قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى بۇل شارانىڭ اۋقىمى مەملەكەتتىك سەكتور مەن بيزنەس-قوعامداستىعى اراسىنداعى ءوزارا تىعىز بايلانىستاردى نىعايتىپ قانا قويماي, ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى ودان ءارى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«فورۋمعا قازاقستان اتىنان ءار سالاداعى ەكسپورتقا نەگىزدەلگەن 80-گە جۋىق كومپانيا وكىلدەرى قاتىسۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدەگى تىڭ بايلانىستاردى پىسىقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇگىندە قازاقستاندا ەاەو ەلدەرىمەن بىرلەسكەن 8 مىڭنان استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. مەنىڭشە, مۇنداي قادامدار كاسىپورىندار تاراپىنان ەلدىڭ ينتەگراتسياسىن قولداۋدىڭ جاقسى كورسەتكىشى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا كاسىپورىندار ءتىزىمىن كەڭەيتۋگە مۇددەلىمىز», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالارى بۇگىندە ينتەگراتسيا اياسىنداعى جاعدايعا بارىنشا بەيىمدەلىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, جىل باسىنان بەرى نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا ءوسىمنىڭ جاقسى قارقىنى بايقالعان. ايتالىق, ەاەو ىشكى جالپى ءونىمى ءبىرىنشى توقساندا 0,8 پايىزدى قۇراعان. وسى رەتتە ونەركاسىپ سالاسىنداعى قارقىندى ءوسىمدى ايرىقشا اتاۋعا بولادى. ەاەو ەلدەرىنىڭ سىرتقى ساۋدا كولەمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 28 پايىزعا ارتقان.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ بايانداۋىنشا, ەاەو-نىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتى ارتتىرۋداعى تاجىريبەسى جالپى ەكونوميكالىق بايلانىستى كەڭەيتۋدە قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. قازىرگى كەزدە ەركىن ساۋدا-ساتتىق تۋرالى كەلىسسوزدەر يزرايلمەن, سەربيامەن جانە يرانمەن ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيستر ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ءتۇرلى كەدەرگىلەردى جويۋعا نەگىزدەلگەندىگىن اتاپ ءوتتى. وسىنداي باستامالار وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي جاسايدى.
فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنالعان پلەنارلىق وتىرىستىڭ تاقىرىبى بيىل «وزگەرمەلى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىك: جاڭا ۇلگى, تەحنولوگيا, باسقارۋ فورمالارى» تاقىرىبىندا ءوربىدى. وسىعان وراي قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تسيفرلى كەڭىستىگى تۋرالى باياندادى. «حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنا قاراعاندا, ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ الەمدىك ەكونوميكانىڭ كورىنىسىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى جانە 2025 جىلعا قاراي ءىجو-ءنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قۇراۋى مۇمكىن. قازىرگى كەزدە ەاەو-نىڭ بىرىڭعاي تسيفرلى كەڭىستىگى بەلسەندى تالقىلاۋدان ءوتىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ, ادامداردىڭ, كاپيتالدىڭ ەركىن قوزعالىسىن قولدايتىن ەڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس. ەاەو-نىڭ تسيفرلى كۇن ءتارتىبى ءبىزدىڭ اتقارعان جەتىستىكتەرىمىز بەن الەمنىڭ تىڭ تاجىريبەسىنە كىرەتىن جيىنتىق بازاعا اينالۋدى كوزدەيدى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر قازاقستان ۇكىمەتى «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇمىستار جاساپ جاتقانىن ەسكە سالدى. «ونىڭ ماقساتى ەكونوميكانىڭ بازالىق سەكتورلارىندا الەۋەتتى ءارتاراپتاندىرۋ مەن جۇزەگە اسىرۋعا, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ىنتالاندىرۋعا, جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرىلىس قۇرۋعا باعىتتالعان. قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا, بۇل ءوز كەزەگىندە جۇيەلىك دامۋعا, ەكونوميكانىڭ سالالارىندا تۇرلەنۋگە, ەلەكتروندى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە كرەاتيۆتى قوعامدى قۇرۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
ەلىمىزدىڭ «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى جايىندا فورۋمنىڭ اشىلۋىنان كەيىنگى پانەلدىك وتىرىستاردىڭ بىرىندە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ كەڭىنەن باياندادى. «اتاپ ايتقاندا, ءبىز ەكى ماڭىزدى ماسەلەنى الدىمىزعا قويىپ وتىرمىز. بىرىنشىدەن, وزەكتى بولىپ وتىرعان ماسەلە – تسيفرلى كۇن ءتارتىبى جايى, بۇگىندە بۇل ەاەو اياسىندا دا قارالۋدا. ناقتى العاندا, بۇل قادامدار ەلىمىزگە پايداسىن كەلتىرۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, تسيفرلى كۇن ءتارتىبى قازاقستاننىڭ تسيفرلى كەڭىستىگىنىڭ دامۋىن تەجەگەنىن قالامايمىز. وسى ورايدا ول ەاەو-عا مۇشە ەلدەردە تسيفرلاندىرۋ ءارتۇرلى دەڭگەيدە ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەكتىگىن, مەملەكەتتەر ءبىرىن-ءبىرى كۇتىپ تۇرا المايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. مينيستر «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىندا نەگىزىنەن 4 باعىت قامتىلعانىنا توقتالىپ, ونىڭ ءبىرىنشىسى ينفراقۇرىلىمعا نەگىزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ال ەكىنشى باعىتى – كرەاتيۆتى قوعامدى دامىتۋ. بۇل تۇرعىدا تسيفرلى ەكونوميكا ءۇشىن قۇزىرەتتىلىك پەن بىلىكتىلىكتى دامىتۋ, حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ەسكەرىلگەن. ء«ۇشىنشى باعىت – ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ. ءبىز ونى بارلىق سەكتورلارعا, ياعني قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان باستاپ ەكونوميكاعا دەيىن جەتكىزگىمىز كەلەدى. ءبىز وسى باعىتتا 130-دان استام ءىس-شارانى, جاۋاپتى كومپانيالاردى, ادامداردى جانە قارجىلاندىرۋدى ايقىندادىق. وسى ءىس-شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ەلىمىزدىڭ كەلبەتىن ايتارلىقتاي وزگەرتەدى دەپ ويلايمىز», دەدى د.اباەۆ. ال ءتورتىنشى باعىت بەلسەندى جاعدايعا كوشۋدى كوزدەيتىنىن, بۇل ەلەكتروندى جانە ءموبيلدى ۇكىمەت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى وڭتايلاندىرۋ قادامدارىن قامتىپ وتىرعانىن ايتتى.
