«ماڭعىستاۋ تاريح پەن تابيعاتتىڭ بىرگە تولعاعان تاماشا داستانى, بىرگە سالعان تاڭعاجايىپ سۋرەتى, بىرگە شەرتكەن تاعىلىمدى شەجىرەسى», دەپ حالىق جازۋشىسى ءابىش كەكىلباەۆ ايتقانداي, بۇل ءوڭىردىڭ تاريحى مەن تاعىلىمىن تاڭدى تاڭعا ۇرىپ ايتۋعا بولادى.
ەندى شەجىرەلى ماڭعىستاۋ ءتۇبەگى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى ىشىندە شىن مانىندەگى گۇلدەنۋ ءداۋىرىن باستان كەشىرۋدە. قارا التىننان قارجى ايىرعان ماڭعىستاۋ وبلىسى وسى 20 جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ عارىشتى دامۋىنا قوماقتى ۇلەس قوستى. بۇگىندە بۇل ءوڭىر ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ جالپى رەسپۋبليكالىق ءوسىمىنىڭ 16,5 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. ەگەمەندىكتىڭ ەرەن ەكونوميكالىق دامۋ جىلدارىنداعى جەتىستىكتىڭ بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا ەكىنشى كورسەتكىشى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, اعىمداعى جىلدىڭ 8 اي ىشىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 1 378,3 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدار ىشىندە جەتكەن جەتىستىكپەن پارا-پار ەكەندىگىن اتاپ ايتقانى بەلگىلى. ەندەشە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنداعى بۇل وبلىستىڭ ۇلەسى قوماقتى. ماڭعىستاۋ وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى حاليلا حابيجانقىزى نۇرعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا وبلىستا رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى 8 ءىرى جوبا, ءوڭىرلىك ماڭىزداعى 16 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا جالپى قۇنى 11,5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن يندۋستريالىق جوبا پايدالانۋعا بەرىلسە, جىل اياعىنا دەيىن جالپى قۇنى 73,5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 9 ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. وسى يندۋستريالىق جوبالار شەڭبەرىندە وبلىستا 2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق. سالىستىرمالى تۇردە ايتاتىن بولساق, 2010 جىلى وبلىستا جالپى قۇنى 37,7 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 9 ءىرى جوبا ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنەدى. قازىر ولاردىڭ سانى 35,2 مىڭ قۇرىلىمدى قۇرايدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ءونىم ءوندىرۋ كولەمى وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 2,6 ەسە ءوسىپ, 223,8 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا دا ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. تەك اعىمداعى جىلدىڭ 8 ايىندا وبلىستا 309,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىس ەڭبەككەرلەرىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى اعىمداعى جىلى 14 پايىزعا ءوسىپ, ورتاشا ەسەپپەن 142 279 تەڭگەگە جەتتى. «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا جىل باسىنان بەرى وبلىستا 20 117 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بيىلعى جىلى وبلىستىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 29,4 ميلليارد تەڭگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 11,7 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنگەن. جالپى العاندا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنا بيىلعى جىلى بيۋدجەتتەن 44,3 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ وتىر. بۇل وبلىس بيۋدجەتى جالپى كولەمىنىڭ 42 پايىزىن قۇرايدى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي استانا قالاسىندا وتكىزىلىپ جاتقان ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ كۇندەرىنە مۇنايشىلار ءوڭىرى ءىرى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىمەن كەلىپ وتىر. وبلىس كۇندەرى اياسىندا استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا وبلىستىڭ ءتاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى دامۋ جەتىستىكتەرىن ايقىندايتىن كورمە ۇيىمداستىرىلدى.
* * *
شىمىرلار شىڭدالعان تءۇبەك
بيىل ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە ەلەۋلى جىل. ماڭعىستاۋ تۇبەگىنەن سالەم جولداعان جۇرتشىلىقتىڭ وسى ۇلكەن مەرەكەگە دەگەن نيەتى شەكسىز. ءبىز باس قالامىزدا ءوتىپ جاتقان ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مادەني كۇندەرى شەڭبەرىندەگى شارالارعا وبلىسىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن بارىنشا پاش ەتۋگە تىرىستىق.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنداعى وبلىستىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋ جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىندە ءبىز ءوڭىرىمىزدىڭ 20 جىل ىشىندەگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن كورسەتۋگە تىرىستىق. ەجەلدەن قول ونەر شەبەرلەرى مەن تاريحي تانىمدارعا تولى رۋحاني جەتىستىكتەرىمىز كورمەگە كەلۋشى استانالىقتار مەن قالا قوناقتارىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋدا. ءاسىرەسە, وبلىسىمىزدىڭ تۋريزم ءجانە سپورت سالاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى كورمەگە كەلۋشىلەردى بەيجاي قالدىرمايدى.
2006 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ سپورتشىلارى «Turkish Open» حالىقارالىق تۋرنيرىندە ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. بۇل تۋرنير حالىقارالىق كاراتە جارىسى بويىنشا وتكىزىلگەن. كاراتە-دو بويىنشا وبلىسىمىزدىڭ قۇراما كومانداسى ەلىمىزدىڭ بىرەگەي كوماندالارىنىڭ بىرىنەن سانالادى.
ماڭعىستاۋ ءوڭىرى ەكونوميكالىق تابىستارىمەن قوسا جاس جەتكىنشەكتەردى دەنە تاربيەسىنە باۋلۋدا دا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە دە جەتىپ كەلەدى. وعان ءۇستىمىزدەگى جىلى شىمكەنت قالاسىندا ءوتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىى جازعى سپارتاكياداسىندا وبلىس سپورتشىلارى جەڭىل اتلەتيكادان التىن القانى جەڭىپ العانى دالەل. ۇلتتىق سپورت ءتۇرلەرىنەن دە ماڭعىستاۋلىقتاردىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى قوماقتى. ۇستىمىزدەگى جىلى قازاق كۇرەسى بويىنشا وتكىزىلگەن رەسپۋبليكا چەمپيوناتىندا وبلىسىمىزدىڭ سپورتشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ چەمپيونى اتاندى. ءيا, وبلىسىمىزدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءۇردىسىمەن قاتار وسكەلەڭ ۇرپاقتى دەنە تاربيەسى مەن سپورتقا باۋلۋ ءماسەلەسى دە اۋقىمدى ءجۇرگىزىلۋدە.
گۇلسىم جاريەۆا, ماڭعىستاۋ وبلىستىق تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باس مامانى.
