الەم • 24 تامىز, 2017

ەستەن كەتپەس ەللادا ەلى

1096 رەت
كورسەتىلدى
19 مين
وقۋ ءۇشىن

دۇنيەنىڭ ديدارىن تانىپ-بىلۋگە قۇشتار كوشپەلى حالىقتىڭ ۇرپاعى ەكەندىگىمىز بار, بەلگىلى فرانتسۋز جازۋشىسى اناتول فرانتستان الدەقالاي ەسىمىزدە قالعان: «ساياحات كەز كەلگەن نارسەدەن دە كوبىرەك ۇيرەتەدى. كەيدە بوتەن ءبىر جەرلەردە وتكىزگەن ءبىر كۇنىڭ ۇيدەگى ون جىلىڭنان دا كوپ نارسەنى بەرەدى» دەگەن پىكىرى دە ويدا, قىسقاسى, باتىس وركەنيەتىنىڭ باستاۋى سانالاتىن ەجەلگى ەللادا – بۇگىنگى گرەك رەسپۋبليكاسىنا بيىل ءبىزدىڭ دە جولىمىز ءتۇستى.

ەستەن كەتپەس ەللادا ەلى

استانا مەن افينى قالالارىنىڭ اراسىندا ازىرگە اۋە قاتىناسى جولعا قويىل­ماعان. الايدا گرەكيانىڭ تۋريس­تىك كومپانياسىنىڭ ۇشاعى جولاۋشىلاردى ەلوردامىز استانادان بەس ساعاتقا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا ماكە­دونيا ولكەسىنىڭ ورتالىعى, وسى ەلدىڭ افي­نىدان كەيىنگى ەكىنشى ۇلكەن قالاسى – سالونيكيدىڭ اۋەجايىنا توپ ەتكىزە قويادى. ودان ءارى تۋريستەردىڭ اياق-قول­دارىن جەرگە تيگىزبەي, ەگەي تەڭى­زىنىڭ جا­عالاۋىنداعى ءىرىلى-ۇساقتى سانسىز قوناقۇيلەر مەن دەمالىس ورىندارىنا الا جونەلەدى. كەلۋشىلەر قوناق ۇيلەرىنە بارار جولدا-اق اۆتوبۋستاعى تەلەەكران ار­قىلى وسى ەلدەگى تۋريزمگە قاتىستى بىر­قاتار قىزىقتى اقپاراتتارعا قانىعىپ ۇلگەرەدى. 

حالكيديكيدەگى كاسساندرا تۇبەگىندەگى ءبىز كەلىپ تۇسكەن Agua Mare دەپ اتالاتىن شاعىن عانا جەكەمەنشىك وتەلدىڭ يەسى ماريا حانىم كەلۋشىلەردى قۇدالارىنداي جادىراي قارسى الىپ, كەتەرىندە قىزى ەكەۋى ارقايسىسىن قۇشاعىنا قىسا قوش­تاسىپ, شىعارىپ سالدى. «تاعى دا كەلى­ڭىزدەر!» دەگەندى قايتالاپ ايتۋدى دا ۇمىت­پايدى. ءبىز ءوزىمىز كەلمەسەك تە, ونىڭ پەيىلدى قىزمەتىن كورشى-قولاڭعا, اينالا-توڭىرەگىمىزگە جاياتىنىمىزدى جاقسى بىلەدى. ماريا حانىمنىڭ كەلۋشىلەرگە ەرەكشە قوناقجايلىلىق تانىتىپ تۇرعانى سوندىقتان. قىزمەتىڭە كەلۋشى ريزا بولسىن دەسەڭ, يماندى كەلىندەي يىلە قىزمەت ەتۋگە ءتيىستىسىڭ. سوندا شارۋاڭ دا ىلگەرىلەيدى, قالتاڭ دا قالىڭداي تۇسەدى. 

11 ميلليوننان استام گرەكيا حال­قىنىڭ 93%-ى جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى سانالادى ەكەن. سول گرەكتەردىڭ دە بەس ميل­ليونعا جۋىعى قازاقتار سياقتى شەت ەلدەردە تۇراتىن كورىنەدى. 

تابيعاتى كوز تارتارلىق كوركەم, تاۋ-تاسى كوپ, ارالدارعا دا باي, جەرىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ جاعالاۋلارى كۇندىز-ءتۇنى تەڭىز تولقىندارى شايىپ جاتاتىن, بالقان تۇبەگىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى گرەكيا راسىندا دا تاماشالاۋعا دا, تام­سانۋعا دا, الاڭسىز تىنىعۋعا دا اب­دەن لايىقتى ەل. قيالدان تۋعان قۇ­دايلار تۋرالى تاڭعاجايىپ اڭىز-ءاپسا­نالاردىڭ, تۇڭعىش دەموكراتيانىڭ, ەجەلگى كەمەڭگەر فيلوسوفتاردىڭ, قازىر­گە دەيىن ارقاۋى ۇزىلمەي كەلە جات­قان وليمپيالىق ويىنداردىڭ وتانى – گرە­كيانى كورۋ, ەلليندەردىڭ كونە مادە­نيەتىمەن, ونەرىمەن, قالالارىمەن تانىسۋ, سونداعى باعزى زامانداردان بەرى كەلە جاتقان تاپ-تۇيناقتاي, تاپ-تار كوشەلەرىن ارالاۋ ەشكىمدى دە ەنجار قالدىرا قويماس. 

اۋماعى ءوزىمىزدىڭ پاۆلودار وبلى­سى­نان ءسال عانا ۇلكەن بۇل ەلدىڭ ءار پۇش­پاعى تۇنىپ تۇرعان تاريح, ءار قالاسى تولىپ تۇرعان تابيعي جادىگەرلەر مەن ەس­كەرتكىشتەر. ارينە, الاقانداي گرە­كيانى اپتالار بويى اسىقپاي ارالاماي, ءبىر كەلگەن ساپاردا, نەبارى ونشاقتى كۇندە تولىقتاي تانىپ, ءبىلدىم دەۋ تىم استامشىلىق بولار ەدى. ال بۇل ەلدىڭ تۇڭعيىق تاريحى مەن مادەنيەتىنە, ساياسي جانە ەكونوميكالىق احۋالدارىنا تەرەڭدەي تۇسسەڭ, اڭگىمەنىڭ ارقاۋى ءتىپتى ۇزاپ كەتەرى انىق. بىراق ەل­لادامەن ءاتۇستى تانىسۋدىڭ اسەرىنىڭ ءوزى دە كوپكە دەيىن كىسىنىڭ كوكەيىنەن كەتپەي قويۋى عاجاپ ەمەس دەر ەدىك.

ماسەلەن, ءبىر عانا – افينىداعى پات­شالار مەكەنى بولعان اكروپولگە شى­عىپ (قازاقشا ماعىناسى – جوعارعى قالا), ونداعى كونە پارفەنون حرامىنىڭ بۇگىنگى قاڭقاسىن كورۋدىڭ ءوزى نەگە تۇ­رادى؟! جول باستاۋشىنىڭ: «ال ەندى ءبىر ساتكە كوزدەرىڭىزدى جۇمىپ تۇرىپ, باع­زى ءبىر زامانداردا تاپ وسى جەرگە ار­حيمەد, اريستوتەل, سوكرات, گەرو­دوت, پيفاگور, گومەر, گيپپوكرات, الەك­ساندر ماكەدونسكي سياقتى گرەكتىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ تاباندارى تيگەنىن, وسىندا ءجۇرىپ-تۇرعانىن كوز الدارىڭىزعا ەلەستەتىڭىزدەرشى؟!» دەگەن سوزدەرىنىڭ ءوزى تۋريستەردى قانداي اسەرگە بولەيتىنىن ايت­­­­ساڭىزشى! ال وسى سىقىلدى تاڭدان­دى­راتىن, ويعا بولەيتىن كونە تاريحي ەسكەرتكىشتەر ەلليندەر ەلىندە قانشاما دەسەڭىزشى! 

گرەكيادا تاريحي ەسكەرتكىشتەر جون­دەلگەنى بولماسا, تولىقتاي قالپىنا كەل­تىرىلمەيدى دەگەندى ەستىدىك. سونداي-اق ولاردىڭ بۇدان ءارى جويىلىپ كەتۋىنە دە جول بەرىلمەيدى. ولار جەرگىلىكتى حا­لىققا, ميلليونداعان كەلۋشى تۋريس­تەرگە وسى قالپىندا قۇندى دا اسەرلى. سوندىقتان ەل استاناسىنىڭ ورتالىعىندا سىرتى قورشالىپ قويىلعان ويدىم-ويدىم شۇڭقىرلاردى كەزىكتىرەسىڭ. وعان ۇڭىلگەن جاندار گرەكتەردىڭ كوپ­عاسىرلىق تاريحىنىڭ سىر-سيپاتىنان حاباردار بولا تۇسەدى. گرەك پارلامەنتى عيماراتىنىڭ الدى­نان وتەتىن مەترو ستانساسىنىڭ كۇ­تۋ­شىلەر زالىنداعى سورەلەرگە وسىنداي قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلعان كونە جادىگەرلەر قويىل­عان. ءارى-بەرى ءوتىپ جاتقان جولاۋشى­لار ولارمەن ارنايى مۋزەيگە بارماي-اق تانىسا الادى. اسەرلى-اق! 

ارينە, دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تۋريستەردى گرەكياعا سابىلتىپ تۇرعان گرەكيانىڭ تەرەڭ تاريحى مەن تاڭداي قاقتىرارلىق ەجەلگى ەسكەرتكىشتەرى عانا ەمەس, ونىڭ جەرىنىڭ كوپ بولىگىن قورشاپ جاتقان تەڭىزدەردىڭ ءمارمارداي ءمولدىر سۋى ەكەنى دە داۋسىز. ءبىزدى ەرتىپ ءجۇرىپ ەلىن تانىستىرعان ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشى پولينا حانىمنىڭ: «كوكتە كۇن, جەردە تەڭىزدەر امان تۇرسا, گرەكتەردىڭ جاعدايى تىم جامان بولا قويماس» دەپ سويلەۋىنىڭ توركىنىندە وسىنداي سىر جاتسا كەرەك.

جالپى, سوندايلارى تاپ بولدى ما, الدە ماسەلە ىرىكتەلۋىندە مە, ءبىزدى ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەردىڭ بىلىمدارلىعى ءتانتى ەتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ولار بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتىڭ اياسىمەن شەكتەلىپ قالماي, تۋريستەرگە گرەك حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قوسا, ۇلتتىڭ سالت-داستۇرىنە دە بايلانىستى قىزىقتى مالىمەتتەر بەرىپ ۇلگەرەدى. ماسەلەن, گرەكتەر وتباسىلىق قۇن­دىلىقتاردى قاتتى قاستەرلەيتىن حالىق ەكەن. ولاردا قارتايعان اكە-شە­شەسىن قارتتار ۇيىنە وتكىزىپ جىبەرۋ دەگەندى بىلمەيتىن كورىنەدى. ۇيلەنۋ تويى­نا شاقىرۋ حاتتا قوناقتىڭ جاس جۇباي­لارعا نە اكەلۋى كەرەك ەكەندىگى ناقتى كور­سەتىلەدى. سوندىقتان توي تار­قاعان سوڭ قوناقتار ءبىزدىڭ قازاقتار سياق­تى, جينالىپ قالعان باسى ارتىق زاتتاردى قايدا جىبەرەرىن بىلمەي باستارى قاتپايدى. اقشا سىيلاعىسى كەلەتىندەر بانك ەسەبىنىڭ شوتى كورسەتىلەدى ەكەن. كىم ءبىلسىن, ءبىزدىڭ تويشىل قازاق ءۇشىن زامان اعىمىنا قاراي بۇل دا ءبىر كوكەيگە ءتۇيىپ قوياتىن جايت شىعار. 
گرەكيا اۋا رايىنىڭ قىسى جىلى, جازى ىستىق كەلەتىنى بەلگىلى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ جولىمىز تۇسكەن حالكيديكي تۇبەگىن قورشاپ جاتقان ەگەي تەڭىزىنىڭ جاعاسىندا شومىلۋ ماۋسىمى مامىردا باستالىپ, قازانعا دەيىن سوزىلاتىن كورىنەدى. جىل سايىن گرەكياعا 20 ميلليوننان استام تۋريستەر كەلىپ, تەڭىزدىڭ تۇزدى سۋىنا شومىلىپ, كۇن كوزىنە قىزدىرىنىپ, دەنساۋلىقتارىن شىڭداپ قايتادى. بۇل كەلۋشىلەردىڭ ەلدىڭ ءوز حالقىنىڭ سانىنان ەكى ەسەدەن استام كوپ دەگەن ءسوز. 

