كەلەشەگى كەمەل “كازتسينك”

قوعام ءۇشىن ەڭ قىمبات ادام. ادام­داردىڭ تىنىش ءارى باقىتتى ەڭبەك ەتۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدىڭ جاسالعانى ورىندى. ال بۇل ورايدا ەكولوگيانى ساۋىقتىرۋ, ادام دەن­ساۋ­لىعىنا باستى نازار اۋدارۋ شە­شۋشى فاكتوردىڭ ءبىرى. بۇگىنگى ءاڭ­گىمە ەلىمىزدەگى ءتۇستى مەتاللۋر­گيا­نىڭ تۋ ۇستاۋشى كاسىپورىندارى قا­تارىنا جاتاتىن “كازتسينك” جاۋ­اپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى جا­عىم­دى جاڭالىقتارى جايلى بولماق. 2009 جىلى اتالمىش كاسىپ­ور­ىن­دا ەكولوگيا جانە قورشاعان ور­تا­نى قورعاۋدا ايتۋلى ىستەر اتقا­رىل­عانى بىردەن كوزگە تۇسەدى. ءما­سەلەن, “كازتسينك” جشس وسكەمەن مە­تاللۋرگيا كەشەنىندەگى ەكولوگيا­لىق شارالار قاي جاعىنان بولسىن ۇيلەسىم تاۋىپ وتىرعان. ءتىپتى وتكەن جىلى جەلسىز كۇندەردىڭ وزىندە ءور­كەندى وسكەمەندەگى اۋا قۇرامىنداعى قورعاسىننىڭ مولشەردەن تىس ار­تىپ كەتۋى بىردە-ءبىر رەت تىركەلمەپتى. بۇل تۋرالى دەرەكتەردى جاقىندا ءوت­كەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا “كاز­تسينك” سەرىكتەستىگىنىڭ باس ەكولوگى بوريس كولپاكوۆ پەن وسكەمەن مە­تاللۋرگيا كەشەنى ءوندىرىستى قولداۋ قىزمەتىنىڭ باس مامانى ينديرا يۋسۋپوۆا حاباردار ەتتى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كە­رەك, “كازتسينك” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە ايىنا ءبىر رەت نەمەسە كەم دەگەندە توقسانىنا ءبىر رەت ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى تال­قىلايتىن جيىندار ءوتىپ تۇرادى ەكەن. ال اقپارات قۇرالدارى وكىل­دەرىمەن دە ءجيى جۇزدەسكەن ەكولوگ ماماندار الىپ كەشەندەگى قورشا­عان ورتانى قورعاۋداعى جۇمىستار جونىندە ءجيى اقپارات بەرىپ تۇرادى. ء“بىز حالىقپەن بىرگەمىز, ولاردىڭ دەنساۋلىعىن كۇندەلىكتى نازاردا ۇستاۋ باستى مىندەتىمىز. سوندىقتان بولار, ەكولوگيانى قورعاۋدا قارجىنى ايامايمىز” دەگەن ەدى ءبىر كەزدەسۋدە “كازتسينك” جشس ۆيتسە-پرەزيدەنتى اندرەي لازارەۆ. وسى ورايدا, مىنا ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى قالاي ايتپاسقا؟ وتكەن جىلدىڭ تامىزىندا وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ پەن “كازتسينك” جشس پر­ە­زيدەنتى نيكولا پوپوۆيچ ما­ڭىز­دى الەۋمەتتىك عيماراتتار سالۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى. “كازتسينك” ءوز تاراپىنان التى تەن­نيس كورتى مەن 240 ورىندىق با­لا­لار باقشاسىن سالىپ, ول اياقتالعان سوڭ قالا بيۋدجەتىنە بەرۋدى ۇيعاردى. ال بۇل ماقساتقا جۇزدەگەن ميلليون تەڭگە جۇمسالماق. ەگەر قالاداعى باسقا دا ءىرى كاسىپورىندار “كاز­تسينكتىڭ” باستاماسىن قۇپتاپ, يگى ءداستۇردى جالعاستىرىپ اكەتسە قۇبا-قۇپ. قازىر