سۇيىنەرلىگى, قازاقستان الەم نازارىنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇرعان ەل ساناتىندا. مىسالعا, سوڭعى 11 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 243 ملرد اقش دوللارىنان اسقان. بۇل عالامنىڭ اۋقاتتى كومپانيالارىنىڭ ەلىمىزگە دەگەن سەنىمىنىڭ ءبىر دالەلى بولسا كەرەك. جالپى, ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتى, سىرتقى قارجى كوزدەرىنىڭ قىزمەتى تۋرالى اڭگىمەلەگەندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن اراداعى بايلانىس تۋرالى ءسوز قوزعاعان ورىندى. وسى ۇيىمنىڭ جوعارى ستاندارتتارىنا سايكەس كەزەڭ سايىن ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىنا شولۋ جاسالىپ وتىرادى. بۇگىنگە دەيىن ەىدۇ باستاماسىمەن قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنا ەكى مارتە شولۋ جاسالىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ۇكىمەت تاراپىنان ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ بويىنشا جەكە جوسپار قابىلدانىپتى. بۇل رەفورمالار وتاندىق بيزنەس-ورتانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانى انىق. جانە جەمىسسىز ەمەس. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «DoingBusiness» رەيتينگىندەگى كورسەتكىشى 41-ورىننان 35-ورىنعا جوعارىلادى. الەمنىڭ قالتالىلارى تاراپىنان كورسەتىلگەن سەنىمنىڭ اسەرى بولسا كەرەك, بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەىدۇ كەڭەسى ەلىمىزدى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قابىلداۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇل سوڭعى 5 جىل بويىنا ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ ماقساتىندا توگىلگەن تەردىڭ وتەۋى دەۋگە ابدەن لايىق. ويتكەنى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولۋ قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن مارتەبەمەن قاتار جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ياعني, ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ بايىرعى تاجىريبەسى مەن جەتكەن جەتىستىكتەرىن وتاندىق ەكونوميكاعا ەنگىزۋ بارىسىندا اشىقتىق پەن زەردەلەۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزۋ عانا ەمەس, ينۆەستورلارعا ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتىنىڭ الەمدىك تالاپتارعا تولىقتاي ساي كەلەتىندىگىن دە سەنىممەن ايتۋعا جول اشتى.
جالپى, كەز كەلگەن قالتالى ينۆەستور ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – مەملەكەت ەكونوميكاسىنا سالاتىن ءوز ينۆەستيتسيالارىن قورعاۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزۋ مەن اتقارۋشى بيلىكپەن اراداعى اشىق ديالوگقا كەلۋ شارتتارىنىڭ اشىق بولۋى ەكەن. بۇل جونىنەن قازاقستان ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا لايىقتى كوڭىل بولەتىن ەل رەتىندە تانىمال. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسى, پرەمەر-مينيستر جانىنداعى ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ كەڭەسى جانە ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن ينستيتۋتى سياقتى ديالوگ الاڭدارى اياسىندا ناقتى جۇمىستار جاسالىپ, ناتيجەلى قارىم-قاتىناس جالعاسىپ وتىر. وسى جەكەلەگەن ينۆەستور مەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىستى زەردەلەپ, باعاسىن شىعارىپ وتىراتىن «مينوريتارلىق ينۆەستورلاردى قورعاۋ» دەپ اتالاتىن حالىقارالىق ۇيىم بار. بۇل ۇيىم ءوزارا قاتىناس بارىسىن ەكشەپ, تاۋەكەل تۋدىراتىن فاكتورلاردى انىقتاپ وتىرادى ەكەن. قۋانىشتىسى, حالىقارالىق ۇيىمنىڭ زەرتتەۋ نىساناسى بولعان قازاقستاننىڭ ينۆەستورلارعا دەگەن ساياساتى وڭ ناتيجەلى بولىپ, الەمدىك رەيتينگتە ەلىمىز جيىرما بەسىنشى ورىننان 3-ورىنعا كوتەرىلگەن. بۇل – ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى عانا ەمەس, ينۆەستورلار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە دە بەرىلگەن زور باعا.
ءسوز اراسىندا ەلىمىزگە 243 ملرد اقش دوللارىنان اساتىن تىكەلەي قارجى تارتىلعانىن ايتتىق. بۇل وتە ۇلكەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى دەدىك جانە. ال ەكونوميكالىق ساياسات تۇرعىسىنان العاندا, جالپى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ءوسىمىنىڭ تۇراقتى وڭ ۇدەرىسى بايقالادى. نەگىزگى ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرگە كوز سالساق, ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەگى بويىنشا 2016 جىلى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىنى 20,6 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ارعى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 40 پايىزعا وسكەن ەكەن.
قايبىر جىلى مەملەكەت باسشىسى ينۆەستورلاردى ۇزاق مەرزىمدى تابىسقا نەگىزدەلگەن ينۆەستيتسيا سالۋعا ۇندەپ, مۇمكىندىكتەردى سارقا پايدالانۋعا شاقىرعان بولاتىن. بۇل ءۇردىس ينۆەستيتسيالىق ساياسات ۇعىمىندا رەينۆەستيتسيا اتاۋىنا يە جانە الەمدەگى تاۋەكەلدى قادامداردىڭ ءبىرى سانالادى. انىعىندا, ءبىر رەت سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ قايتارىمىن كۇتىپ, اڭىسىن اڭدىپ وتىرۋدان بولەك, سول سالاعا ۇستەمە قارجى قۇيۋدىڭ جەمىستى بولاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىرۋ شىنىمەن تاۋەكەلدى قاجەت ەتەدى. ادەتتە مۇنداي قادام دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا عانا باعىتتالادى ەكەن. ال قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى رەينۆەستيتسيا ءۇردىسى ارتىپ كەلەدى. دەرەكتەر 2016 جىلى وسى رەينۆەستيتسيا قارجىسىنا 15 جاڭا كاسىپورىن اشىلىپ, مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلعاندىعىن ايتادى. دەمەك, الەم بويىنشا سالىنعان 70 پا-يىز رەينۆەستيتسيانىڭ قوماقتى بولىگى ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتىپ وتىر دەگەن ءسوز.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