ءبىز بولعان حالكيديكي مۇيىسىندە كاس­ساندرا, سيتونيا جانە افون تۇبەك­تەرى دەپ اتالاتىن ء«ۇش ساۋساق» ەگەي تەڭىزىنە سۇعىنا ەنىپ جاتىر. بىراق وسى­لاردىڭ ىشىندەگى اباتتاندىرىلۋى جاعىنان ەڭ جەتىلدىرىلىپ, كوش باس­تاپ تۇرعانى كاسساندرا تۇبەگى. نەا كالليكراتيا ەلدى مەكەنىنىڭ تەڭىز جاق جيەگىن بويلاي ۇزىننان-ۇزاق جاعاجايلار سوزىلىپ جاتىر. ارينە, ولارعا قاز-قاتار ەتىپ تىزىلدىرە جينالمالى جەڭىل كەرەۋەتتەر مەن كۇنقاعار-شاتىرلار ورناتىلعان. جاعالاۋدىڭ قۇمىن ارنايى بولىنگەن قىزمەتشىلەر كۇن سايىن تاڭەرتەڭ مۇقيات تازالاپ, تەگىستەپ وتىرادى. جەڭىل تراكتور جەتىسىنە ءبىر رەت تىركەمەسىمەن ءجۇرىپ ءوتىپ, جاعاجايدىڭ قۇمىن قوپسىتىپ تا قويادى. بۇل قۇمنىڭ تازارىپ, ءارى اراسىنا اۋا كىرىپ, قىزا ءتۇسۋى ءۇشىن جاسالاتىن بولسا كەرەك. تەڭىزدە سەرۋەندەيمىن, جاعالاۋدان الىستاۋ بارىپ شومىلىپ, قارماقپەن بالىق ۇستايمىن دەۋشىلەرگە شاعىن كەمەنىڭ دە قىزمەتى دايىن. 
الىستان از كۇنگە دەمالۋ ءۇشىن ارنايى كەلگەن تۋريستەر, ارينە, قالتاسىن تىم قىمتاي بەرمەيدى. گرەكيا ءىجو-ءنىڭ 15 پايىزىنان استامىن قۇرايتىن تۋريزم­نەن تۇسەتىن تابىس وسىلاي قۇرا­لادى. ارينە, سونىمەن بىرگە مۇنىڭ ءبارى گرەكيا ءۇشىن قوسىمشا جۇمىس ورىندارى. اۋدار­ما­شىلار مەن داياشىلاردىڭ اراسىنان بىرەن-ساران ۋكرايندىق, رەسەيلىك, ءوزىمىزدىڭ اقتاۋلىق جاستاردى دا ۇشىراتتىق. جازعى دەمالىس كەزىندە وسىندا كەلىپ, ازدى-كوپتى تابىس تاۋىپ قايتاتىن كورىنەدى. 

جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, بەس ايعا سوزىلاتىن شومىلۋ ماۋسىمى اياقتالعاننان كەيىن مۇندا كەلەسى كوكتەمگە دەيىن نەگىزىنەن مۇلگىگەن تى­نىش­تىق ورنايدى. ويتكەنى, مىناۋ ءۇي يەلەرىنىڭ كوپشىلىگى نەگىزىنەن جاقىن ماڭداعى ۇلكەن ەلدى مەكەندەر مەن قالا­لاردا, ءتىپتى, سالونيكي نەمەسە افينى مەگاپوليستەرىندە تۇرادى. جازدا وسىندا كەلىپ, ۇيلەرىن دەمالۋشىلار مەن تۋريس­تەرگە جالعا بەرىپ, پايدا تابادى.
– قوناق ۇيلەردە تۇرۋ قالتانىڭ سورى عوي, جەكە ۇيلەردى جالداۋ الدەقايدا ارزان, – دەيدى وزدەرى. ونىسى راس تا شىعار, بالكىم. 

تۋريستىك بيزنەستە ۇساق-تۇيەك دەگەن بولمايدى. گرەكيادا زەۆس, پوسەيدون, افروديتا قۇدايلاردىڭ شاعىن مۇسىن­دەرىنەن باستاپ, سان الۋان ماگنيتتەرگە دەيىن وسى ەلدىڭ تاريحىنان حابار بەرەتىن مىڭداعان كادەسىي تۇرلەرى بار. ساتىپ الۋشىعا سونى سالىپ بەرەتىن ءىرىلى-ۇساقتى پوليەتيلەن قالتاشالارعا دا ەللادا ەلىنىڭ جەرگىلىكتى دەمالىس ايماقتارىنىڭ كارتاسى نەمەسە تابيعات كورىنىستەرى باسىل­عان. كورەر كوزگە ۇساق-تۇيەك, سونىمەن بىرگە, ارينە, تەگىن جارناما! 

گرەكتەردىڭ اس ءمازىرى باي ءارى ءدامدى. سونداي-اق مۇندا گرەكتىڭ بارشاعا جاقسى تانىس سالاتىنان, تۇرىكتىڭ شوۋرماسىنان, نەمىستىڭ گامبۋرگەرىنەن باستاپ, سان الۋان ۇلتتاردىڭ اس-اۋقات تۇرلەرىن تابۋعا بولادى. بالىق تاعامدارى دا مول. بىراق, بارلىق ەۋروپا ەلدەرىندەگى سياق­تى, مۇندا دا سۇيىق ىستىق اس تۇرلەرى از ەكەنى اڭعا­رىلادى. بار بولسا دا, ول سورپا-سۋسىندارى بوتقاعا ۇقساس قويۋلاۋ بولىپ كەلەدى. 

باق ارقىلى گرەكيانىڭ بىرنەشە جىلدان بەرى اۋىر ەكونوميكالىق داعدارىستى باستان وتكەرىپ جاتقاندىعىنان ءبىز دە ازدى-كوپتى حاباردارمىز. ءبىر كەزدەرى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىندا بولعان گرەكيا بۇگىندە ول ساناتتان شى­عىپ قالعان. بۇل ەلدىڭ سىرتقى قارىزى وتە كوپ. كەيبىر دەرەكتەرگە قاراعاندا, ول 321 ملردتان استام ەۋرونى قۇراپ, ەل­دىڭ ءىجو-ءنىڭ ەكى دەڭگەيىنە جۋىقتاعان. جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىق باسىم. وزدەرى بۇل ءتىپتى 30 پايىزدان جوعارى دەگەندى ايتادى. جۇمىس ىزدەپ وزگە ەلدەرگە كەتۋشىلەر كوپ كورىنەدى. 
داعدارىس جىلدارىندا زەينەت­كەر­لەردىڭ زەينەتاقىسى 700 ەۋرودان 400 ەۋ­روعا دەيىن قىسقارتىلىپتى. وزگەسىن بىلاي قويعاندا, بۇل ەلدە شاعىن عانا ءبىر باتون نان جارتى ەۋرودان جوعارى, جارتى ليتر ايران 1 ەۋرونىڭ ۇستىندە, ال 95 ماركالى ءبىر ليتر جانارماي 1,5 ەۋروعا جۋىق تۇراتىنىن ەسكەرسەك, بۇل را­سىندا دا بولماشى سوما ەكەنىنە كوز جەت­­كىزەمىز. «وسى داعدارىس جىلدارىندا كەيبىر زەينەتكەرلەردىڭ قوقىس جاشىك­تەرىن اقتارىپ, قالعان-قۇتقان تاماق ىزدەپ كەتكەنىن كوزىمىز كوردى. مۇندايدا ەرلى-زايىپتى زەينەتكەرلەر بىرگە تۇر­سا جەڭىل­دەۋ ەكەن. ويتكەنى, ەكەۋىنىڭ زەي­نەت­اقى­سىن بىرىكتىرسە, ايتەۋىر ءبىر كۇن­دەرىن كورە­دى عوي, اسىرەسە جالعىزىلىكتى زەينەت­كەر­­دىڭ جاعدايى تىم قيىن بولدى» دەگەندى ەستىدىك.

