جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جاڭالىعى نەدە؟

جاقىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تورا­عا­لى­عىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جو­باسى ماقۇلدانعان بولاتىن. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى سالالىق مينيسترلىكتەرمەن, «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, بيزنەس قاۋىمداستىقتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتا وتىرىپ ازىرلەگەن جوبانىڭ قانداي ەرەكشەلىكتەرى بار؟ تاراتىپ ايتقاندا...

سالىق سالۋ يدەولوگياسى وزگەرەدى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كودەكس سالىق سالۋ يدەولوگياسىن وزگەرتىپ, سالىق تولەۋشىلەردى قورعاۋعا, ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالالارىن ىنتالاندىرۋعا, اكىمشىلىك قىزمەتتى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان. ناتيجەسىندە حالىق سالىقتى ءوز بەتىنشە تولەۋگە ىنتالاناتىن بولادى. ول ءۇشىن كودەكستە قانداي وزگەرىستەر قاراستىرىلعان؟ بىرىنشىدەن, بارلىق تۇسىنىكسىز باپتار مەن قاتەلەر سالىق تولەۋشىنىڭ پايداسىنا شەشىلەتىن بولادى. بۇل سالىقتىق داۋلاردى ءادىل قاراۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. ەكىنشىدەن, ەگەر سالىق تولەۋشى سالىق ورگانىنىڭ تۇسىندىرۋىنە سايكەس ارەكەت ەتسە, بىراق كەيىن ۇستانىم وزگەرگەن بولسا, ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلداردى قولدانباۋ ۇسىنىلادى. ۇشىنشىدەن, سالىقتىق تەكسەرۋ اكتىلەرىندە ءتيىستى نەگىزدەمەلەردىڭ بولۋى كوزدەلگەن. تاعى ءبىر ەرەكشەلىك - سالىق كودەكسىنىڭ قۇرىلىمى وزگەرەدى. سالىق تولەۋشىنىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي جەكەلەگەن بولىمدەر بولادى.

جاڭا جوبا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ءتيىمدى مە؟

جاڭا جوبادا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن قولدانىستاعى ارنايى سالىق رەجىمدەرى ساقتالعان. ال جاڭادان ۇسىنىلعان بالامالى رەجىم - اينالىمى ۇلكەن بولسا دا, تابىسى از كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى بولماق. سونىمەن قاتار شىعىستاردى ەسەپكە الۋ ارقىلى جەڭىلدىكتەر بەرۋ قاراستىرىلعان.

مينيسترلىكتىڭ رەسمي حابارلاماسىنا سۇيەنسەك, قازىرگى سالىق تۇرلەرىنىڭ ستاۆكالارى ساقتالادى. تەك مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋگە بايلانىستى بيزنەسكە قارجىلىق جۇكتەمەنى ارتتىرماۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك سالىقتىڭ مولشەرلەمەسىن 11پايىزدان 9,5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ ۇسىنىلعان. سونداي-اق بۇرىن سالىق ينسپەكتورىنىڭ تەكسەرىسكە كۋاگەر قاتىستىرماۋعا قۇقى بار بولسا, ەندى ول مىندەتتەلىپ, ءتىنتۋ, حاتتاۋ ىسىنە كۋا رەتىندە بوگدە ادام قاتىستىرىلادى دەپ قاراستىرىلىپ وتىر.

زاڭعا جەكە كاسىپكەرلىكتى تىركەۋ تۋرالى دا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. ەندى ازاماتتار كاسىپ باستاۋى ءۇشىن تىركەلۋى مىندەتتى ەمەس. تەك كاسىپ باستاعانى تۋرالى سالىق ورگانىنا ەسكەرتىپ حابارلاندىرۋ جىبەرەدى. كاسىپتى قايتا تىركەۋشىلەر دە سولاي. حابارلامانى العان سالىق قىزمەتكەرلەرى ءبىر جۇمىس كۇنىندە كاسىپتى قايتا تىركەيدى. ال سالىقتى پاتەنت بويىنشا تولەيتىن ادامدار پاتەنتتى العان كۇننەن باستاپ تۇسكەن تابىستارى سول پاتەنتتىڭ قۇنىنان از بولسا, سونىڭ ەسەبىن بەرىپ, سالىق مولشەرىن ازايتۋىنا, سونداي-اق بۇرىن تولەپ كەلگەن ارتىق اقشاسىن قايتارۋ تۋرالى ءوتىنىش جازۋىنا بولادى. بۇرىن وسىنداي ارتىق اقشانى قايتارۋ ءۇشىن حرونومەتراجدى زەرتتەۋ جۇرگىزىلەتىن ەدى. قازىر ونى سالىق تولەۋشىلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن الىپ تاستاعان.

