اجارى اشىلعان التىندى

تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن ەلىمىزدەگى بارلىق كەن ورىندارىنىڭ رەسەيدىڭ زاۋىتتارىن شيكىزاتپەن   قامتاماسىز ەتۋمەن كەلگەنى راس. ولاردى وداقتىق دارەجەدەگى كاسىپورىن دەپ اسپەت­تەگەنىمەن جەرگىلىكتى حالىققا پايداسى ءتيىپ جارىتپادى. ءسويتىپ, بايلىقتىڭ ۇستىندە وتىرعان حالىق  ونىڭ يگىلىگىنەن شەتقاقپايلاندى. وسى ماڭداعى اۋىل تۇرعىندارى اۋىر جۇمىستارعا جەگىلىپ, ازدى-كوپتى تابىس تاپقانىن عانا مالدانۋىنا تۋرا كەلدى. بۇل يتكە سۇيەك تاستاعانمەن بىردەي بولاتىن. ەگەمەندىكتىڭ التىن كۇرەك سامالى ەسە باستاعاندا ءبىر-بىرىنە ادەيى بايلانىس­تىرىلعان ەكونوميكالىق تىزبەكتىڭ ءتىنى ءۇزىلىپ, وڭدەۋ كاسىپورىندارى كەشەگى وداقتاس رەسپۋبليكالاردا  قالىپ, كوپتەگەن كەن ورىندارى جابىلىپ  قالدى. تاۋەلسىزدىك العان جاس مەملەكەتىمىزدە مۇنداي ءىرى ءوندىرىس ورىندارىن يگەرىپ,  تەز ىسكە قوساتىنداي مۇمكىندىك بولمادى. سوندىقتان يگەرۋگە تىلەك بىلدىرگەن شەتەلدىك كومپانيالارعا ۇسىنىلدى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدى پايدالانىپ, مايشەلپەككە كەنەلمەك بولعان شەتەلدىك كومپانيالار الۋىن العانمەن, كوپ قارجى شىعارىپ, ەلدىڭ ەرتەڭىنە قىزمەت ەتەتىن كاسىپورىن­داردى جۇمىس ىستەتۋگە قۇشتار بولا قويمادى, كوبى قايتكەندە دە تەز مول پايداعا كەنەلۋدى ماقسات تۇتتى. مىنە, كەڭەس وداعى تاراعاننان كەيىن يەسىز قالىپ, فرانتسۋزدىق كومپانيا يگەرمەك بولعان التىندى كەنىشى وسىنداي جاعدايدى باستان كەشتى. بۇل كومپانيا نە مول قارجى سالعىسى كەلمەدى, نە بۇل سالادا جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسى بولمادى, ايتەۋىر, ەگەمەندى ەلگە اۋاداي قاجەت التىن وندىرەتىن كەنىشتىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتپەك تۇگىلى يەسىز تاستاپ كەتتى. ناتيجەسىندە كەنىشتىڭ شاحتالارى ەرىگەن قاردىڭ سۋىنا تولىپ, كارەرلەر قاراۋسىز قالدى.  بارلىق ينفراقۇرىلىمى وسى كاسىپ­ورىن جۇمىسىنا تاۋەلدى بولعان التىندى اۋىلىنىڭ دا كۇيى تايدى. بۇل ءبىر بولاشاعى ب ۇلىڭعىر  ەلدى-مەكەنگە اينالدى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي, كەنىشتى 2001 جىلى رەسەيلىك كومپانيا ساتىپ العاندا بارىپ حالىقتىڭ يىعىنان اۋىر جۇك تۇسكەندەي بولدى. جەكە كاپيتال ەسەبىنەن قۇرىلعان «يۋبيلەينىي» جشس وسىلاي دۇنيەگە كەلدى. قۇىلتايشىلار العاشقى قادامىن بىردەن اۋىلدىڭ توقتاپ قالعان ينفراقۇرىلىمىنىڭ جۇمىسىن  قالپىنا كەلتىرۋدەن باستادى.  كۇيى كەتكەن جولدى جوندەدى. اۋىلعا ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزدى. سودان كەيىن بارىپ كەن وندىرىلەتىن شاحتالاردى, كەنىشتى قالپىنا كەلتىرۋدى قولعا الدى. ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي وتىرعان جەرگىلىكتى تۇرعىندار جۇمىسقا تۇرا باستادى. بۇل سەرىكتەستىكتىڭ كەنىشتى يگەرۋدەگى العاشقى قادامدارى ەدى. وسى كەنىشتە وندىرىلگەن كەن ازىرگە رەسەيدىڭ ورتا ورالداعى تاۋ-كەن بايىتۋ زاۋىتتارىنا جونەلتىلۋدە. – كەزىندە سولاي ويلاستىرىلعان ءارى بىزگە ەڭ جاقىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى وسىلار. سوندىقتان ءبىز ازىرگە وسى­لايشا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. جالپى, تاياۋ جىلداردا ءوزىمىزدىڭ كەن بايىتۋ فابريكامىزدى سالۋ جانە كەنىشتى قايتا جاراقتان­دىرۋ قولعا الىنادى. كەنىشتىڭ جالپى شيكىزات قورى 48 ملن. توننانى قۇرايدى, ول 136 توننا التىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جەر استىنان وندىرىلەتىن كەننىڭ 1 تونناسىنىڭ قۇرامىندا  5,58 گرامم التىن, ال اشىق ادىسپەن الىناتىن كەندە ول 1,78 گرامم بولادى. جىلىنا 5,0 ميلليون توننا كەن وڭدەۋگە بولادى. كەن قورىن ارتتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ سەرىكتەستىكتىڭ بولاشاققا باعىت ۇستاپ وتىرعانىن كورسەتسە كەرەك, – دەيدى «يۋبيلەينىي» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى  ۆالەري ساپرىگا. ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كار­تا­سىنا ەنگىزىلگەن جاڭادان سالىناتىن وڭدەۋ فابريكاسىنىڭ جالپى قۇنى 370,0 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. جىلىنا مۇندا 7,2 توننا التىن, 6,0 مىڭ توننا مىس ءوندىرۋ كوزدەلۋدە. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ 2014 جىلعا جوسپارلانعان. قازىر سەرىكتەستىك كەنىشتى يگەرۋ جۇمىستارىن قار­قىندى جۇرگىزۋدە. كەن وندىرۋمەن قاتار كەنىشتىن قورىن بارلاۋ-بۇرعى­لاۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلۋدە. جال­پى, قۇرىلىسى قولعا الىنىپ جاتقان بايىتۋ فابريكاسى قۇرامىندا التىنى مەن مىسى از كەندى وڭدەۋگە ارنالعان بىرەگەي قوندىرعىلارمەن جاراقتاندى­رىلاتىن بولادى. بۇل كەندى ىرگەدەن بايىتىپ, وڭدەگەندىكتەن ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن ارزانداتىپ, پايدانى كوبەيتەتىنى ءسوزسىز. الەمدە التىن مەن مىستى قاتار وندىرەتىن مۇنداي فابريكا جوق دەسە دە بولعانداي.  سەرىكتەستىك  90 توننالىق 30 وزىتۇسىرگىش, الىمدى 12 ەكسكاۆاتور سياقتى ارناۋلى تەح­نيكالاردى كوپتەپ ساتىپ الۋدا. ترانسفورماتور جانە ناسوس قوندىرعىلارى ورناتىلۋدا. وڭدەۋ فابريكاسىنىڭ تەحنيكالىق جوباسى جاسالۋدا. وسى­مەن بىرگە قۇرىلىس-قۇراستىرۋ جۇمىستارى دا اتقارىلۋدا. قازىر سەرىكتەستىكتە 600 ادام ەڭبەك ەتەدى. سونىڭ 310 اقتوبەلىك بولسا, 186-سى اۋىل تۇرعىندارى, قالعاندارى دا ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارىنان كەلىپ جۇمىس جاساپ جاتقان قازاقستان­دىقتار. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بوريس ءلۋزينننىڭ ارعى ءتۇبى قازاقستاندىق بولۋىمەن ساباقتاستى­رادى. «قانىنا تارتپاعاننىڭ قارى سىنسىن» دەگەندەي, ونىڭ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مۇنداي سەنىمىنە يە بولۋى دا نەگىزسىز ەمەس. حالىققا اۋىز سۋ جەتكىزدى, ول ءۇشىن  اۋىل ورتالىعىنان ۇڭ­عىمالار قازىپ, كولونكالار ورناتتى. ينۆەستور ءوز قارجىسىنا وسىنداعى ورتا مەكتەپتى جوندەپ, بالاباقشا سالىپ, ونى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە وتكىزدى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسقا تارتتى. اۋىلدا پوشتا بولىمشەسى مەن مەدپۋنكت جۇمىس ىستەيدى. كومپانيامەن اكىمشىلىك اراسىندا قول قويىلعان  مەموراندۋمعا سايكەس 5 جىلدا 700 ميلليون تەڭگە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەتىن بولادى. سەرىكتەستىك جەرگىلىكتى جاستاردان وزدەرىنە قاجەتتى كادرلار دايارلاۋدى جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلەدى. اۋىلدىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرىنىڭ ءبىر جىلعى تولەماقىسىن مويىندارىنا الىپ,  الەۋمەتتىك قولداۋ جاسادى. سون­داي-اق, تاۋ-كەن ماماندىقتارىنا  ونداعان جاستى ءوز قارجىلارىنا وقىتۋدا. بۇل ءداستۇردى الدا دا جال­عاستىرۋعا باعىت ۇستاۋدا. جالپى, قۇرىلىس كەزىندە 800 جۇمىسشى ەڭبەك ەتەتىن بايىتۋ فابريكاسى تولىق ىسكە قوسىلعاندا قاجەت بولاتىن 1000-نان استام ادامدى تۇگەلدەي قازاق­ستان­دىقتاردان تارتۋدى ويلاستىرىپ وتىر­عانى قۋانتادى. سوندىقتان التىندى اۋىلىنا الىس-جاقىننان قونىس اۋدارۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەر كوپ. – سەرىكتەستىك سونداي-اق, كورشىلەس قايىڭدى اۋىلىنىڭ مەكتەبىن تولىق كومپيۋتەرلەندىردى. ءبىز ينجەنەر-تەحنيك قىزمەتكەرلەر ءۇشىن ەكى جاتاق­حانانى, ەكى كەڭسە عيماراتىن, قوناق ءۇيدى پايدالانۋعا بەردىك, جاس ماماندارعا ەكى كوتتەدج دايىن تۇر. الداعى جىلى 102 پاتەرلى تۇرعىن ءۇي سالۋ كوزدەلۋدە. جاقىندا اۋىلدىقتار كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن دە كورىپ قالادى. كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىرمىز. اۋىلدىقتاردىڭ كومەك سۇراعاندارىنىڭ بەتىن قايتارعان ەمەسپىز, –دەيدى ول. كەنىشتە قازىر كەن ءوندىرۋ كولەمى كۇن وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. وندىرىستەن قاشىق وڭىردەگى ەكونو­ميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋعا سەرپىن بەرەتىن بۇل جوبانىڭ جەرگىلىكتى حالىققا تيەر شاپاعاتى الداعى ۋاقىتتا دا كەڭەيە تۇسپەك. الايدا, سەرىكتەستىك باسشىلارىن «قازاقستان تەمىر جولى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ كەندى رەسەي زاۋىتتارىنا جەتكىزۋگە قاجەتتى ۆاگونداردى ۋاقتىلى جەتكىلىكتى بولمەۋى قىنجىلتادى. ەگەر وسىنداي كەمشىلىكتەر تۇزەلسە, سەرىكتەستىك العا قويعان مىندەتتەر ۇدەسىنەن كورىنۋگە ىنتالى. بۇل با­عىتتاعى جۇمىستارى تابىستى بولاتىنىنا قازىرگى ءساتتى قادامدارى مەن يگىلىكتى ىزدەنىستەرى سەندىرە ءتۇ­سەدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.