گرەك ەلىندە ەرلەر دە, ايەلدەر دە زەينەت­كەرلىككە 67 جاستان شىعادى. جۇرتشىلىق اراسىندا پارلامەنت ادام­داردىڭ ەڭبەك جاسىن بۇدان دا ۇزار­تۋى مۇمكىن دەگەن ۇرەي بار. جالپى, قولايلى تابيعاتتىڭ اسەرى مە, الدە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ بۇرىن جاقسى بولىپ كەلگەندىگىنەن بە, ايتەۋىر, گرە­كيادا ادامداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى ۇزاق – 81 جاستىڭ ۇستىندە. 

ءبىز پىكىرلەسكەن كەيبىر جاندار داعدا­رىستىڭ سەبەپتەرىن گرەكيانىڭ ەۋرو­وداققا مۇشە بولۋىنان كورەدى. اي­تۋىن­شا, وسى ۇيىمعا مۇشە بولعاننان كەيىن, ماسەلەن, ءوندىرىستى مامانداندىرۋ ماقساتىمەن بە, الدە باسقا سەبەپپەن بە, گرەكيادا جۇزىمدىك القاپتار شابىلىپ تاس­تالىپتى. ارينە, بۇل تالايلاردى كاسىبى مەن نەسىبەسىنەن ايىرعان.

سويتە تۇرا, گرەكتەر جالاقىسى تومەن جۇمىسقا بارعىسى كەلمەيتىن كورىنەدى. ماسەلەن, قىركۇيەكتە گرەكيادا ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ ماڭىزدى سالاسى بولىپ تابىلاتىن ءزايتۇن اعاشىنىڭ جەمىسى پىسەدى. ەلدەگى ونىڭ القاپتارىنىڭ اۋماعى مول, جيناپ الۋ دا وڭاي ەمەس. ال ونى جي­نا­سۋعا كورشى ەلدەن بولگارلار كەلەدى ەكەن.

– سوندا نەمەنە, وزدەرىڭىزدە جۇمىس قولدارى جەتىسپەي مە؟ – دەپ سۇرادىق العاشىندا ءمان-جايدان حابارسىز ءبىز.

– جوق, گرەكتەر كۇنىنە 30 ەۋروعا جۇمىس ىستەمەيدى... – دەگەن جاۋاپ ەستىدىك ول ساۋالىمىزعا. 

ارينە, ەلدەگى ەكونوميكالىق احۋال تۋرالى باسقاشا پىكىردەگى ادامدار دا جوق ەمەس. 

– كەيبىرەۋلەردىڭ جىلانىپ ايتقان سوزدەرىنە كوپ سەنە بەرمەڭىزدەر. حالىق­تىڭ جاعدايى جامان ەمەس. ءبارىنىڭ دە جاقسى ءۇي-جايى, قوس-قوستان جەڭىل ماشيناسى بار, – دەيدى احيللەس ەسىمدى جۇرگىزۋشى ازامات. 