اگرارلىق سەكتورعا ىنتالاندىرۋ شارالارى ۇسىنىلعان

ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ءۇشىن شارۋا-فەرمەر قوجالىعىنىڭ باسشىسىنا, مۇشەلەرىنە جانە جۇمىسشىلارىنا سالىناتىن الەۋمەتتىك سالىقتى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلۋدا. سونداي-اق بىرىڭعاي جەر سالىعىن تولەۋشىلەر اينالامىنا قاراماستان قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەمەيدى. ال 2020 جىلدان باستاپ اتالعان رەجىمدە 0,5 پايىز مولشەرىندەگى اينالىمنان الىناتىن سالىق بەلگىلەنەدى.

سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتەر جويىلادى. سەبەبى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ىشكى ءوندىرىس تاۋارلارى جانە يمپورت ءۇشىن سالىق سالۋدىڭ تەڭ شارتى قولدانىلۋى ءتيىس.

نەسيە قارىزى كەشىرىلگەندەر جەكە تابىس سالىعىنان بوساتىلادى

جاڭا جوبا بويىنشا جەكە تۇلعالاردىڭ نەسيە بويىنشا قارىزدارىن كەشىرگەن كەزدە جەكە تابىس سالىعىنان بوساتۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق, بانكتەر پروبلەمالىق اكتيۆتەردى كوللەكتورلارعا بەرگەن كەزدە سالىق سالۋ ءىس جۇزىندە تابىس الىنعاننان كەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋعا جەكە تابىس سالىعىن سالۋ ءتارتىبىن وزگەرتۋ ۇسىنىلادى.

ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا سالىق سالۋ وزگەرەدى

جاڭا زاڭ جوباسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا سالىق سالۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. قازىرگى تاڭدا ينۆەستيتسيالىق ۇجىمدىق تابىس سالىعى, جەر سالىعى, م ۇلىك سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتەر جاڭا باسىم جوبالار مەن جاڭا كاسىپورىندارعا بەرىلەدى. ال جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار ءۇشىن جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرعان كەزدە جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلماعان بولاتىن. سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ قازىرگى قۋاتتىلىعىن جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ كەزىندە جەڭىلدىكتەر كوزدەلمەگەن. مۇنداي كاسىپورىنداردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بويىنشا جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ اياقتالعان ساتتەن باستاپ 3 جىلدان ارتىق ەمەس مەرزىمدە جانە ينۆەستيتسيالار 5 ملن اەك كەم بولماعان جاعدايدا جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى.

كەيبىر جەڭىلدىكتەر الىنىپ تاستالادى

جاڭا سالىق كودەكسىندە جەڭىلدىكتەرگە ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, اۋكتسيونداردان الىناتىن الىمدار (جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىنى 616 ملن تەڭگە) جانە كەمە جۇزەتىن سۋ جولدارىن پايدالانۋ تولەمدەرى (جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىنى 20 ملن تەڭگە) الىپ تاستالادى. سەبەبى مەملەكەت اتالعان جاعدايلاردا قىزمەت كورسەتپەيدى جانە رۇقسات بەرمەيدى.

