باعدارلاما باياندى بولادى

ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىقتى جويۋ­دىڭ ءتۇرلى جولدارى قاراستى­رى­لۋدا. ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاق­تىڭ ىرگەسىن بىرگە قا­لايمىز» اتتى قا­زاقستان حالقىنا بيىلعى جول­داۋىن­دا جەرگىلىكتى بيلىك الدىنا ەڭبەك رىنو­گىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, از قام­تىل­­عان­داردى, جۇمىسسىزداردى جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانداردى ءونىمدى ەڭبەك­كە تارتۋ مىندەتىن قويدى. اسىرەسە, اۋىل جاستا­رىنىڭ جۇمىسسىزدى­عى الاڭداتادى. كاسىبي ءبىلىم ال­ماعاندىقتان اۋىل جاستارى ەڭبەك رىنوگىندا باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ قالۋدا. از قامتىل­عاندار­دى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ىق­پال­­دى شارالارى دا جەتكىلىكتى پاي­دا­لانىلماي وتىر. مۇنىڭ ءوزى جۇمىس­سىزدىق دەڭگەيىن كەمىتۋ قارقىنىن باياۋلاتۋدا. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وبلىستا كەدەي­­­شىلىك دەڭگەيى – 3,1, ال جۇمىس­سىزدىق 5,0 پايىزدى قۇرايدى. بۇل ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن سالىس­تىرعاندا جامان كورسەتكىش ەمەس. الايدا, بۇل كورسەتكىش­تەردىڭ دەڭ­گەيىن مەيلىنشە تومەن­دەتۋ باعىتىن­داعى جۇمىستاردىڭ قارقىنىن باسەڭ­سىتۋگە بولمايدى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى­مەن دايىندالعان «جۇ­مىس­پەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى وسى ءبىر كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسە­لەنى وڭ شەشۋگە باعىتتالعان. سون­دىقتان دا بۇل باعدارلاما حالىقتىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىر. ەڭبەك رىنوگىنداعى وزەكتى ءما­سەلەلەردى شەشىپ, جۇمىسسىز­دىقپەن كۇرەسكە سەرپىن بەرەتىن جاڭا باعدار­لامانى جۇزەگە اسىرۋ وڭىردە جوس­پارلى جۇرگىزىلۋدە. وبلىس ورتالى­عىندا جانە اۋدانداردا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى قۇرىلىپ, عيمارات­پەن قامتاما­سىز ەتىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى باع­دار­لامانىڭ ءۇش باعىتى بويىنشا وعان 5564 ءوز بەتىنشە جۇ­مىسپەن اينالىسۋشىلاردى, جۇمىس­سىز­داردى جانە تابىسى از ادام­داردى تارتۋ كوزدەلدى. باعدارلا­ما­نىڭ «وقى­تۋ جانە ەڭبەككە ورنالاسۋعا ىقپال ەتۋ» باعىتى بويىنشا 3200 ادامدى جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋعا ىقپال ەتۋ جوس­پارلانعان. ياعني, 1200 ادام الەۋ­مەتتىك جۇ­مىس­تارعا تارتىلادى, 1890 ادام­عا كاسىپتىك ءبىلىم بەرىلەدى. قازىرگى تاڭدا قادرلاردى قايتا دايارلاۋ ۇيىم­داستىرىلاتىن تەح­ني­كالىق جانە كا­سىپتىك ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى كەلىسىلدى, سۇرانىسقا يە 29 ماماندىق انىق­تالدى. مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا ولار 12 ماماندىق بويىن­شا وقىتىلاۋدا. قازىرگى تاڭدا 919 ادام ەڭبەكاقىلارى ءىشىنارا سۋب­سياديا­لانىپ ەڭبەككە ورنالاستى. ولاردىڭ ورتاشا ەڭبەكاقىسى 41 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى, 313 كاسىپ­ورىنمەن كەلىسىم-شارت جاسالدى. 1567 ادام كاسىبي ءبىلىم الۋعا وقىتىلۋدا. ولاردىڭ 70 پايىزى اۋىل جاستارى. باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعى­تى بويىنشا اۋىلداعى كاسىپكەر­لىكتى دا­مىتۋعا كومەكتەسۋ اياسىن­دا 120 ادام­عا ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن 1 ملن. تەڭگەدەن بارلىعى 120 ميلليون تەڭگە كولە­مىندە شاعىن نەسيە ءبولىندى. ولارعا ينفراقۇرى­لىمدى دامىتۋعا 60,0 ميلليون تەڭگە قارالدى. وبلىستىق اكىمدىك 352 ادامدى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. قىزمەت كورسەتۋشى «بيزنەس-ناۆيگاتور» جشس بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس وقىتۋدى قازان ايىنان باستاپ جۇرگىزۋدە. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەتتەن 14,3 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. ال, ءۇشىنشى باعىت بويىنشا ەكونوميكالىق الەۋەتى تومەن ەلدى-مەكەندەردەن دامۋ كورسەتكىشتەرى جوعا­رى اۋدان­دارعا كوشۋگە 26 وتباسى تىلەك ءبىلدىردى. جالپى, باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وبلىس بويىنشا 446,5 ملن. تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىندى. ءبىز بۇل باعدارلامانىڭ ال­دا­عى جىلى دا سەرپىندىلىگىن ارت­تى­رۋ ءۇشىن وسى كەزدەن باستاپ دايىن­­دىق جاسا­دىق. وبلىس اكى­مى 2012 جىلى جالپى سوماسى 1677,6 ميلليون تەڭگە بولاتىن بيۋدجەتتىك تاپسىرىستى بەكىتتى. باعدار­لاماعا الداعى جىلى 3536 ادام­دى تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ 746,5 ميلليون تەڭ­گەسى 3155 ادامدى كاسىپتىك وقى­تۋعا جانە ەڭبەككە ورنالاس­تى­رۋعا, 206,3 ميلليون تەڭگەسى 150 اۋىلدىقتىڭ ءوز ءىسىن دامىتۋىنا, ال, 386,1 ميلليون تەڭ­گەسى 56 وتباسىنىڭ جۇ­مىس ورىندارى بار اۋىلدارعا قو­نىس اۋدارۋىنا جۇم­سالاتىن بو­لادى. جالپى, قاناتقاقتى باعدار­لاما جۇمىس­سىز­دىقپەن كۇرەس­تە, ەڭبەك رىنو­گىن نىعايتۋدا تيىمدىلىگىن كورسەتتى. سەرىك ورىنباەۆ, اقتوبە وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باستىعى.