سوڭعى ونداعان جىلدار بويى جاستاردى ححI عاسىردىڭ شىعارماشىلىق, نەبىر كۇردەلى ينتەللەكتۋالدىق ماماندىقتار الەمىنە ارنايى دايىندايتىن يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەر جۇيەسى – گيمنازيالار, ليتسەيلەر, مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەپتەرى قالىپتاسىپ, دامىپ كەلەدى.
جالپى, ءبىلىم بەرۋدىڭ الەمدىك پراكتيكاسىندا تيىمدىلىگى ناقتى دالەلدەنگەن وزىق تاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ سوڭعى ناتيجەگە باعىتتالعان, تۇراقتى ساپالى ءبىلىم بەرۋ, ءبىلىمدى باقىلاۋ مەن باعالاۋدىڭ بىرىڭعاي يننوۆاتسيالىق ادىستەرى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
وسى جىلدارى وقۋشىنىڭ ءبىلىم ستاندارتىن قانداي دارەجەدە مەڭگەرگەنى, مۇعالىمنىڭ ءبىلىم بەرۋدە كاسىپتىك شەبەرلىك دەڭگەيى ناقتى كورىنەتىن, مەكتەپكە دە, اتا-اناعا دا تاۋەلسىز, ءبىلىمدى سىرتتاي باقىلاپ, باعالاۋدىڭ مەملەكەتتىك ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) مودەلى مول تاجىريبە جيناقتادى.
مامانداندىرىلعان مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپتارىندا يننوۆاتسيالىق-پەداگوگيكالىق تەحنولوگيانى كەڭىنەن قولدانۋدا قوسارلانعان ساباق وتكىزۋ تاجىريبەسى جىل سايىن جەتىلدىرىلىپ وتىر. اسىرەسە, تەوريالىق كۇردەلى ماتەريالدار مەن زەرتحانالىق جۇمىستاردى, تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلاتىن ارناۋلى جانە تاڭداۋ پاندەرىن وقىتۋداعى قوسارلانعان ساباقتاردىڭ وقىتۋ ۇردىسىندەگى بىلىمدىلىك مۇمكىندىگى جوعارى.
وتكەن وقۋ جىلىندا دا ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى كولەمدى رەفورمالىق وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا «ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىق», «وقۋ ساۋاتتىلىعى» تۇسىنىكتەرى ەنگىزىلىپ, ءبىلىم مازمۇنىنا ۇلكەن وزگەرىس جاسالدى. تاڭداۋ ءپانى ەكىگە كوبەيتىلىپ, تەستىلىك سۇراقتار كۇردەلەندىرىلدى. وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيالىق ساۋاتىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋى – الەمدىك ءبىلىم بەرۋدە بۇگىنگى ءبىلىم ساپاسىنا قويىلىپ وتىرعان باستى تالاپتىڭ ءبىرى.
فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىق دەگەنىمىز – وقۋشىنىڭ جالپى دۇنيەتانىمدىق, ەرتەڭگى ومىردە باعدار جاساۋعا قاتىناستى تەوريالىق بىلىمدەر ءمانىن تەرەڭ تۇسىنە وتىرىپ, ونى ءارتۇرلى سالادا ناقتى قولدانا ءبىلۋ قابىلەتى مەن داعدىسىن قالىپتاستىرۋ, كۇندەلىكتى ادامي قاتىناستا, الەۋمەتتىك بايلانىستا كەزدەسەتىن تىرشىلىك مىندەتتەرىن جان-جاقتى پراكتيكادا شەشە ءبىلۋ.
حالىقارالىق PISA, TIMSS زەرتتەۋلەرى قازىرگى ۋاقىتتا جالپى ءبىلىم ساپاسىنىڭ ومىرىمەن بايلانىستى تيىمدىلىگىن باعالاۋدىڭ امبەباپ قۇرالى بولىپ سانالادى. مەكتەپ قابىرعاسىندا-اق وقۋشى ءبىلىمنىڭ تەوريالىق ءمانىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ومىرگە بەلسەندى, شىعارماشىلىق ويلاۋ تۇرعىسىنان قاتىناسا وتىرىپ, پراكتيكالىق شەشىم جاساي ءبىلۋ داعدىسىن قالىپتاستىرىپ, كاسىبي جولىن دۇرىس تاڭداي ءبىلۋى ءتيىس.
