋ مەن دامىتۋ جونىندە سەرپىندى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى دايىنداۋ مەن ىسكە اسىرۋدى ماقسات ەتكەن جوبانىڭ ماڭىزدىلىعى ەلباسىنىڭ ەكى بىردەي جولداۋىندا ايتىلدى. «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى باعىتى» اتتى جولداۋدا اتىراۋ گاز-حيميا كەشەنىنىڭ جوبالىق قۋاتىنا شىعۋدى قامتاماسىز ەتۋ جايى كورسەتىلدى. كەشەن جىلىنا 500 مىڭ توننا پروپيلەن مەن 800 مىڭ توننا پوليەتيلەن شىعارۋى ءتيىس بولاتىن. الايدا مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا ەنگىزىلگەنىنە قاراماستان, جوبانىڭ 2014 جىلى اياقتالۋى ءتيىس ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ ءوزى ءالى كۇنگە تولىق جۇزەگە اسپادى. «مينيسترلىكتىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, زاۋىت قۇرىلىسى 2017 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالۋى مۇمكىن, 2020 جىلى اياقتالادى. ال ەكىنشى كەزەڭگە ارنالعان پوليەتيلەن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى ب ۇلىڭعىر. ارنايى ەكونوميكالىق ايماققا بايلانىستى ءماسليحات پەن اكىمشىلىك تاراپىنان الىنۋعا ءتيىس شەشىمدەر قابىلدانىپ, جۇمىستار اتقارىلعان. ەندىگى جۇمىس ۇكىمەت پەن ۋاكىلەتتى ورگانعا بايلانىستى», دەدى سەناتور س.ەڭسەگەنوۆ.
ال ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ «ينتەگراتسيالانعان گاز-حيميا كەشەنىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر», دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ەكسپورتقا باعدارلانعان, جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ونىمدەردى شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركىندە مۇناي-گاز حيميا زاۋىتتارىنىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىن رەتتەپ, جوبالاۋ مەن قۇرىلىس كەزىندە حالىقارالىق ستاندارتتاردى قولدانۋ, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ تالاپتارىن جەڭىلدەتۋ, جوبالاردى سالۋ كەزىندە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن شەكتەۋسىز قولدانۋ سەكىلدى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ كەرەك.
كۇكىرت زاۋىتى ماسەلەنى شەشە مە؟
سولتۇستىك كاسپي جوباسى ءونىمدى ءبولۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. بۇل شارت كوپشىلىككە قولجەتىمدى ەمەس, بىراق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا ماڭىزى زور. وسى ەكى باعىت بىردەي تەپە-تەڭدىكتە بولعانى دۇرىس دەدى سەنات دەپۋتاتتارى. جوبادا ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى نازاردان تىس قالماۋى كەرەك. ەكولوگيا, قورشاعان ورتانىڭ جايى دا بار. ايتالىق, قازىر قاراباتاندا 4 ملن توننا كۇكىرت جينالعان. اتىراۋ وبلىسىندا بۇرىن دا كۇكىرتتىڭ كوپ مولشەردە جينالىپ قالۋ پروبلەماسى بولدى. تەڭىزدەگى تاۋ بولىپ ۇيىلگەن كۇكىرتتەن ازەر قۇتىلعان حالىقتى ەندى قاراباتانداعى جاعداي الاڭداتادى. «كۇكىرتتى ساتۋ باعاسىنا قاراپ, تابىس تابۋدىڭ كوزى دەپ بىلگەننەن كورى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا زيانى تيمەۋى ءۇشىن تەز كادەگە جاراتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعانى ءجون», دەدى سەناتور س.ەڭسەگەنوۆ. سولتۇستىك كاسپي جوباسىنىڭ وپەراتورى «NCOC.NV» كومپانياسىنىڭ وندىرىستىك وپەراتسيالار جونىندەگى ديرەكتورى ۆان دايك اريان الاڭداۋعا نەگىز جوعىن, قاشاعان كەنىشىندەگى مۇنايدى تازارتۋدان الىنعان كۇكىرتتى وڭدەيتىن زاۋىت ءوز جۇمىسىن باستايتىنىن ايتتى. ء«بىز كۇكىرتتى ەكسپورتتاۋ نىساندارىن ىسكە قوسىپ جاتىرمىز. باتىس ەسكەنەدەگى ارنايى جۇك تيەيتىن تەرمينال ارقىلى تەمىر جول بويىمەن كۇكىرت ەكسپورتىن باستايمىز. تابيعي رەسۋرستاردى وڭتايلى پايدالانۋ بويىنشا كومپانيانىڭ جوسپارلارى بار», دەدى ول.
كوشپەلى وتىرىس جيىنىنان كەيىن سەنات دەپۋتاتتارى «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميالىق تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى نىسانداردى ارالادى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى ايماق ەكەنىن ايتقان دەپۋتاتتار مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى باعىتىنداعى جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
