قازىرگى زاماندا قوعامنىڭ كەز كەلگەن سالاسىن جاڭا تەحنولوگيانى پايدالانباي جەتىلدىرۋ مۇمكىن ەمەس. وتاندىق قىلمىستىق پروتسەسس تە ودان قالىس قالمايدى. «اقىلدى تەحنولوگيالار» تۇرعىندار ءۇشىن ىڭعايلى قۇرال رەتىندە قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋدا. بۇل ورايدى پروكۋراتۋرا – قىلمىستىق پروتسەستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدەن باستاپ ءىستىڭ سوتتاردا قارالۋىنا دەيىن بارشا جۇرت ءۇشىن اشىق, ايقىن جانە ىڭعايلى ەتۋدى باستى ماقسات ەتىپ قويدى.
ەلباسىمىز ءوزىنىڭ اعىمداعى جىلعى جولداۋىندا بەس نەگىزگى باعىتتى ايقىنداي وتىرىپ, ءۇشىنشى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ءمانىن اشىپ بەردى. بۇل بولاشاققا سەنىمدى كوپىر, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتتارىنا جەتۋىنە كومەكتەسەدى.
مەملەكەت باسشىسى قىلمىستىق پروتسەستىڭ جاڭعىرۋىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن قۇرامىنا جوعارعى سوتتىڭ, ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى ەنگەن جۇمىس توبىن قۇردى جانە ولارعا ءبىر عانا مىندەت قويىلدى, ول – وسى جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىستارى ازاماتتار قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋ كەپىلدىگىن تومەندەتپەۋى ءتيىس. سونداعى جاڭا زاڭ نورمالارى بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى شىنايى كەلىسسوزگە اينالماق.
قازىرگى ۋاقىتتا, اتالعان توپپەن قىلمىستىق پروتسەستى جاڭعىرتۋدىڭ بازالىق باعىتتارى بويىنشا كەشەندى ۇسىنىستار ازىرلەندى. دەسەك تە, قىلمىستىق پروتسەستە ازاماتتاردى قورعاۋ دارەجەسىن ارتتىرۋ جانە جازالاۋدى تومەندەتۋ جانە قىلمىستىق پروتسەستىڭ جارىسپالىلىعىن ارتتىرۋ, ەڭ الدىمەن, ادۆوكاتتاردىڭ پروتسەستىك مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ارقىلى, سوتقا دەيىنگى سوت ساتىسىنا سوتتىق باقىلاۋدى ارتتىرۋ جانە قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ راسىمدەرىن قىسقارتۋ مەن قىلمىستىق پروتسەستى ۇنەمدەۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. ايتا كەتەيىك, بۇل باعىتتار «زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» ۇلت جوسپارىنىڭ 2-باعىتىنا سايكەس كەلەدى.
ال ەندى قىلمىستىق پروتسەستى قايتا رەفورمالاۋدا ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋ دارەجەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاماۋ ءتۇرى قولدانىلمايتىن نەگىزدەردى كەڭەيتۋ كوزدەلەدى. قاماققا الۋ, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ – جازالاۋدىڭ ەڭ قاتاڭ تۇرلەرى. ولار تەك بۇلتارتپاۋ جانە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ شارالارىنىڭ باسقا امال قالماعان كەزدە عانا قولدانىلادى. بۇل جەردە جاسالعان قىلمىستىڭ اۋىرلىعى مەن دارەجەسىنىڭ قوعام ءۇشىن قاۋىپتىلىگى ەسكەرىلەدى. سوندىقتان دا كەپىل, ۇيقاماققا الۋ جانە ت.ب. بۇلتارتپاۋ شارالارى كەڭىنەن قولدانىلماق.
سول سياقتى بۇلتارتپاۋ شاراسىن تاڭداۋ ءۇشىن ۇستالعانداردى سوتقا جەتكىزۋ مەرزىمىن 48 ساعاتقا دەيىن ازايتۋ. الەمدىك تالاپقا سايكەستەندىرىلگەن بۇل جاڭالىق ۇستاۋدى دالەلدەمەلەردى جيناۋدا قىسىم جاساۋ مەن ماجبۇرلەۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانۋ قاۋپىن تومەندەتۋ ءۇشىن قاجەت. وعان قوسا, پروكۋروردىڭ ءرولىن كۇدىكتى ۇستالعان ساتتەن باستاپ كۇشەيتۋ دە ۇسىنىلۋدا. سونىمەن قاتار, بۇل جەردە كورسەتىلگەن قىسقارتىلعان مەرزىمدەردىڭ بارلىق قىلمىس ساناتتارىنا تارالمايتىندىعىن اتاپ وتكەن ءجون.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن تەرگەۋ ارەكەتىنەن تىس شىققان دالەلدەمەلەردى جيناۋ تاجىريبەسىن توقتاتۋدى قولدانىسقا ەنگىزۋ – ازاماتتاردى جاساندىلىقتان بارىنشا قورعايدى. مۇنداي تالاپ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن تەرگەۋدەگى وقيعا بويىنشا دالەلدەمەلەر تاپپاي, تۇلعانى قانداي دا ءبىر تاسىلمەن جاۋاپتىلىققا تارتۋ ماقساتىندا, اتالعان تۇلعاعا قاتىستى كەز كەلگەن باسقا ايعاقتاردى قوسىمشا ىزدەۋ مۇمكىندىگىن بولدىرمايدى. ياعني, بۇدان بىلاي قوسىمشا انىقتالعان دەرەكتەر بويىنشا مۇمكىن بولاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا دالەلدەمەلەردى جيناۋ ولاردى جەكە سدتبت-نە (سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى) تىركەگەننەن كەيىن عانا جۇزەگە اسادى.
سونداي-اق جاڭا زاڭ سوت باقىلاۋىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا تەرگەۋ سۋدياسىنا تەرگەۋ ارەكەتتەرىن سانكتسيالاۋ بويىنشا وكىلەتتىلىكتى كەزەڭ-كەزەڭمەن بەرۋدى قاراستىرادى. تەك, سوت قانا ادامنىڭ قۇقىعىن شەكتەۋگە سانكتسيا بەرەدى. بۇل – الەمدىك تاجىريبە.
شەت مەملەكەتتەردىڭ قىلمىستىق پروتسەسكە بۇيرىق ارقىلى ءىس جۇرگىزۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ تاجىريبەسى قىلمىستىق قۋدالاۋدىڭ جەدەلدىك دەڭگەيىن ارتتىردى. بۇيرىق ارقىلى ءىس جۇرگىزۋ ازاماتتىق سوت وندىرىسىندە وڭ ناتيجە بەردى, سوتتىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتتى, وسىلايشا قوعامنىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپتى. دەسەك تە, بۇيرىق ارقىلى ءىس جۇرگىزۋ قىلمىستىق پروتسەستە قاراستىرىلماعاندىقتان, قىلمىستىق پروتسەسس قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن ارەكەتتەردىڭ تولىق سوت تالقىلاۋىنىڭ بولۋىنا, ونىڭ نەگىزسىز قۇردەلەنۋىنە اكەلىپ وتىر. بۇل رەتتە سوتتارعا قىلمىستىق ىستەردى سوت وتىرىستارىن وتكىزبەي قىلمىستار بويىنشا ۇكىم جانە قىلمىستىق تەرىس قىلىقتار بويىنشا قاۋلىلار شىعارۋ قۇقىعىن بەرۋ, قىلمىستىق پروتسەستى ونىڭ ساپاسىنا اسەر ەتپەي تەزدەتەتىنى ءسوزسىز.
ساپاربەك نۇرپەيىسوۆ,
باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى
