وسىنداي كەزدەردە كەنتاۋداعى دوسىن ءاسانالى ءاشىموۆ ىزدەپ كەلەدى. جاستايىنان تاي-قۇلىنداي تەبىسىپ وسكەن دوسى, تەاتر, كينوداعى سىرالعى سەرىگى كەلگەن سوڭ رايىمبەك كوكەمىزدىڭ ەسى شىعىپ, قازان كوتەرمەك بولادى. گاز جوق. جارىق بىردە بار, بىردە جوق. پەشى قۇرعىر بىقسىپ وت الا قويمايدى. دوسىنىڭ كۇيەلەش-كۇيەلەش كۇيىن كورگەن ءاسانالى كوكەمىز الماتىعا قايت دەپ ۇگىتتەگەنگە ۇقسايدى.
تۇركىستانعا ءوز جۇرەك قالاۋىمەن كەلگەن اعامىز كەيىننەن ءوز ويىن بىلاي ءبىلدىرىپتى.
«تۇركىستاننىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىن ويلاعاندا كوڭىلىمدە ءبىر تۇيتكىل تۇردى. تۇركىستاننىڭ رۋحىن كوتەرۋ ءۇشىن, ەڭ اۋەلى سول جەردىڭ رۋحاني يگىلىكتەرىن جاساۋىمىز قاجەت. ءوزىم ۇزاق جىلدار قىزمەت ەتكەن ونەر سالاسىنىڭ بيىگىنەن قاراسام, تۇركىستانعا تەاتر كەرەك. ەلىمىز ەگەمەندىك الدى, تۇركىستان قايتا تۇلەيتىن بولادى دەپ, جاستايىمنان باۋىر باسىپ قالعان الماتىنى, اتاق-ابىرويىنا يە بولعان ونەر ورداسىن تاستاپ, تۋعان جەرگە تارتىپ كەتۋىمنىڭ باستى سەبەبى دە سول بولاتىن. وسىندا جيناقتالعان تاجىريبەمدى, ازدى-كوپتى ونەرىمدى سوندا الىپ بارايىن دەپ شەشتىم. تۇركىستان قايتا تۇلەپ, ىرگەسىن كەڭىتىپ جاتقاندا سونىڭ ءبىر شەگەسى بولىپ قالعىم كەلدى». تەاتر تارلانى وسىلاي دەپ بەلىن بەكەم بۋعان ەكەن.
تۇركىستانعا تەاتر كەرەكتىگىن ايتىپ ەلباسىعا حات جازادى. تالاي ەمەن ەسىكتەردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرادى. ارمانىنا جەتتى. تۇركىستاندا سازدى-دراما تەاترى اشىلدى.
تۇركىستانعا جۇمىس ساپارىمەن كوپ كەلەمىز. اعامىزبەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي بولىپ كەتتىك. ق.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-ءدىڭ رەكتورى, اكادەميك مۇرات جۇرىنوۆتىڭ قولداۋىمەن اۋەلى «ونەر» ءبولىمىن اشىپ, كەيىن ونەر كافەدراسىنا ۇلاستىردى. 1999 جىلى العاشقى بىتىرگەن تۇلەكتەرى بۇگىندە وڭتۇستىك قانا ەمەس, قازاقستانعا بەلگىلى مادەنيەت قايراتكەرلەرىنە اينالدى. ماسەلەن, ەل اۋىزىندا «تۋكا» اتالىپ كەتكەن نۇرجان تولەنديەۆ, حاندار مەن باتىرلاردىڭ ءرولىن ماقتاۋلى ارتىستەرىمىزدەن ءبىر مىسقال كەم وينامايتىن, ءتۇر, بولمىس ءپىشىنى دە سول وبرازعا ءساتتى كەلەتىن مارات ورازىمبەتوۆ, ەرجان نۇرىمبەتوۆ, ايدار ناۋرىزباەۆ, روزا رىمباەۆا تۋعان ىنىسىندەي كورەتىن, ءانىن جوعارى باعالايتىن ماقسات ايتجانوۆ, جۇلدىزاي دۇيسەنبى, عالىمجان قالىباي سياقتى تالانتتى شاكىرتتەرىنىڭ باسىن قۇراپ, تەاتر ترۋپپاسىن جاساقتادى.
ازەربايجان جازۋشىسى ب.ۆاحاپزادەنىڭ «كوك تۇرىكتەر» تاريحي دراماسىمەن تەاتر ساحناسىنىڭ شىمىلدىعى ءتۇرىلدى. سول جىلى ەلباسى تۇركىستانعا ساپارمەن كەلگەن.
پروتوكول بويىنشا ون بەس مينۋتقا ايالداۋى كەرەك مەملەكەت باسشىسى قويىلىمدى اياعىنا دەيىن تاماشالادى. ساحناداعى تالانتتى جاستاردىڭ جارقىلداعان جاستىق جالىنى جىبەرمەدى, بىلەم.
