القاقوتان كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنا بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەردى ءسوز ەتتى.
− ەلباسى ماقالاسىندا «ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى» دەگەن جولدار بار. وسىعان ورايلاس تەك جەكە ادام ەمەس, تۇتاس حالىق باسەكەگە قابىلەتتى بولسا, تابىسقا جەتە الاتىندىعىن ايتتى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, ءبىز ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن بۇلجىتپاي ورىنداپ, ماقالادا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا كوپ بولىپ سەپتەسۋىمىز كەرەك.
سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا قوعامعا پايدا اكەلەتىندەي ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بار. حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇراسىن بايىتۋعا, جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە بىرىگىپ جۇمىس جاسايىق, − دەدى وبلىس اكىمى.
شىعارماشىلىق وكىلدەرىمەن بولعان كەزدەسۋدە ءوڭىر باسشىسى كينو سالاسى قوعامنىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىن قالىپتاستىراتىن ۇلكەن قۇرالداردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى.
− شىمكەنت قالاسىندا كينونىڭ انيماتسيا سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ ماقساتىندا بيىل قوماقتى قارجى بولىنۋدە. تاربيەلىك ماعىناسى جوعارى ستسەناري مەن كاسىبي رەجيسسەر ساپالى ءفيلمنىڭ كەپىلى. سوندىقتان دا ءبىز بىلىكتى كادرلار دايارلاۋجۇمىستارىن قولعا الۋىمىز قاجەت. سونىمەن قاتار, وڭتۇستىكتەگى كينو ستۋديالاردى بىرىكتىرىپ, ورتاق قۇندى دۇنيە جاساپ شىعارۋدى ۇسىنامىن. بۇل قازاق كينو يندۋسترياسىنىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ, رەسپۋبليكا كولەمىندە وڭتۇستىكتىڭ اتىن شىعارۋعا, حالىقارالىق دەڭگەيدە قازاقستاندى تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ قولداۋى «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ جىگىتتەرىن قاناتتاندىرىپ جىبەرگەن. بۇگىندە ولار قاتتى قاربالاس ۇستىندە. ءتۇسىرىلىم ءجۇرىپ جاتىر. انيماتورلار جۇمىس ۇستەلىنەن تاپجىلمايدى.
شىمكەنتتەگى «وڭتۇستىك فيلم» ستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى 13 سەريالى حيكايا مەن «وتىراردى قورعاۋ», «كيەلى قازىعۇرت» انيماتسيالىق فيلمدەرىنىڭ تۇساۋى كەسىلەتىندىگىن ايتتى. ال «كۇش اتاسى قاجىمۇقان» انيماتسيالىق ءفيلمى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ استاناداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىندە الەم نازارىنا ۇسىنىلاتىن بولادى.
اتالعان تۋىندىلاردىڭ ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىمەن «ساق» جانە «وڭتۇستىك فيلم» كينوستۋديالارى اينالىسىپ جاتىر.
− بۇل تۋىندىلار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى نەگىزىندە ءوڭىرىمىزدىڭ كيەلى جانە تاريحي جەرلەرىن دارىپتەۋ مەن ءتۋريزمدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جاسالادى, – دەدى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ. – يدەيا اۆتورى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ. جىل باسىندا وبلىس اكىمى ءبىزدى ارنايى قابىلداپ, ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا سەپ بولاتىن كينو جانە انيماتسيالىق فيلمدەردى تۇسىرۋگە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. كەيىننەن بيۋدجەتتەن قارجى ءبولدى. قازىرگى تاڭدا ءبىز «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى 13 سەريالى كينوحيكايانى تۇسىرۋمەن اينالىسۋدامىز. ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىنا 30-عا جۋىق اكتەر تارتىلىپ, جۇمىس جۇيەلى تۇردە جالعاسىپ جاتىر.
«كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى كينوجوبا جەلىسى وتە قىزىقتى. قازىعۇرت اسۋىنداعى جول جوندەۋ جۇمىسىمەن اينالىسىپ جاتقان ەكسكاۆاتورشى سىرتى شىرۋگە اينالعان تەرى قاپشىق تاۋىپ الادى. قاپشىقتىڭ ىشىنەن جەتىگەن اسپابى شىعادى. ىشەكتەرى مەن اسىقتارى جوق بۇل اسپاپتىڭ سىرتقى بەتىندە كونە تۇركى ارىپتەرىمەن جازىلعان جازۋدىڭ ىزدەرى كورىنەدى. ءفيلمنىڭ باستى كەيىپكەرى – سامال, دوسى نۇرجان جانە ارحەولوگ جاندوس ۇشەۋى جەتىگەننىڭ سىرتىنداعى توتە جازۋمەن تۇسىرىلگەن ولەڭ شۋماقتارىنىڭ قۇپيا سىرلارىن اشۋعا تىرىسادى.