ەندى الدىڭعى جىلداردا, ودان بەرگى وتكەن وقۋ جىلىندا جۇرگىزىلگەن, جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر مەن رەفورمالارىنىڭ بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋدەگى كەيبىر ماسەلەلەرىنە توقتالساق.
اقپارات قۇرالدارى تالداپ كورسەتكەندەي, («كوزدەن بۇل-بۇل ۇشقان 140 بالل» «ەق», 4 شىلدە 2017 جىل), مەكتەپتەر وتكەن وقۋ جىلى ءبىلىم ساپاسىن ايتارلىقتاي تومەن ءتۇسىرىپ الدى. بيىلعى ءبىلىمنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى – 140 بالل.
جىل باسىندا-اق سوڭعى ونداعان جىلدار بويى وقۋشى ءبىلىمىن وبەكتيۆتى باعالاۋدا وڭتايلى تاجىريبە جيناقتاعان تەستىلىك باعالاۋ مودەلى – ۇبت-عا قارسى جاعىمسىز پىكىرلەر ايتىلدى: ۇبت وقۋشىلارعا قىسىم جاسايدى, ولاردىڭ جۇيكەسىنە سالماق سالادى, ونى ءبىلىم رەيتينگىنەن الىپ تاستاۋ كەرەك دەۋشىلەر كوبەيدى. ءسويتىپ, جالپى جۇرتشىلىق, اتا-انالار, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ ءوزى دە ارقاسىن كەڭگە سالىپ, تەستىلىك باقىلاۋ مودەلى ەندى قولدانىلمايتىنداي, ءتىپتى بىلىمگە ناقتى تالاپ بولمايتىنداي كوردى.
بىراق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋشىلەرگە مەملەكەتتىك ۇبت مودەلىن ساقتاپ قالدى. بىزدىڭشە, بۇل بىردەن-ءبىر دۇرىس شەشىم بولاتىن.
دەي تۇرعانمەن, ۇبت-عا كىرەتىن پاندەر جانە دە ولاردىڭ مازمۇنىن ايقىنداۋدا ۇلكەن ىركىلىس بولدى. ۇبت-نىڭ باس-اياعى وقۋ جىلىنىڭ سوڭعى جارتىسىندا عانا انىقتالدى. مەملەكەتتىك ەمتيحاننىڭ فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىققا قاتىستى ماتەريالدارى اسىعىس قۇراستىرىلىپ, ماعىنالىق تا, لوگيكالىق تا قاتەلىك كەتتى, عىلىمي جۇيەگە كەلمەگەن, وقۋشىلاردىڭ دايىندىعىنا قيىندىق كەلتىرگەن جاعدايلار كەزدەستى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋدە ۇبت مودەلىنە رەفورما جاساساق تا, مەكتەپ پراكتيكاسىندا ءبىلىمدى وبەكتيۆتى, تاۋەلسىز باعالايتىن جاعىمدى تاجىريبەنى ساقتاپ قالۋىمىز قاجەت. بۇرىن وقۋشى ساباق پروتسەسىندە ءبىلىمدى كۇندەلىكتى باعا الۋ ءۇشىن وقيتىن. ءبىلىم باعا الۋمەن شەكتەلىپ, كەيىن ەستە ۇزاق ساقتالا بەرمەي, ۇمىتىلاتىن.
ۇبت ءاربىر وقۋشىنىڭ ءبىلىم ستاندارتىنداعى باعدارلامالىق ماتەريالدى تەرەڭ, جان-جاقتى مەڭگەرۋىن ۇزاق ۋاقىتقا ەستە ساقتاۋىن تالاپ ەتەدى. ول وقۋشىنىڭ مىندەتتى جانە تاڭداعان پاندەرىنەن ءبىلىم ستاندارتى تالابىنا ساي زاڭدىلىقتار مەن ەرەجەلەردى, قۇبىلىستار مەن وقيعالاردى تەرەڭ مەڭگەرۋىنە قولايلى جاعداي جاسايدى.
