جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودتى ساقتاي ءبىلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىڭىزدىڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي», دەپ اتاپ وتكەن ەدى.
جوعارىدا مەملەكەت باسشىسى ايتىپ وتىرعان ۇلتتىق كود ماسەلەسىنە توقتالساق, بۇل اسا تەرەڭ ۇعىم. ۇلتتىق كود دەگەنىمىز – ۇلتتىق بولمىس. ياعني, ءبىر حالىقتى باسقا حالىقتان اجىراتىپ, تانىتاتىن جانە سول حالىقتىڭ الەم قاۋىمداستىعى الدىندا باسقاعا ۇقسامايتىن تانىم-تۇسىنىگى مەن ءبىتىم-بولمىسىن ايقىنداپ تۇراتىن سيپاتى. بۇل سيپاتتىڭ ەرەكشەلىگى – دارا حالىقتىڭ جاراتىلىسىنداعى ايىرىقشا انتروپولوگيالىق گەنەزيسىنەن باستاپ, عاسىرلار بويى ۇزىلمەي كەلە جاتقان ءداستۇر-سالتى, مىنەز-قۇلقى, ارمان-مۇراتى, ءتىلى مەن ءدىلى, تۇرمىستىق-شارۋاشىلىق نەگىزدەرىنە دەيىن تولىق قامتي الۋىندا. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەتنوستىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ تۇرعان كىلتىنىڭ ءبۇتىن بولۋى.
قازىرگى جاھاندانۋ كەزەڭىندە جويىلىپ كەتۋدەن امان قالۋىن ويلاعان ءاربىر حالىق الدىمەن ءوزىنىڭ بايىرعى رۋحاني-تەكتىك قاسيەتتەرىن مەيىلىنشە جاڭعىرتىپ, وسى ارقىلى زاماناۋي عالامدىق باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الۋ جاعىن ەسكەرگەنى ءجون.
ءبىز بۇگىنگى جىلانداي جۇتىنىپ تۇرعان مىنا عاسىردا قازاقتىعىمىزدى ساقتاپ, ۇلت رەتىندە جويىلىپ كەتپەي, قالاي امان قالماقپىز؟ ول ءۇشىن ۇلتتىق كودتى جاڭعىرتىپ, «بۇگىنگى كۇن مەن جارقىن بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىراتىن ۇلت جادىنىڭ تۇعىرناماسى» كەرەك. ال ۇلتتىق جادى دەگەنىمىز نە؟ ول سول حالىقتىڭ بويىنا بىتكەن اڭعارىمپازدىعى مەن سۇڭعىلالىق قاسيەتى. مىسالى, اۋىز ادەبيەتىمىزدە باعزىدان كەلە جاتقان «اياز بي» اتتى ەرتەگى بار. وندا مادان دەگەن حان قىرىق ۋازىرىنە «ەڭ جامان ادامدى تابىڭدار!» دەپ تاپسىرما بەرەدى. ۋازىرلەردىڭ تاۋىپ كەلگەنى «جامان ادام» بولماي شىعادى. ول اڭعارىمپازدىق, سۇڭعىلالىق قاسيەتكە يە ءارى ۇلتتىق جادىسىن ساقتاعان جان ەكەن.
تاعى ءبىر مىسال, كۇللى قازاققا اتى ءمالىم تولىباي سىنشى جولاۋشىلاپ كەلە جاتىپ, اناداي جەردە قۇمعا كومىلىپ, قۋارىپ جاتقان جىلقىنىڭ باس سۇيەگىن كوزى شالادى. تىزگىندى تارتىپ تۇرا قالىپ «مىناۋ ەرەن جۇيرىكتىڭ باسى ەكەن, يمەك تۇمسىق, بوكەن تاناۋ, كوزىنىڭ ويىندىسى تەرەڭ, جارقاباق, ەكى جاقتىڭ ورتاسى الشاق, تىستەرى ءالى جالتىراپ تۇر, سۇيەگى قانداي اسىل ەدى جانۋاردىڭ. تۇمسىعىنا قاراعاندا شوقتىعى بيىك, اياعى ۇزىن, قويانتىرسەك, سەرپىنى قاتتى, ءسىڭىرلى ەكەن. قۇمداۋىت, بوساڭ, كوبەلەڭ جەردە بايگە بەرمەيتىن, جاسى توعىزدان اسىپ, ونعا قاراعان شاعىندا ولگەن ەكەن, جانۋار. ولگەنىنە ءۇش جىل بولىپتى», دەپتى.
مىنەكي, ۇلتتىق جادىسى ب ۇلىنبەگەن بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز قۋ سۇيەككە قاراپ-اق ونىڭ قانداي جانۋار بولعانىن ايتىپ بەرگەن. جوعارىداعى قۋباس ارقىلى تۇلپاردى جازباي تانىعان تولىباي دا, حاننىڭ ءىس-اركەتىنەن ونىڭ تەك-تۇقىمىن بىلە قويعان جامان دا وسى «ۇلتتىق كود – ۇلتتىق جادى» ءىلىمىن يگەرگەندەر.
قازىرگى قازاق وسى قابىلەتىنەن ايىرىلىپ قالدى. ءتىپتى كوز الدىندا كورىنىپ تۇرعان دوس پەن دۇشپاندى اجىراتپايدى. ءتونىپ كەلگەن دۇنيەنىڭ پايداسى مەن زيانىن اڭعارمايدى. قازىر ەلىمىز بويىنشا تەرگەلىپ جاتقان قىلمىستىق ىستەردىڭ كوبى – الاياقتىق. ەكى قازاقتىڭ ءبىرى «پاتەر الىپ بەرەم», «بانكتەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە اپەرەم...» ت.ب. الاياقتار ۋادەسىنە الدانعاندار. ياعني, حالىقتىڭ بويىندا ءوزىن-ءوزى ساقتاندىراتىن, تەرەڭ سۇڭعىلالىق قابىلەتى جويىلعان.
مۇنداي كۇيگە ءوزىنىڭ بايىرعى تابيعي تەك-تانىمنان ايىرىلعان حالىق ۇشىراعىش بولادى دەيدى, عالىمدار. كەزىندە فرانتسۋز وتارى بولعان ماروككو ەلىنىڭ تاريحشىسى ابدۋللا لاۋري ءوزىنىڭ 1967 جىلى اعىلشىن تىلىندە جارىق كورگەن ەڭبەگىندە «وتارلاۋشىلار ءبىزدىڭ ىشكى جان-دۇنيەمىزدى توناپ, جاراتىلىس سىيلاعان تابيعي تانىم-قابىلەتىمىزدەن اجىراتتى. ءوزىمىزدى قانشا تاۋەلسىزبىز دەسەك تە, ءبارىبىر قاراڭعىلىق قۇرساۋىنان قۇتىلا الار ەمەسپىز» دەۋى قازىرگى ءبىزدىڭ دە دۋشار بولىپ وتىرعان كۇيدىڭ ءبىر كورىنىسى ىسپەتتەس. مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا «ۇلتتىق كود – ۇلتتىق جادىنى جاڭعىرتۋ ارقىلى رۋحاني قۇلدىقتان قۇتىلىڭدار» دەپ تۇرعان جوق پا؟!