− كينونىڭ ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى تۇركىستان, ارىستان باب, وتىرار, ساۋران, سايرام, اقسۋ-جاباعىلى, قازىعۇرت تاۋى, وگەم سەكىلدى تاريحي جانە تابيعاتى اسەم جەرلەردە جۇرگىزىلۋدە. جالپى, «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» كينوسىنا 70 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, ءار سەرياسىنا 6 ملن تەڭگە جۇمسالىپ جاتىر,− دەدى كينونىڭ باس رەجيسسەرى نۋريددين پاتتەەۆ.
جاقىندا «وڭتۇستىك فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ وبلىس باسشىسىنا ارنايى كىرىپ, تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىستىردى.
وسىعان بايلانىستى «ساق» كينوستۋدياسى بيىل 4 ۇلكەن جوبانى ىسكە اسىرۋدا. اتاپ ايتقاندا, «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى 13 سەريالى تاريحي-تانىمدىق كينوحيكايانىڭ ءتۇسىرىلىمى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر.
اكتەرلەردى ىرىكتەۋ كاستينگى الماتى, استانا, شىمكەنت, تۇركىستان قالالارىندا ءوتتى. سول ارقىلى فيلمگە قاتىستى وبرازداردىڭ بارلىعىنا دەرلىك اكتەرلەر تابىلدى. ءتۇسىرىلىم بارىسىندا تاڭدالعان اكتەرلەردىڭ كوڭىلدەن شىعىپ جاتقانىن ايتا كەتەيىك.
كينوحيكايا بارىسىندا ءارتۇرلى اتىس-شابىس, جەكپە-جەك ايقاستارى سەكىلدى كورىنىستەرگە گولليۆۋد كينوتۋىندىلارىنا قاتىسىپ جۇرگەن كاسىبي كاسكادەرلەر مەن سپورتشىلار شاقىرىلدى.
قازىرگى تاڭدا قازىعۇرت, ارىستان باب, وتىرار توبە جانە تۇركىستان سەريالدارىنا ارنالعان ماتەريالداردىڭ ءتۇسىرىلىمى بىتۋدە. بۇل جالپى جۇمىستىڭ ەلۋ پايىزى بولادى. كينوحيكايا ءوندىرىسى ءارتۇرلى كليماتتىق قولايسىزدىقتارعا, وزگە دە قيىنشىلىقتارعا قاراماستان بەكىتىلگەن كەستە بويىنشا ءجۇرىپ جاتىر.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كينوستۋديانىڭ تەحنيكالىق بازاسىنا تولىقتىرۋلار جاسالدى. مىسالى, بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى «Red Dragon» كامەراسى الىندى. بۇل كامەرانى امەريكا جانە ەۋروپا ەلدەرىندەگى ۇلكەن كينوستۋديالار قولدانىپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى.
ءتۇسىرىلىم الاڭىنا ارنالعان جارىقتاندىرۋ تەحنيكالارى دا سوڭعى ۇلگى بويىنشا جاڭارتىلدى. «وڭتۇستىك ءفيلمنىڭ» باس ديرەكتورى وسىلاي دەدى.
كەزىندە كامال سمايىلوۆ باس بولىپ, اتاقتى شاكەن ايمانوۆ قولداۋ كورسەتىپ قازاقتىڭ ءبىرتالاي دارىندى ۇل-قىزدارىن ماسكەۋدەگى ۆگيك-تا وقىتقانىن بىلەمىز.
الدىنداعى اعالارىنداي ماسكەۋ اسىپ ءبىلىم الماسا دا وزدەرىنىڭ تاۋداي تالاپ, بارماقتاي باقتارىمەن-اق ۇلكەن جەڭىستەرگە جەتىپ كەلە جاتقان شىمكەنتتەگى «ساق» كينوستۋدياسى جىل سايىن ورلەپ كەلەدى. ءاۋ باستا انيماتسياعا باعىت العان كينوستۋديانىڭ ازاماتتارى بۇگىندە تولىق مەتراجدى كوركەم كينو تۇسىرۋگە مۇمكىندىكتەرى ابدەن جەتىپ قالدى.
ءبىز مۇنى «ساق» كينوستۋدياسى ءتۇسىرىپ جاتقان «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» اتتى 13 سەريالى تاريحي-تانىمدىق كينوحيكايانىڭ ءتۇسىرىلىمىن كورگەندە تاعى ءبىر بايقاپ, وسىنداعى ءىنى-قارىنداستاردىڭ تاۋداي تالابىنا رازى بولدىق.
كينونىڭ كەيبىر ەپيزودتارىنان قازاقستاندىق اۋەسقوي كينورەجيسسەرلەر تۇسىرگەن دۇنيە ەمەس, گولليۆۋدتىڭ شىرەنسە اتتىڭ تارالعىسىن ۇزەتىن اتاقتى كينو ماماندارى مەن گونورارى ميلليون دوللاردان باستالاتىن اكتەرلەردى كورگەندەي بولاسىڭ. «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ تولىق مەتراجدى كينوداعى العاشقى قادامى وسىلايشا جاقسى باستالىپ وتىر.
اتى انيماتسيا دەگەنىڭمەن, تاريحي تاقىرىپتارعا بارعاندا بارىنشا زەردەلەپ, بىلىكتى مامانداردان كەڭەس الماساڭ قيىن. ءسال ءمۇلت كەتسەڭ بىلەتىندەر دە, بىلمەيتىندەر دە سىن ساداعىن جاڭبىرداي جاۋدىرادى. ماسەلەن, «وتىراردى قورعاۋ» انيماتسيالىق ءفيلمى قانداي شىندىقتىڭ بەتىن اشادى؟! ءبىز بۇل سۇراقتى نۋريددين پاتتەەۆكە قويعانبىز. ويتكەنى, شىڭعىسحان مەن وتىراردىڭ بيلەۋشىسى قايىرحان تۋرالى تاريحتا ءتۇرلى قايشىلىقتار كوپ. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدىڭ ەڭ بەلگىلى جازۋشىسى مەن تانىمال اقىنى ءبىر-ءبىرىنىڭ جاعاسىن جىرتپاسا دا سوعان جەتەردەي جەرگە دەيىن ۇستاستى. ەكەۋىن دە جاقسى كورەتىن حالىقتى ءارى-ءسارى ەتتى. بەكەر قاۋىپتەنىپپىز. اقىلدى جىگىتتەر وتىرارداعى ەكى جىگىتتىڭ ەرلىگى ارقىلى وتان قورعاۋ, پاتريو-تيزم تاقىرىبىندا جاڭا ارنا تاۋىپ, داۋلى جەردەن جاقسى سىتىلىپ كەتىپتى.
«كۇش اتاسى قاجىمۇقان» دا كوز الدىمىزدا تراگەديالىق تۇلعاعا اينالىپ كەتە جازداعانى ەستە. ەل باسىنا كۇن تۋعان شاقتا «الاشورداداعى» ارداقتىلارىمىزدىڭ قاسىنان تابىلعان داڭقتى بالۋان اشارشىلىق جىلداردا بارلىق دەرلىك مەدالدارىنان ايىرىلىپ قالدى. قاسىنا ەرىپ كۇرەسىن ءوز كوزىمەن كورىپ ءتۇسىنىپ جازعان جىلناماشى جوق. گرەك-ريم كۇرەسىنەن ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى, سول كەزدەگى مۇسىلمان قاۋىمنىڭ باس باتىرى دارمەنسىز كۇيدە قالدى. ءسويتىپ جۇرگەندە رەسەيدىڭ شوۆينيزم سۇيەگىنە سىڭگەن ءبىر سۇعاناق جازعىشى «قاجىمۇقان بالۋان ەمەس, تسيركتەگى سايقىمازاق ەدى» دەگەنگە دەيىن جازدى.
قازاقتىڭ سول كەزدە ەل باسىندا وتىرعان يگى جاقسىلارى مۇراتحان تانەكەەۆ دەگەن جاس عالىمدى قولىنا مول قاراجات ۇستاتىپ قاجىمۇقاننىڭ ءىزى قالعان, بوز كىلەمدە ەرلىگى اسقاقتاعان تورتكۇل دۇنيەگە جىبەردى. انىقتاپ كەلسە, ءبىزدىڭ باتىرعا ورىستىڭ باس باتىرى يۆان پوددۋبنىيدىڭ ءوزى ءتىس باتىرا الماعان ەكەن. حاربيندە وتكەن ورىس-جاپون بالۋاندارىنىڭ تەكە-تىرەسىندە كىمنىڭ كىم ەكەندىگى بەلگىلى بولعان. ورىس بالۋاندارىنان جەڭىلگەن جاپوننىڭ باس بالۋانى ساراكيكي جيندوفۋ ارۋاق شاقىرىپ, دجيۋ-دجيتسۋ كۇرەسىنە شىققان ورىستىڭ ءاپايتوس باتىرلارىنىڭ تىزەسى قالتىلداعان. سول كەزدە «جانىم − ارىمنىڭ ساداعاسى» دەپ بىلگەن الاشتىڭ بالاسى قاجىمۇقان ورتاعا شىعىپ, جاپون بالۋانىنىڭ باس تەرىسىن سىپىرىپ العان. يمپەريا نامىسى ءۇشىن ەمەس, ءوزىنىڭ نامىسىنا تيگەنى ءۇشىن, ارعى اتاسى كوك تۇرىكتىڭ ارۋاعى جەرگە تاپتالماۋ ءۇشىن شىققان.
وسى جۇمىستاردى جاساپ جاتقان باتىرحان دا, نۋريددين دە, باقىتجان دا يدەيالاس ىنىلەر عوي. تالاي ايتقانبىز. تالاي تالقىلاعانبىز. ءفيلمنىڭ كىلتىن جاقسى ۇستاپتى.
ارينە, كينودان بولەك, ءار انيماتسيالىق تۋىندىلاردىڭ ەرەكشەلىگىن, پاتريوتتىق قايراتكەرلىگىن, جاس بۋىنعا بەرەر جاقسىلىعىن تاراتىپ ايتىپ جاتۋدى كەيىنگە قالدىردىق. كەي تۇستا تىم قازبالاپ كەتسەك, جىگىتتەرىمىزدىڭ جەتىلگەنىن, بۇدان دا ۇلكەن تۋىندىلار جاساي الاتىندىعىن ايتقىمىز كەلگەنى. مارقاياتىن ءسات قوي.
سۇحبات بارىسىندا «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى «كونە جەتىگەننىڭ سىرى» تاريحي-تانىمدىق كينوحيكايانى وبلىس باسشىسى تۇركيا مەملەكەتىندەگى كينوتەاترلارعا قويۋعا كومەكتەسەتىندىگىن ايتتى.
فيلمدە قازاقستاننىڭ قۋاتتى ەل, مىقتى مەملەكەت ەكەندىگىن كورسەتۋمەن قاتار, وڭتۇستىكتىڭ ەڭ عاجايىپ جەرلەرى, تاريحي جادىگەرلەرى كورسەتىلەدى. تۇيىندەپ ايتقاندا, پاتريوتيزم مەن وتاندىق ءتۋريزمنىڭ ىرگەسىن بەكىتۋگە ارنالعان فيلم ساياحاتتاۋشىلار ءۇشىن تاپتىرماس تۋىندى.
وبلىس اكىمىنىڭ جولداماسىمەن بيىلعى جازدا جيىرما شاقتى ءجۋرناليستىڭ تۇركياعا جولى ءتۇسىپ ەدى. بۇل مەملەكەتتە تۋريستەرگە دەگەن قۇرمەت ەرەكشە, ءىلتيپات كەرەمەت. تەڭىزدىڭ تامشىدان قۇرالاتىنىن بىلەتىن مەملەكەت وسىنداي عاجاپ جەرلەرى ارقىلى تۋريزمنەن كۇرەپ پايدا تاۋىپ وتىر.
تۇركىستاندى اتاجۇرت دەپ ايشىقتايتىن, قازاقستانعا ىقىلاسى ەرەك تۇرىكتەر وسى ءفيلمدى كورگەن سوڭ ەلگە كەلىپ ساياحاتتاسىن, وڭتۇستىك ءتۋريزمى وركەندەسىن دەگەن تىلەك قوي ءوڭىر باسشىسىنىڭ نيەتى.
پرەزيدەنتىمىز ماقالاسىندا ء«بىز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەردى قايتا تۇلەتۋىمىز كەرەك» دەدى. جاڭا جوبالاردى قولعا العان قوس ستۋديا بۇگىنگە دەيىن تالاي بەلەستى باعىندىرعان.
بۇگىندە «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ قورىندا 51 انيماتسيالىق فيلم بار. قۇرىلعانىنا بيىل 15 جىل تولعان شىعارماشىلىق ۇجىمدا 40 انيماتسيا مامانى جۇمىس ىستەيدى. جاقىندا عانا كينوستۋديا ازىرلەگەن تۋىندىلاردىڭ ىشىندەگى «قازاق ەلى» تولىق مەتراجدى انيماتسيالىق ءفيلمى كاير قالاسىندا وتكەن XX حالىقارالىق انيماتسيالىق فيلمدەردىڭ فورۋمىنا قاتىسىپ, «ەڭ ۇزدىك تولىق مەتراجدى فيلم» جۇلدەسىنە جانە «ۇزدىك رەجيسسۋرا», «ۇزدىك مۋزىكا» اتالىمدارىنا يە بولدى, وبلىسىمىزدىڭ اتىن بۇكىل ءدۇيىم جۇرتشىلىققا تانىتتى.
وسىلايشا «وڭتۇستىك فيلم» مەن «ساق» كينوستۋدياسىنىڭ وبلىس باسشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ يدەياسى بويىنشا جاساپ جاتقان ءتورت تۋىندىسى ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسپاق. بۇل – وسى باعىتتا كەلەشەكتە جاسالاتىن اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ اقجولتاي حابارشىسى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