ەكىنشىدەن, ۇبت-نىڭ ونداعان جىلدار بويى اتقارعان تاريحي ميسسياسى – ءبىلىم ساپاسىن كوتەردى. مۇعالىمدەر باعانى جاساندى كوتەرىپ باعالاۋدى قويدى. جوعارى جانە ارناۋلى وقۋ ورنىنا جاستاردى قابىلداۋ ولاردىڭ ءبىلىم دارەجەسىنە قاراي شىنايى ءجۇردى. ۇبت بۇل مىندەتتى ءتيىستى دارەجەدە اتقارا ءبىلدى. وسى باعىتتا ۇبت-نىڭ مۇمكىندىگى ءالى دە مول. وقۋشىنىڭ سانالى ءبىلىم الۋىنا, مۇعالىمدەردىڭ ساپالى ءبىلىم بەرە بىلۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتكەن ۇبت بىلىمدىك فاكتورعا اينالعاندىعىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز.
دەمەك, مەكتەپتىڭ ءبىلىم بەرۋدە مەملەكەتتىك ستاندارتتى قانداي دارەجەدە جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاعىمىز كەلسە, مەكتەپكە دە, اتا-اناعا دا, وعان مۇددەلى اعارتۋ مەكەمەلەرىنە تاۋەلسىز مەملەكەتتىك ۇبت مودەلىنىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدە, ەڭ باستىسى, ۇيىمداستىرۋدا تىكەلەي كومپيۋتەرلىك-ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى, ءار وقۋشىنىڭ ءبىلىمىن وبەكتيۆتى باعالاۋعا قولايلى مۇمكىندىك جاساۋعا ءتيىسپىز. وعان بۇگىنگى تاڭدا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعداي جەتكىلىكتى.
پەداگوگيكا عىلىمىندا ايقىندالعان, الەمدىك تاجىريبەدە, ءوزىمىزدىڭ كۇندەلىكتى پراكتيكادا دا كوزىمىز كورىپ وتىرعان جاعداي – جالپى ءبىلىم بەرۋدە, ءبىلىم ساپاسىن بارعان سايىن جەتىلدىرۋدە بۇگىنگى تاڭداعى باستى كەدەرگى ەڭ الدىمەن, مەكتەپتىڭ وقۋ جوسپارىنا بايلانىستى. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپتارىندا 19-دان 23-كە دەيىن ءپان وقىتىلادى. ءار ءپان باعدارلاماسى سول عىلىمنىڭ ححI عاسىرعا دەيىنگى دامۋ دەڭگەيىن, ەرتەڭى مەن بۇگىنىن تولىق قامتي وتىرىپ قۇراستىرىلعانىن ەسكەرسەك, 19-23 پاننەن بەرىلەتىن وسىنشاما ءبىلىم كولەمى ءبىر وقۋشىعا تۇسەتىن «سالماق» ەكەنىن ءتىپتى ءبىر كەزەك ويلاپ تا جاتپايتىن سياقتىمىز. ياعني, وقۋ جوسپارى وقۋشىلارعا بەيىندى ءبىلىم الۋ پرينتسيپىنە ەمەس, كەڭەس مەكتەبىنەن بەرى وزگەرىسسىز كەلە جاتقان جالپىعا بىردەي مىندەتتى ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىم بەرۋ پرينتسيپىنە نەگىزدەلگەن. بۇل ء«بىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ جوعارى سىناپتاردا وقۋشىلاردى ءوز قابىلەتىنە, تاڭداعان بولاشاق ماماندىعىنا, وزىندىك قىزىعۋشىلىعىنا قاراي «سارالاپ جانە دارالاپ» وقىتۋ تالابىنا مۇلدە قايشى. ءار جەكە تۇلعانىڭ ءوز قابىلەت-يكەمدىلىگىنە قاراي الەمدىك دەڭگەيدە بىرىڭعاي بەيىندى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىس مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەبىنىڭ وزىندە دە سول پاندەر ءدال سول مازمۇندا, تولىقتاي وقىتىلادى.
وقۋ جوسپارىنداعى بەيىندى جانە مىندەتتى پانگە بەرىلەتىن ۋاقىت كولەمىنىڭ جاي پاندەردەن ايىرماشىلىعى جوقتىڭ قاسى. وقۋشى تۇسكە دەيىن التى ساعات وقۋ جوسپارىنداعى پاندەردى وقيدى. تۇستەن كەيىن 4 ساعات ەرتەڭگى ساباققا – ءۇي تاپسىرماسىنا ازىرلەنۋى جانە فاكۋلتاتيۆتىك ساباقتارعا, ارناۋلى كۋرستارعا قاتىسۋى كەرەك. وسىلايشا, وقۋشىنىڭ ءبىر كۇندىك جۇمىس ۋاقىتى 12-14 ساعاتتان اسىپ جىعىلادى. ناتيجە كەرىسىنشە. ويتكەنى, بۇل جاعداي وقۋشىعا دا, مۇعالىمگە دە ءوز كۇشىن, مۇمكىندىگىن ءبىر باعىتتا – بەيىندى, مىندەتتى پاندەردى جان-جاقتى تەرەڭدەتىپ وقىپ, باعدارلامالىق ماتەريالدى بەيىندى ءبىلىم الۋ تالابىنا ساي مەڭگەرۋىنە مۇمكىندىك بەرمەيدى.
سوندىقتان دا قازىر وقۋشى ۇبت-عا, مەملەكەتتىك ەمتيحانعا ازىرلەنۋى ءۇشىن مەكتەپتەن تىس رەپەتيتور جالدايدى, شپارگالكا ازىرلەيدى, تەستىنىڭ ءازىر جاۋابىن سىرتتان كوشىرىپ الۋ ءۇشىن ءتۇرلى بايلانىس قۇرالدارىن جاپپاي قولدانادى. بۇل بارلىق جەردە ادەتتەگى جاعدايعا اينالدى.
دەمەك, ەڭ الدىمەن بۇگىنگى مەكتەپتىڭ وقۋ جوسپارىنا رەفورما جاسالمايىنشا, مەكتەپكە جاسالعان باسقا رەفورمالار تولىققاندى جۇمىس ىستەي الادى دەپ ايتۋ قيىن.
بيىلعى تاعى ءبىر وزگەشەلىك – تۇلەكتەر مەكتەپ بىتىرەردە جانە جوو-عا تۇسەردە ەكى فورماتتى مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدان ءوتۋ ەمتيحانىن تاپسىردى. بۇل جاڭالىق ەمەس, ۇبت قولدانىسقا ەنگەنگە دەيىن وقۋشىلار ءبىتىرۋ ەمتيحانىن مەكتەپتە, وقۋ ورىندارىنا قابىلدانۋ ەمتيحانىن سول وقۋ ورنىنىڭ وزىندە تاپسىرىپ كەلدى. مۇنداي جۇيە ءوزىن اقتاعان جوق. ونىڭ ءتيىمسىز, سۋبەكتيۆتىك جاعى باسىم بولعاندىعىن جۇرتشىلىق ۇمىتا قويعان جوق.
بيىل دا سول كەمشىلىكتەر قايتالاندى. مەكتەپتىڭ ەمتيحاندى ءوزى الۋى مۇعالىمدەردىڭ ءوز ەڭبەك دارەجەسىن وزدەرى باعالاۋىنا, وقۋشى ءبىلىمىن بۇرىنعىدان گورى كوتەرىپ باعالاۋعا سوقتىردى. اتا-انالار مۇعالىمدەرگە, مۇعالىمدەر وقۋشىلارعا «كومەكتەسۋىنەن» وزگە جاڭالىق بولا قويمادى.
كۇندەلىكتى كورىپ وتىرعانىمىزداي, مەكتەپتى اياقتاۋشى تۇلەكتى عانا ەمەس, 9-سىنىپتى اياقتاۋشىلاردى دا مەكتەپتە مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋدىڭ بىلىمدىك ءمانى تىم تومەندەپ كەتتى. سوندىقتان, 9-سىنىپتى اياقتاۋشى وقۋشىلاردىڭ ءوزىن تەستىلىك باقىلاۋ (ۇبت) ارقىلى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەن سياقتى. ول 12 جىلدىق ءبىلىم الام دەگەن ىنتالى جاستارعا ساپالى ءبىلىم الۋ تالابىن قويىپ, 9-سىنىپتان كەيىن تەگىن كوللەدجگە وقۋعا باراتىن جاستاردىڭ ءوز اراسىندا كونكۋرستىق جاعداي قالىپتاستىرعان بولار ەدى.
بيىلعى ۇبت-داعى وزگەرىستىڭ ءبىرى – تاڭداۋ ءپانى ەكەۋ بولۋى. ونىڭ ءمانىسى تۇلەكتەردىڭ مەكتەپتى اياقتاعان سوڭ ماماندىق تاڭداۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ. ءتىپتى تاڭداۋ ءپانىنىڭ ەكەۋ بولۋى تۇلەكتەرگە 50-دەن 100-گە دەيىن ماماندىق تاڭداۋىنا جول اشادى دەپ تۇسىندىرىلەدى. بۇل پىكىر بۇعان دەيىن دە بولعان. بۇگىنگى مەكتەپ پراكتيكاسىندا كورىپ وتىرعانىمىزداي, ونىمەن كەلىسۋ قيىن.
بىرىنشىدەن, وقۋشىلار بۇگىنگى تاڭدا ماماندىقتى مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ تاڭدامايدى. بالانىڭ قابىلەت-يكەمدىلىگى 7-8 سىنىپتا, ءارى كەتكەندە 9-سىنىپتا تولىقتاي ايقىندالادى. بۇل كەزدەگى مەكتەپتىڭ, اتا-انانىڭ ەڭ باستى مىندەتى – وقۋشىعا ناقتى كاسىپتىك باعدار بەرۋ. وسى نەگىزدە عانا جالپى ءبىلىمنىڭ جوعارى ساتىسىندا وقۋشىعا بىرىڭعاي بەيىندى ءبىلىم بەرۋ جۇزەگە اسىرىلدى. «بەيىندى ءبىلىم» وقۋشىعا الدىن الا, ءوز قابىلەتىنە, قىزىعۋشىلىعىنا قاراي ءبىر ماماندىققا تەوريالىق, پراكتيكالىق, پسيحولوگيالىق جاعىنان ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى.
ەكىنشىدەن, قازىرگى جالپى ءبىلىمنىڭ جوعارى ساتىسىندا جالپىعا بىردەي مىندەتتى كوپتەگەن پاندەر وقىتىلىپ وتىرعاندا, تاڭداۋ ءپانىن ەكەۋ جاساۋ ونىڭ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتكەن بولار ەدى. دەمەك, تاڭداۋ ءپانىنىڭ بىرەۋ بولۋى ونداعان جىلدار بويى پراكتيكادا كورىپ وتىرعانىمىزداي, وعان قويىلاتىن تالاپقا سايكەس, ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىنا قولايلى اسەر ەتەدى.
تاعى ءبىر كوڭىل بولەتىن ماسەلە – «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنە جوو-عا تۇسۋدە جەڭىلدىك بولۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ححI عاسىردىڭ نەبىر كۇردەلى ينتەللەكتۋالدىق ماماندىقتارىنا لايىق دارىندى جاستاردى دايىندايتىن يننوۆاتسيالىق جاڭا مەكتەپتەر جۇيەسى قالىپتاسىپ, دامىپ كەلەدى. اسىرەسە, مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەپتەرى «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەر دارىندى جاستارعا الەمدىك دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋدە. ءبىزدىڭ مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرىمىزدىڭ 80-90 پايىزى «التىن بەلگىگە» يە بولدى. ولار ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە عانا ەمەس, الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى جوو-لارىندا جوعارى ءبىلىم دەڭگەيىن كورسەتىپ كەلەدى. مەكتەبىمىزدىڭ جۇزدەن استام تۇلەگى سوڭعى جىلدارى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الدى, قازىر دە وقىپ جاتىر. دەمەك, الدا تۇرعان مىندەت – «التىن بەلگى» اتتەستاتىنا ۇمىتكەرلەرگە, شىنايى قابىلەتتى جاستارىمىزعا الەمدىك دەڭگەيدە ساپالى ءبىلىم بەرۋ باعىتىنداعى جۇمىستى ودان ءارى جەتىلدىرۋ, وسى جولدا ولارعا بارىنشا جەڭىلدىك جاساۋ.
ناسىپقالي داۋلەتوۆ,
باتىس قازاقستان وبلىستىق دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ديرەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
باتىس قازاقستان وبلىسى