سونداي-اق بىرقاتار جەڭىلدىكتەردەن باس تارتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ويىن اۆتوماتتارى قىزمەتى بويىنشا اينالىمدار, لوتەرەيا بيلەتتەرىن وتكىزۋ, پوشتا تولەمىنىڭ مەملەكەتتىك بەلگىلەرى, پوشتا ماركالارىنىڭ يمپورتى بوساتىلادى. ارنايى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت شەڭبەرىندە اۆتوموبيل شىعارۋ ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى.

جەر قويناۋىن پايدالانۋعا باسا نازار اۋدارىلادى

جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا گەولوگيالىق بارلاۋعا ينۆەستيتسيالار ىنتالاندىرىلادى. تاۋ-كەن سالاسى ءۇشىن ۇستەمە تابىس سالىعى ينۆەستيتسيا تارتۋدى تەجەۋشى فاكتور بولىپ وتىر. سوندىقتان اتالعان سالادان بۇل سالىقتى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلدى. بۇل جاعدايدا كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالار بويىنشا سالىق جۇكتەمەسى ەكسپورتقا رەنتا سالىعىنا اۋىسادى.

سونداي-اق تەڭىز جانە تەرەڭ مۇناي كەن ورىندارى ءۇشىن جەر قويناۋىن پايدالانۋدا نەعۇرلىم قاراپايىم بالامالى سالىق ۇسىنىلادى. قاتتى پايدالى قازبالاردى بارلاۋدى جەدەلدەتۋ ءۇشىن جالداۋ تولەمدەرىنىڭ تەتىگى ەنگىزىلەدى. مۇناي مەن گازدى وزىندىك قۇنىنان تومەن وتكىزۋ كەزىندەگى كىرىستەردى انىقتاۋ بويىنشا تاسىلدەر قايتا قارالادى.

مەتاللۋرگيانىڭ جاڭا سالاسى – قالايى ونەركاسىبىن قولداۋ ءۇشىن سالىق مولشەرلەمەسىن 6 پايىزدان 3 پايىزعا تومەندەتۋ ۇسىنىلادى.

سالىق تۋرالى سمس-حابارلاما جىبەرىلەدى

سالىق تولەۋشىلەرگە جەر جانە م ۇلىك سالىعىن ءبىر جىل كەيىنگە قالدىرىپ تولەۋىنە رۇقسات بەرىلدى. وسىلايشا, ازاماتتارعا سالىقتارىن ەسەپتەپ, تولەۋگە ءبىر جىل ۋاقىت بەرىلەدى. اسكەري قىزمەتتەگى, وقۋ كەزەڭىندەگى اسكەري قىزمەتكەرلەر م ۇلىكتىك سالىقتان بوساتىلمايدى. ءۇشىنشى توپتاعى مۇگەدەكتەر بيىلعى جىلدان باستاپ مەنشىگىندەگى بارلىق م ۇلىكتىڭ جالپى قۇنىنان 1500 اەك ەسەلەنگەن مولشەرى شەگىندە م ۇلىك سالىعىنان بوساتىلدى. ال, ەگەر مۇگەدەك جاندار جىلجىمايتىن م ۇلىكتەرىن جالعا بەرسە, باسقا ادامدار سەكىلدى سالىق تولەۋگە مىندەتتەلەدى. سونىمەن قاتار, ءالى اياقتالماعان قۇرىلىس ءۇشىن سالىق تولەمەيسىز. سەبەبى تولىق سالىنىپ بىتپەگەن قۇرىلىستار سالىق تولەنۋى ءتيىس وبەكتىلەردىڭ قاتارىنان شىعارىلادى. سونداي-اق ساقتاندىرۋعا بايلانىستى الىنعان وتەماقىلار ازاماتتاردىڭ كىرىسى بولىپ سانالمايدى دا, شەتەلدىك ۆاليۋتامەن تۇسكەن م ۇلىكتىك كىرىس تەڭگەمەن ەسەپتەلەدى.

جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا تاعى ءبىر ەرەكشەلىك - ەندى سالىقتىڭ تولەنگەنى نەمەسە تولەنبەگەنى تۋرالى اقپارات ەلەكتروندى پوشتا نەمەسە سمس-حابارلاما ارقىلى جىبەرىلەتىن بولادى.

 گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان»