ارينە, بۇل تۇرعىدان قاراعاندا, قاي سالادا بولسىن, قولعا الىنعان يگى ءىستىڭ ورىندالعانى جاقسى عوي. دەگەنمەن, كەز كەلگەن ءىستىڭ ءوز قيسىنى بولماي قويمايتىندىعى ءسوزسىز. ال ءار ءىستىڭ قيسىنىن كەلتىرىپ, زاڭدىلىعىن تاپپاي ارەكەت ەتۋ ورىنسىز جەرگە پىشاق ۇرعانداي بولىپ, اقىرى «سۋعا كەتكەن تال قارمايدىنىڭ» كەرى كەلمەك.
بۇلاي دەپ ءسوز ساپتاۋىمىزدىڭ ءوز ءجونى بار. ماسەلەن, وسى مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ تورگە وزا الماي تۇرعانى جونىندە تالاي ايتىلىپ كەلەدى. بىراق, بايقاساڭىز, سول ايتىلعانداردان گورى بۇل سالادا ناقتى اتقارىلعان ءىستىڭ سالماعى جەڭىل سەكىلدى. سەبەبى, تەك ايتىلا بەرەدى. ال ناتيجەسى كوپ ادامنىڭ كوڭىلىن كونشىتپەيدى. نەگە؟ سەبەبى تاعى بەلگىلى. ەلباسى «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن» دەپ بەكەر ايتقان جوق قوي. كونستيتۋتسيامىزدا تايعا تاڭبا باسقانداي قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى ەكەندىگى جازىلىپ تۇر. ءوزىمىز, ەلباسىنىڭ ايتقانىنداي, باسىمىز قوسىلا قالعاندا, ۇيدە, تۇزدە, جينالىستا, ت.ب. جەرلەردە قازاق تىلىندە سويلەسسەك, وزگەلەر بۇعان ءمان بەرەتىنى ءسوزسىز. بارىنەن بۇرىن زاڭ بار عوي, ال زاڭ تالابى بارىمىزگە تەڭ, بىردەي.
الايدا, بۇل ىستە دە اركىم ءوز وڭدى ءىس-ارەكەتىن كورسەتە ءبىلۋى كەرەك سياقتى. قۇرعاق سوزدەن گورى زاڭعا ساي ءىس-ارەكەت الدەقايدا ءتيىمدى ءارى ءوتىمدى بولماق. سونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە قازاق ءتىلى دەپ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ جۇرگەن جاسۇلان قىزداربەك ۇلى دەگەن ازاماتتىڭ وڭدى ءىسىن ايتۋعا بولادى. ول پرەزيدەنت ايتقان «ناعىز پاتريوت – ءوز ەلىن ماقتايتىن ەمەس, ناعىز پاتريوت كەمشىلىكتەردى بايقاپ, ولاردى تۇزەۋگە ىقپالداساتىندار» دەگەن ءسوزدى ءىس جۇزىنە اينالدىرا ءبىلدى. قالاي دەيسىز بە؟ ج.يسا ءوزى تۇراتىن ءۇي كەشەنى تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتەتىن «Bikom Realty» جشس-ءنىڭ كەمشىلىكتەرىن كوزدەرىنە نۇقىپ تۇرىپ كورسەتتى.
ول قانداي كەمشىلىكتەر ەدى؟ وندا اناۋ-مىناۋ ەمەس, ءتىل تۋرالى زاڭىمىزدىڭ تالاپتارى مۇلدە ەسكەرىلمەيدى ەكەن. جاسۇلان قىزداربەك ۇلى اتالعان سەرىكتەستىكپەن 2013 جىلى كەلىسىمشارتقا وتىرۋدى كوزدەيدى. ونداعى زاڭگەردەن كەلىسىمشارتتى قازاق تىلىندە تولتىرۋدى سۇراسا, قازاق تىلىندە شارت جوق دەيدى. سودان ول «جاينا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى پاتەرىنە 2015 جىلى قونىستانعان سوڭ بۇل ماسەلە تاعى الدىنان شىعادى. قازاق ءتىلى مۇندا مۇلدە ەسكەرۋسىز قالعان. بارلىق قۇجاتتار تەك وزگە تىلدە. ال نەگىزىندە ەكى تىلدە جازىلۋى كەرەك قوي.