ءوزى كسرو تاراعان كەزدە گرۋزيادان كوشىپ كەلىپتى. جالپى, تمد ەلدەرىنەن 400 مىڭداي گرەك ورالعان. سول كەزدە ۇكىمەت ولارعا جاقسى كومەكتەسكەن كورىنەدى. اي­­تۋىنشا, سول بەرىلگەن جار­دەم­اقىعا ورال­عانداردىڭ كوپ قاباتتى ۇيدەن پاتەر عانا ەمەس, ءۇيدىڭ تۇتاس قاباتىن ساتىپ العان­دارى دا بولىپتى.

– سەندەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭ جاقسى. ەستىپ جاتىرمىز, قازاقستان جاقسى ور­كەن­دەپ كەلەدى. وسىندا قىدىرىپ جۇرگەن­دەرىڭ دە سودان عوي. ال ءبىزدىڭ جەمقور بيلىگىمىز, مىنە, ەلدى قارىزعا باتىرىپ ءبىتىردى... – دەپ قىنجىلىس تانىتتى ەندى ءبىرى.

سولاي. قاي ەلدە دە قانشا ادام بولسا, سونشاما پىكىر بولاتىنى بەلگىلى.

افينىنىڭ ورتالىق الاڭىندا دابىرلاي سويلەسىپ كەلە جاتقانىمىزدى ەستىپ, ءبىر گرەك: 

– قازاقستاننان كەلدىڭىزدەر مە؟ – دەپ تازا قازاقشا امانداسىپ, جابىسا كەتتى. – جۇرىڭدەر, مەن سىزدەرگە جاقسى قۇندىز تون ساتىلاتىن دۇكەندى كورسەتەيىن؟

– تون ساتىپ العالى جۇرگەن جوقپىز, ۋاقىتىمىز دا تاپشى. ءوزىڭىز قازاقشانى ۇمىتپاپسىز عوي؟

– نەگە ۇمىتايىن, مەن تالدىقورعاندا كوپ جىل تۇرعانمىن.

تون ساتاتىن دۇكەنگە بارمايتىنىمىز­دى بىلگەن سوڭ, «بۇدان بىلاي سەن­دەردىڭ بەسبارماقتارىڭدى جەمەي­مىن!» – دەپ, ول بىزبەن نازدانا, بىراق كۇلە قوش­تاستى. تاريحي وتانىنا ورالعان جەرلەس­تەرىمىزدىڭ قايسىبىرى, مىنە, وسىلاي كۇن كورىپ جۇرگەن جايى بار كورىنەدى.

باتىس ەۋروپانىڭ كوپ ەلدەرىندەگى سياقتى, گرەكيانىڭ جولدارى دا ايناداي تەگىس. سالونيكي مەن افينىنىڭ اراسىن جال­عايتىن اتاقتى №75 جولمەن ءجۇرىپ وتتىك. اۆتوبۋسپەن جۇرگەندە الدىڭداعى شايىڭ شايقالمايدى. ءيا, جىلدامدىق تا قاتاڭ قاداعالانادى. جولدار تاۋ جوتالارىن تۋننەلدەر ارقىلى تەسىپ, تەگىستەلىپ, قاۋىپسىزدەندىرىلگەن. سالونيكي مەن كاستوريا قالاسىنىڭ اراسىن ءتىپتى 17 تۋننەل جالعايدى ەكەن. جولساپار بارىسىندا ۇزىندىعى 6 شاقىرىمعا جۋىق تۋننەلدەن دە وتتىك. بۇل شاعىن ءبىر قالانىڭ مەتروسىنىڭ جولى عوي, نە دەگەن ەڭبەك دەسەڭىزشى! 

«تەاتر كيىم ىلگىشتەن باستالادى» دەگەن ءسوز بار عوي. ءبىزدىڭ گرەكياعا ساياحات بارىسىندا كوز جەتكىزگەنىمىز – تۋريزم كۇرە جولداردىڭ جول بويىنداعى اۆتو­بەكەتتەردەگى دارەتحانالاردىڭ تا­زا­لىعىنان باستالۋى كەرەك سياقتى. گرەكياداعى جول-جونەكەي كەزدەسەتىن اۆتو­­بە­كەتتەردەگى كافە­لەردىڭ داستارحان ءمازىرىنىڭ بايلىعى مەن ساپاسىنىڭ قالاداعىلاردان ايىر­ماشىلىعى جوق. مۇندا دا ءدامدى ءارى ساپالى. دارەت­حانالارى مۇنتازداي تازا. قول سۇرتەتىن قاعاز سۇلگى دە ۇزىلمەيدى, جەلدەتىپ كەپ­تىرگىش تە مۇلتىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇرادى. 

ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە قازىر باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي كۇرە جولىنان باس­تاپ, استانا مەن ءوڭىر ورتالىقتارىن جالعاس­تىراتىن ساپالى جولدار زور قارقىنمەن سالىنۋدا. جول جاقسارعان سايىن جۇرگىن­شىلەر قاراسى ارتىپ, ءتۋريزمنىڭ كوكجيەگى كەڭي بەرەتىنى ءسوزسىز. سوندايدا الدىمەن ەسكەرەتىن جايتتاردىڭ ءبىرى وسى تازالىق ماسەلەسى بولۋى كەرەك-اق. ءتۋريزمدى دا­مىت­­قىمىز كەلسە, ارينە. ايتپەسە, بىزدە اسى­رەسە اۋدان ورتالىقتارىندا, اۋىل­دىق جەرلەردە وسى ورايدا ۇيالاتىن تۇس­تا­رىمىز كوپ ەكەنى ەشكىمگە دە جاسىرىن ەمەس. 

گرەكيادا سونداي-اق بالامالى قۋات كوز­دەرىن پايدالانۋدا دا ءبىراز ىلگەرى­لەۋشىلىكتىڭ بار ەكەنىن بايقادىق. ارينە, فرانتسيانىڭ, گەرمانيانىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا ءالى تومەن. دەگەنمەن, كوپتەگەن جەكە ۇيلەردىڭ توبەسىنە سۋ جى­لىتۋ ءۇشىن كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن شاعىن پانەلدەر مەن جەلدىڭ كۇشىمەن اينالاتىن جابدىقتار ورناتىلىپتى. ولار ەكولوگيا ءۇشىن دە پايدالى, وتباسىنىڭ بيۋدجەتىنە دە دەمەۋ. سونداي-اق دالالىق وڭىرلەردە دە ەداۋىر بەتكەيلەردى الىپ جاتقان كۇن ساۋلەسىمەن قۋاتتاناتىن پا­نەلدى القاپتار مەن جەلدىڭ كۇشىمەن جۇ­مىس ىستەيتىن قالاقتى مۇنارالار مەنمۇن­دالايدى. شىركىن, ءار ءۇي وسىنداي شاعىن قوندىرعىلاردى ورناتىپ السا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اسىرەسە وڭتۇستىك وڭىر­لەرىنىڭ حالقى الا جازداي وشاقتارىنا وت جاق­پاۋىنا بولار ەدى-اۋ دەپ ويلاپ قوياسىڭ. 

...تاياۋدا عانا قازاقستانعا كەلىپ, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىمەن تانىسقان گرەكيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى الەكسيس تسيپراس مىرزا ءوز ەلىنىڭ بەس جىلعا سوزىلعان داعدارىستان شىققانىن مالىمدەدى. ارينە, ءبىز دوستاس گرەك حالقى ءۇشىن سولاي بولۋىنا شىن كوڭىلدەن تىلەكتەسپىز. ادامزات وركەنيەتىندەگى الاتىن ورنى ۇلكەن, بەيبىت تە بەرەكەلى گرەك حالقى جاقسى ءومىر, جايلى تىرشىلىككە ابدەن لايىق! سوندىقتان وسى از كۇندەردە گرەك حالقىنىڭ ومىرىنەن كوبىرەك حاباردار ءارى تىلەكتەس بولىپ ۇلگەرگەن ءبىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ ول سوزىنە اتامىز قازاقتىڭ سالتىمەن «اۋزىڭا ماي!» دەمەكپىز. 

ءابدىمۇتال الىبەكوۆ

سوڭعى جاڭالىقتار