اتالمىش عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. وبلىستىق گيدرومەتەرولوگيا ور­تا­لىعىنىڭ ولشەمى بويىنشا جو­عارىدا ايتىلعان قورعاسىن قال­دىعىنىڭ اۋاعا تارايتىن ورتاشا جىلدىق مولشەرى 0,45 شەكتى راۋالى كونتسەنتراتتى قۇراۋى ءتيىس. ال مۇندا قورعاسىن شىعارىلىمىندا ساپاسىز جانارمايمەن جۇرەتىن اۆتوكولىكتەردىڭ بار ەكەنى ەشكىمگە دە كۇمان كەلتىرمەسە كەرەك. وبلىس ورتالىعىندا ون مىڭنان استام كو­لىكتىڭ بار ەكەنىن ەسكەرسەك, جاعداي تۇسىنىكتى بولار. وسكەمەن مەتاللۋرگيا كەشەنىن­دە وتكەن جىلى قورعاسىن شىعا­رىندىسىن تومەندەتۋ باعدارلاماسى بويىنشا قورعاسىن ءوندىرۋ تسە­حىن­داعى گاز تازارتۋ ۋچاسكەسىندە ءسۇ­زگى­لەردى نەعۇرلىم تيىمدىسىمەن اۋىس­تىرۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. شاڭ-توزاڭ مەن ونىڭ قۇرامىنداعى مەتالداردى نەعۇرلىم ءتيىمدى سۇزۋگە ارنالعان كەزەكتى ءتورتىنشى سۇزگى قۇرىلىپ, وعان 106 ميلليون تەڭگە قارجى جۇمسالدى. ءسويتىپ, بارلىعى جەتى سۇزگىنى اۋىستىرىپ ۇلگەردىك. بۇل باعدارلاما 2013 جىلعا دەيىن كوزدەلگەن. جاڭا قوندىرعى قوسىم­شا قۋات بەرىپ قانا قويماي ۇنەمگە دە قول جەتكىزەدى, سوندىقتان تا­زارتۋدىڭ ەكىنشى باعىتى جالعاسا بەرمەك, – دەيدى ءوندىرىستى قولداۋ قىزمەتىنىڭ باس مامانى ينديرا يۋسۋپوۆا. – اتالمىش باعدارلاما ءومىر­شەڭ. ول 2005 جىلدان 2013 جىلعا دەيىن قورعاسىن شىعارىندىسىن 12,8 تونناعا دەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان. بۇگىنگى كۇنى تومەندەۋ 12 تونناعا جەتتى. سانيتارلىق نورماعا قول جەتكىزدىك, ەندى ونى توقتاتۋعا دا بولار ەدى. الايدا, كومپانيا قوماقتى شىعىندارعا قاراماستان, باعدارلامانى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋدى ۇيعاردى. “كازتسينك” جشس ماماندارى ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قۇرامىندا كۇشان قالدىقتارى بار قالدىقتاردى پايدالانۋ ءادىس­تەرىن قاراستىرعان. ءبىز دە ونى جال­عاستىرۋدامىز. كۇشاندى مەتال­لۋر­گيالىق تسيكلدان ارنايى دايارلانعان جيناقتاۋشىدا ورنالاستىرىلاتىن اكتاس-كۇشاندى كوكتەر تۇرىندە ەمەس, قۇرامىندا تەمىر-كالتسي كۇشان بار ۋىتى از قالدىقتار تۇرىندە شىعارۋعا ۇيعارىلدى. بيىل جانە كەلەر جىلى سكوروديت الۋ ءۇشىن حيميا-مەتاللۋرگيالىق ءبولىم ۋچاسكەسىن قايتا قۇرۋ مەجەلەندى. دەمەك, كەلەشەكتە بۇل ءىس جۇزەگە اسسا, جيناقتالعان قالدىقتاردان سكوروديت (ۋىتى از قالدىقتار) الۋعا جاعداي بار, – دەيدى “كازتسينكتىڭ” باس ەكولوگى بوريس كولپاكوۆ. ال ەندى سۋلاردى قورعاۋ ماسەلە­لەرى جايلى ايتاتىن بولساق, نەگىزگى باعىت تەحنولوگيالىق ەرىتىندىلەردى زيانسىز ەتەتىن “تە.سو.