بۇل ارادا مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيمىن, قازاقشا ۇيرەنەمىن دەگەن ازاماتتاردىڭ زاڭدى قۇقى بۇزىلىپ وتىر. بىلە بىلسەڭىز, ءتىل تۋرالى زاڭناما مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جانە ەنگىزۋ جونىندەگى بارلىق مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ مىندەتتەرىن بەلگىلەدى. وندا بارلىق ورگاندار, قوعامدىق ۇيىمدار, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى ءوزىنىڭ قىزمەتىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇزەگە اسىرۋعا, ءىس قاعازدارىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلار جاساۋعا, قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىستى. ال زاڭ ورىندالماسا, وسى زاڭسىزدىقتاردى قاداعالايتىن, تەزدى جونگە سالاتىن ەلىمىزدە ارنايى قۇزىرلى ورگاندار بار. سوعان ساي ج.يسا اتالعان كەمشىلىكتەردى كورسەتىپ, تىكەلەي ءتيىستى ورگاندارعا شىعادى.
مەملەكەتتىك ءتىل – ەلدىڭ بار اۋماعىنداعى قوعامدىق قاتىناستار سالاسىندا قولدانىلاتىن مەملەكەتتىك باسقارۋ, زاڭ شىعارۋ, سوت ءىسىن جانە ءىس- قاعازدارىن جۇرگىزۋ ءتىلى دەيمىز. بۇل ورايدا ۇكىمەت, وزگە دە مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار مەملەكەتتىك ءتىلدى بارىنشا دامىتۋعا مىندەتتى. مۇنى جەرگىلىكتى قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيمىن, وقيمىن, قاجەتتى اقپارات الامىن دەپ تالپىنعان ادامدار امالسىزدان قۇقىقتارىن بۇزىپ, وزگە تىلگە كوشۋگە ءماجبۇر بولادى.
ءتىل – ادام ومىرىنە قاجەتتى دۇنيەنىڭ باستاۋى. سوندىقتان, پرەزيدەنتىمىزدىڭ «كەشە بولماعاننىڭ بۇگىن بولۋى مۇمكىن, بۇگىن بولماعاننىڭ ەرتەڭ بولۋى مۇمكىن, بىراق انا تىلىنە ءمان بەرمەۋشىلىكتىڭ, ونى قۇرمەتتەمەۋدىڭ سالدارى ورنى تولماس ولقىلىقتارعا سوقتىراتىنى ءسوزسىز» دەگەنىندەي, زاڭدى بۇزباعان دۇرىس», دەيدى ج.يسا.
مىنە, وسى جاعدايلاردى جاسۇلان قىزداربەك ۇلى قۇزىرلى ورگاننىڭ الدىنا قويادى. ولار تەكسەرىپ جىبەرىپ, زاڭعا قايشى كەلەتىن, ياعني تەك رەسمي تىلگە عانا باسىمدىق بەرەتىن كەمشىلىكتەردىڭ بار ەكەنىن ايعاقتايدى. ارتىنشا, كوپ ۇزاماي, جوعارىداعى ورىن العان كەمشىلىكتەر بىرتىندەپ مادەنيەتتى تۇردە تۇزەتىلدى. وسىلايشا, ورىنسىز بايبالامنان گورى, ناقتى وڭ ءىس-ارەكەتتىڭ ارقاسىندا زاڭدىلىق ۇستەمدىك قۇرادى. دەمەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءتىل ماسەلەسىنىڭ وركەنيەتتى تۇردە شەشىلۋىنە تولىق جاعداي بار. تەك سوزدەن ىسكە كوشەتىن ۋاقىتتىڭ كەلگەنىن ەسكەرۋ قاجەت.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