«ەۋرازيا اپتالىعى» فورۋمى – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جىل سايىنعى ءسامميتى. فورۋمنىڭ ماقساتى – ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ. بيىلعى فورۋمعا ەاەو جانە تمد مەملەكەتتەرىنەن بولەك, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جانە وڭتۇستىك ازيا, تاياۋ شىعىس, ەۋروپا جانە سولتۇستىك امەريكا ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىسۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان. وسىلايشا, شاراعا الەمنىڭ 42 ەلىنەن مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ, ىسكەرلىك توپتار مەن بيزنەس-قوعامداستىقتار وكىلدەرى جينالدى. جالپى, شاراعا ەكى مىڭنان استام ادام تىركەلگەن.
ايتقانداي, فورۋم الاڭىندا بىرقاتار قۇجاتتارعا قول قويۋ دا جوسپارلانعان. بۇل قۇجاتتار ەاەو اياسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. وسى ورايدا اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى قاتىناستار, ونىڭ ىشىندە ەكسپورتتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار ەسكەرىلەدى.
قاتىسۋشىلار پىكىرى
تيگران ساركيسيان,
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى:
– ءبىز شىن مانىندە جاس ۇيىمبىز جانە بىزگە ءالى ۇزاق جول ءجۇرۋ كەرەك. بۇگىن ءبىز تسيفرلى ەكونوميكا جايىندا ايتىپ وتىرمىز. بارلىق ەلدەر, سونىڭ ىشىندە قازاقستان دا وسى باعىتتاعى جۇمىستارىن تانىستىردى, رەسەي ءوز باعدارلاماسىن بەكىتتى. كەشە ءبىز قىرعىزستان, ارمەنيا مەن بەلارۋستىڭ قولعا العان شارالارى جايىندا تىڭدادىق.
قازىر ءوزارا قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ ەكى ءتۇرىن جاقسى قولدانىپ جاتىرمىز. ونىڭ ءبىرى – ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمشارت. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ جوعارعى كەڭەسى بىزگە باسىم جەتى ەلمەن كەلىسىمشارت جاساۋعا قۇقىق بەردى. يران, يزرايل, ءۇندىستان, سەربيا, سينگاپۋرمەن قارقىندى جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. ەكىنشىسى – بۇل بىزبەن ءوزارا قارىم-قاتىناسقا نيەت بىلدىرگەن ەلدەرمەن جاسالاتىن مەموراندۋمدار. قازىردىڭ وزىندە 50-دەن استام ەل بىزبەن جۇمىس ىستەپ, ءوزارا ارەكەتتەسۋگە ىقىلاس ءبىلدىردى. مۇنداعى ەكىنشى ءتاسىل جۇمىس بارىسىندا قوس تاراپتىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق مۇددەسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى مەن پايداسىن زەرتتەيتىن بىرلەسكەن جۇمىس توپتارى قۇرىلۋدا. ىقىلاس بىلدىرگەن 50 ەلدىڭ كوبى بىردەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعىسى كەلىپ وتىر. پرەزيدەنتتەر دە تاپ وسى كەزەڭدەگى باسىم باعىتتاردى بەلگىلەدى. ياعني الداعى بەس جىلدا ءوزىمىزدىڭ ىقپالداستىعىمىزدى تەرەڭدەتىپ, بارلىق كەدەرگىنى جويۋىمىز كەرەك.
يگور شۋۆالوۆ,
رەسەي ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– ەاەو-دا ءبىز قازاقستاننىڭ كوشباسشىلىعىن مويىندايمىز. سەبەبى, قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل يدەيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى بولىپ تابىلادى. 90-شى جىلدارى ول ەۋرازيالىق كەڭىستىك يدەياسىن كوتەردى. تسيفرلى ەكونوميكانى قۇرۋ جانە باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا, ونىڭ ىشىندە ەاەو-نىڭ دامۋى تۇرعىسىندا ءبىز قازاقستاننىڭ كوشباسشىلىعىن كورگىمىز كەلەدى. وداق بويىنشا وزگە دە ارىپتەستەرىمىز ءبىزدى قولدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىن, سەبەبى قازاقستاندا بۇل كوشباسشىلىققا بارلىق قاجەتتى جاعدايلار مەن پرەزيدەنتتىڭ سەنىمدىلىگى بار. وسى جاعدايدا ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ بۇل قۇندىلىعىنىڭ كوشباسشىسى رەتىندە بارلىعىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى ۇلگى تۇتامىز. سوندىقتان, العا قاراي ىلگەرىلەۋ باستاماسى قازاقستاندا قالىپتاسادى دەپ سەنەمىز.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