ما” (يتا­ليا) جەتىلدىرىلگەن قوندىرعى قۇ­رى­لىسىن ورناتۋ ماڭىزدى شارا­لار­دىڭ ءبىرى بولماق. ولار بۋلاندىرۋ ۇدەرىسىنەن وتكەن سوڭ الىنعان قاتتى تۇنبا پەشكە قايتادان جىبەرىلەدى. بۇل قۇرىلىسقا 400 ميلليون تەڭ­گە­گە جۋىق قارجى جۇمسالدى. اتال­مىش قوندىرعى سۇيىق قالدىقتاردى تولىعىمەن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. ەندى كومپانيانىڭ تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىنا كەلسەك, كەن-مەتاللۋرگيا باعىتىندا الەمدى جايلاپ العان قارجى داعدارىسىنا قاراماستان, جوسپارلانعان ەكولو­گيا­لىق شارالاردى قارجىلاندىرۋ توقتاعان جوق, قايتا بۇرىنعىدان دا اۋقىمدى بولا ءتۇستى. “كازتسينك” جشس وسكەمەن مەتاللۋرگيا كەشە­نىن­دە عانا قورشاعان ورتانى قور­عاۋعا باعىتتالعان ونداعان ءىرى جو­بالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 24,6 ميل­ليارد تەڭگە قارجى جۇمساپتى. وسى ورايدا وتكەن جىلدىڭ ماۋسىمىندا ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ “كاز­تسينك­كە” ارنايى كەلىپ, “جاڭا مە­تاللۋرگيا” جوباسىمەن تانىسقانى, مەتاللۋرگتەرمەن جۇزدەسىپ, اڭگىمە­لەسكەنى كوپ جايدان ماعلۇمات بەرسە كەرەك. اتالمىش جوبا بويىنشا قازىر الىپ كاسىپورىندا ەكى بىردەي زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى سالىنىپ, وعان 760 ميلليون اقش دوللارى جۇمسالماق. – جاڭا جوبا بويىنشا مىس زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىمەن بىرگە قورعاسىن ءوندىرىسىن قايتا قۇرۋ ءجۇرىپ جاتىر. ونداعى ەكى تەح­نو­لوگيا ەكولوگيالىق تازا قوندىر­عىلارمەن الماستىرىلماق. وسكەمەن مەتاللۋرگيالىق كەشەنىندەگى ءدال وسى قورعاسىن ءوندىرىسى كۇكىرت ديوكسيدى بويىنشا شىعارىندى دەڭگەيى 13 مىڭ تونناعا ازايماق, – دەيدى باس ەكولوگ ب. كولپاكوۆ. “جاڭا مەتاللۋرگيا” باعىتى بوي­ىنشا ءتورت ماڭىزدى شارا ءجۇ­زە­گە اسىرىلماق. ولار: ء“ىSAS­MELT” تەحنولوگياسىنا كوشۋ, ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتە بىلگەن ء“Lurgى ءBىschoff” فيرماسىنىڭ سۇزگىلەرىن ورناتۋ مىس زاۋىتىنداعى سۋ اينالىمى جانە سۋدى ەكىنشى قايتارا پايدالانۋ جۇيەسىن وندىرىسكە ەنگىزۋ, كانادانىڭ ء“LAVALLىN” ۇزدىك تەحنولوگياسىن كۇكىرت قىشقىلى قوندىرعىسىن ورناتۋ بولىپ تابىلماق. ءيا, “كازتسينك” كەشەنىنىڭ كەلە­شە­گى كەمەل. بيىل دا اتالمىش جوبالاردى جالعاستىرۋ باستالىپ كەتتى. الدا تۇرعان تاعى ءبىر مىندەت – سۋ تازارتۋ ۇيمەرەتتەرىن كەڭەيتۋ جانە قازىرگى زامانعى شىنى-پلاس­تيكالىق ماتەريالداردىڭ ءوندىرىسىن كەڭىنەن قولدانا وتىرىپ كۇكىرت قىشقىلى ءوندىرىس جابدىقتارىن قايتا قۇرۋ ىستەرى. “كازتسينك” جشس وسكەمەن مەتاللۋرگيا كەشەنى بويىنشا بيىل دا 5 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجىنى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا جۇمساماق. وڭداسىن ەلۋباي, وسكەمەن.