اعادان ەلباسىنىڭ قويىلىمدى قالاي قابىلداعانىن سۇرادىق. سپەكتاكلدى ماقتاپتى. «مىنا ارتىستەردى الماتىدان شاقىرتتىڭىز با؟» دەپ سۇراپتى. رەكەڭ ءوز شاكىرتتەرى ەكەنىن ايتقان. ەلباسى «وندا تۇركىستان تەاترىنىڭ بولاشاعى زور ەكەن» دەگەن باعا بەرىپتى.
ءبىز بۇل قويىلىمدى «كوك تىتىرەتكەن كوك تۇرىكتەر» دەپ «ەگەمەنگە» جازعان ەدىك. رايىمبەك اعا رازى بولدى. جيناققا قوسىپتى. بۇرىنعى تەمىرجولشىلار كلۋبى جوندەلىپ, 2001 جىلى قاڭتاردا اشىلعاندا ءابىش كەكىلباەۆ, شەرحان مۇرتازا, فاريزا وڭعارسىنوۆا, ءاسانالى ءاشىموۆ, ءسابيت ورازباەۆ باستاعان ۇلت زيالىلارى كەلگەن. سوندا جاس تەاترعا ءسات-ساپار تىلەگەن شەرحان اعامىز: «باياعىدا يۋلي تسەزار ريمنەن كەتىپ جاتقاندا ايتىلعان دەگەن ءسوز بار. «تسەزار پوكيداەت ريم, چتوبى زاۆوەۆات ريم» دەگەن. سول ايتقانداي, رايىمبەك ءبىر كەزدە الماتىدان كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. العاشىندا الماتىنىڭ ەكi بiردەي تەاترىن باسقارعان رايىمبەكتiڭ تۇركiستانعا كەتكەنi بارiمiزگە جۇمباق بولدى. سويتسەك, رايىمبەك تەككە كەتپەپتى, قازاق تەاتر الەمىنە جاڭاشا تۇرپاتتى تەاتر قۇرۋ ءۇشىن كەتىپتى» دەگەندى ايتقان ەدى
رايىمبەك سەيتمەتوۆ تەاترىنىڭ ەرەكشەلىگى, وڭكەي ورىمدەي جاستاردان قۇرالعانىمەن قاتار وزگە تىلدە دە سپەكتاكل قويا الاتىندىعىندا ەدى.
2000 جىلى «كوك تۇرىكتەر» سپەكتاكلىمەن تۇركيا مەملەكەتىنىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن انكارا, سيۆاس, كايسەري, قىرىقكالە, كونيا, نيددە, ماتاليا, ەرزۋم, گەرسۋن, انتاليا, سپارتا سياقتى قالالارىندا گاسترولدىك ساپاردا بولىپ قايتتى.
2007 جىلى 3 قاراشا كۇنى مەملەكەتتىك جانە جاستار سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ ونەرىنە ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەرى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, تاۋەلسىز «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ەۋروپانىڭ «تەاتر ونەرى» نوميناتسياسى بويىنشا بەلگىلەنگەن التىن مەدالىنىڭ, «تۇركى الەمىنە ەتكەن ەڭبەگى ءۇشىن, ونەر ادەبيەت سىيلىعىنىڭ» يەگەرى, تۇركىستان قالاسىنىڭ سازدى-دراما تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءارى تۇڭعىش كوركەمدىك جەتەكشىسى رايىمبەك نوعايباي ۇلى سەيتمەتوۆ ومىردەن وزدى.
تالانتتى رەجيسسەردىڭ جۇرەگى توقتاعانىمەن ۇلى ونەرى ولگەن جوق. بۇگىندە ء«بىز رايىمبەك سەيتمەتوۆتىڭ شاكىرتتەرىمىز» دەگەندى جۇرەگىن ماقتانىش كەرنەپ ايتاتىن جاستاردىڭ ۇلكەن شوعىرى ءوسىپ كەلەدى.
ادەتتە, ۇلكەن قالادا وتىرعان تەاترلار وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان تەاترلارعا شەكەلەي قاراماعانىمەن باعالاي بەرمەيدى. ونەردەگى كەيبىر كارى تارلانداردىڭ وكشەسىن باسقان كەيىنگى تولقىننان بولاشاق كورمەي ءتۇڭىلىپ ايتىپ, ءتۇڭىلىپ جازاتىندىعىن سان مارتە كورىپ ءجۇرمىز. بۇل وزىمنەن كەيىن «بۇل بولماسا كۇل بولسىن» دەگەن مىسىقتىلەۋ, جاستاردىڭ تاۋانىن قايتارۋ, مەسەلىن باسۋ عوي.
ال, رايىمبەك سەيتمەتوۆ ء«وزىن عانا جاقسى كورەتىن» سول ارىپتەستەرىنىڭ پىكىرىن جوققا شىعارىپ, ۇلكەن قالا دەڭگەيىمەن قاراعاندا اۋىلدان كوپتەگەن جاس تالانتتاردىڭ توماعاسىن سىپىردى.
ول «مەننىڭ» ەمەس, كوپتىڭ ازاماتى, اقبەرەنى ەدى. رايىمبەك سەيتمەتوۆ اتىنداعى تۇركىستان سازدى-دراما تەاترى وسى ماقساتقا قىزمەت ەتەرىنە حالىق سەنەدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
