ماسەلەن سوڭعى ۋاقىتتا استانادا ءىرى حالىقارالىق كورمەنىڭ جابىلۋ سالتاناتى جانە مۇسىلمان الەمىنىڭ وزەكتى دامۋ ماسەلەلەرى تالقىلانعان جوعارى دەڭگەيدەگى سامميت اياقتالدى. الەمدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قازاقستان, استانا جانە ەلباسىنىڭ ەسىمى ءجيى اتالىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ الەمدەگى ورنى ايقىندالا ءتۇستى.
وسىنداي حالىقارالىق ساياسي شارالار ەلىمىزدىڭ الەمدەگى بەيبىتشىل بەينەسىن, تەگەۋرىندى تۇلعاسىن, ىمىراشىل ءيميدجىن نىعايتا تۇسەرى انىق. استانا مامىلەگەر ديپلوماتياسىنىڭ ارقاسىندا «ازيانىڭ جەنەۆاسى», ءىرى قارجى ورتالىعىن قۇرۋ ارقىلى «ورتالىق ازيانىڭ دۋبايى» اتالىپ, ورتالىق ەۋرازيا مەن تاياۋ شىعىس تۇيىسكەن كۇردەلى ايماقتاعى ىقپالدى ساياسي ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالۋدا.
ايماقتىق قاقتىعىستارعا ارااعايىندىق جاساۋعا تالپىنۋدىڭ قيىندىقتارىمەن قاتار, ءوز جەمىستەرى دە بولارى ءسوزسىز. ماسەلەن, حالىقارالىق قوعامداستىق بۇدان بىلاي ەلىمىزگە ايرىقشا نازار اۋدارىپ, استانانىڭ ءىس-قيمىلدارى مەن سوزدەرىنە ۇلكەن ءمان بەرە باستادى.
وسى ورايدا قازاقستاننىڭ الەمدەگى شىنايى ميسسياسى قانداي دەگەن ماڭىزدى كونتسەپتۋالدى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋ قاجەت دەپ ويلايمىز.
قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى جۇزەگە اسىرعان مامىلەگەرلىك شارالاردى شەتەلدىك ساراپشىلار «جۇمساق كۇش» دەپ باعالادى. حالىقارالىق قاتىناستار تەورياسىنا سايكەس بەلگىلى ناتيجەگە نەمەسە ماقساتقا تاراپتاردى كۇشتەمەي, اقىلمەن كوندىرۋ, كوڭىلىن تابۋ ارقىلى جەتۋدى بىلدىرەدى. قازاقستاننىڭ جۇمساق كۇشى مىنە وسىنداي ديپلوماتيالىق تاتۋلاستىرۋ, حالىقارالىق تۇراقتىلىق, دىنارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىم, كوپجاقتى سىرتقى ساياسات يدەيالارىنا سۇيەنەدى.
كەز كەلگەن ءىرى مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياساتى ىشكى ساياساتىنىڭ جالعاسى دەۋگە بولادى. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىم ۇرانى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى سىرتقى حالىقارالىق ماقساتتارمەن قاتار, ىشكى ساياسي مۇددەلەردى دە كوزدەيدى. وسىنداي باستامالار ەلدىڭ سىرتتاعى, حالىقارالىق ساحناداعى تۇسىنىستىك پەن ءوزارا سىيلاستىق يدەيالارىن قولدايتىنىن ايشىقتايدى. ماسەلەن, «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى» سىندى يدەولوگەمالار ۇسىنىلىپ جاتقان تۇستان بەرى ەلىمىز تاباندى تۇردە «وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋى» يدەياسىنا جۇمىس ىستەدى. وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ باتىسقا دا, شىعىسقا دا جاتپايتىنى, ەكەۋىنىڭ ورتاسىندا «وركەنيەتتەردى جالعاستىرىپ», ءتيىمدى, ارتىقشىلىققا يە دارەجەدە تۇرعانى اسا ماڭىزدى دەگەن پىكىردەمىز.
ماسەلەگە باسقا قىرىنان قارايتىن بولساق, ەلىمىز وركەنيەتتەر ديالوگى, ارااعايىندىق ميسسياسى يدەيالارىنا قولداۋ كورسەتۋمەن بىرگە باتىستىڭ تەرروريزمگە قارسى باعىتتالعان جاھاندىق ناۋقانى كەزىندە الەمدەگى ەكسترەميستىك ارەكەتتەردى تەرىستەپ, ونىمەن كۇرەسۋ قاجەتتىلىگىن اشىق مالىمدەپ وتىر.
كسرو-نىڭ ىدىراۋىمەن الەمدە كوممۋنيزمنىڭ ىقپالى كۇرت تومەندەگەن كەزدە باتىستاعى كۇشتەر مۇسىلمان ەلدەرىمەن اينالىسۋعا بىلەك سىبانا كىرىستى. ويتكەنى, جاھاندىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى يدەولوگيانىڭ نەمەسە ءدىننىڭ ءرولىن پايدالانۋعا بايلانىستى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ورناتۋعا باعىتتالعان كۇش-جىگەرى سىرتقى بەلسەندىلىك پەن كوپجاقتى ساياساتتىڭ جاھاندىق سيپاتتاعى ۇيلەسىمدى كورىنىسى دەۋگە كەلەدى.
ەلباسىنىڭ بۇۇ دەڭگەيىندە تەرروريزممەن كۇرەسۋگە قاتىستى كوتەرگەن يدەيالارى دا تۇراقسىز ايماقتاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرىمەن بايلانىستى بولدى. وسىعان سايكەس, ايماقتاعى ەلدەر قازاقستان سياقتى دىنارالىق تۇسىنىستىك يدەياسىنا سۇيەنىپ, ەكسترەميزمنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني تامىرلارىن جويا الادى. بۇل جەردە مۇسىلمان ەلدەرىندەگى تۇراقسىزدىقتىڭ الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك پەن حالىقتىڭ نارازىلىعىنان تۋىنداعانى دا ەسكەرىلۋى ءتيىس.
وسىلايشا, قازاقستان وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ مەن مادەنيەتارالىق پىكىر الماسۋلاردى قولداي وتىرىپ, الەمنىڭ تۇراقتىلىعىنا ۇلەس قوسۋعا ۇلكەن كۇش جۇمساپ كەلەدى. مۇنداي كوپجاقتى ساياسات الەمدى شارپىعان الەۋمەتتىك جانە گەوساياسي تەڭسىزدىك ماسەلەلەرىنەن ەلىمىزدى ساقتاۋدا.
سونىمەن قاتار, جوعارىدا اتالعان پراگماتيكالىق ماقساتى بار ەلىمىز شىن مانىندە, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تولىققاندى, جاۋاپكەر ويىنشىسى بولۋدى كوزدەسە, جالپى تۇجىرىمدامالارمەن قاتار, قازاقستاندىق قوعامنىڭ سىرتقى الەممەن ورگانيكالىق, تابيعي بايلانىستارىن نەگىزگە الاتىن كونتسەپتۋالدىق ادىستەمەلەر مەن ۇعىمداردى جەتىلدىرۋ قاجەت.
جانات مومىنقۇلوۆ,
ساراپشى
