مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدان ەشكىم شەت قالماۋى ءتيىس
جيىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ رەفورما 1 شىلدەدە باستاۋ العانىن جانە قازىرگى ۋاقىتتا ساقتاندىرۋ قورىنا جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اۋدارىمدارى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جارنالارى ءتۇسىپ جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق, جۇيە جۇمىسىندا بولۋى مۇمكىن اقاۋلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ءمامس ەنگىزۋدىڭ تاۋەكەلدەرىن باسقارۋ بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى ۆەدومستۆوارالىق جوسپارى بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. جوسپار مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى, ءمامس جۇيەسىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, اقپاراتتىق جۇيەلەر جانە ولاردى ىقپالداستىرۋ, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ دەيتىن 4 بولىمنەن تۇرادى.
ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, ءاربىر تاۋەكەل بويىنشا ولاردى جويۋعا قاجەتتى ءىس-شارالار انىقتالعان. ال ءمامس نەگىزگى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرى كەلىسۋدەن ءوتىپ جاتىر. بۇدان وزگە, ءمامس اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگاندار, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جانە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. سالىمداردى وزدەرىنىڭ ورنىنا مەملەكەت تولەيتىن تۇلعالاردى ەسەپكە الۋ «تولەمدەردى وڭدەۋدى ۇيىمداستىرۋ» اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى نەگىزىندە 14 سانات بويىنشا جۇرگىزىلەدى. وعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ 5 اقپارات جۇيەسىنىڭ مالىمەتتەرى مەن ىشكى ىستەر, ءبىلىم جانە عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى بازالارىنىڭ مالىمەتتەرى ىقپالداستىرىلادى. ناتيجەسىندە, بارلىق اقپارات دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «تىركەلگەن حالىق تىركەلىمى» جۇيەسىنە جۇكتەلەدى جانە ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىندەگى مارتەبەسىن انىقتاۋ ءۇشىن بارلىق مەديتسينالىق ۇيىمدارعا قولجەتىمدى بولادى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق بازالارىنان ء«تۇسىپ قالۋى» مۇمكىن ازاماتتار ءۇشىن ءوتىنىش تۇرىندە حقكو ارقىلى ءوزىنىڭ ناقتى ساناتقا جاتاتىنىن راستاۋ مۇمكىندىگىن جاساۋ ۇسىنىلۋدا. ەلجان ءبىرتانوۆ سونداي-اق, ءمامس ەنگىزۋدىڭ وسى كەزەڭىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار, وبلىس اكىمدىكتەرى ءتۇرلى ماقساتتى توپتارمەن كەڭىنەن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
وتىرىستا ءمامس ەنگىزۋ تاقىرىبىندا «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ە.باحمۋتوۆا, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ە.توعجانوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى م.مىرزالين جانە اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى س.لۇقپانوۆ قوسىمشا بايانداپ, وڭىرلەردە جۇزەگە اسۋ جايىن حابارلادى.
ال ماسەلەنى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ قازاقستاندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى. ۇكىمەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىكتەرىنە وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرگە جۇمىس بەرۋشىلەر, كاسىپكەرلەر جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار اراسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جانداندىرۋدى تاپسىردى. بۇدان وزگە, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىمەن بىرگە جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اۋدارىمدارى مەن جارنالارىن تولەۋ بويىنشا اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر تابىستارى تومەن نەمەسە جوق ازاماتتارعا باسا نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. وعان بەيرەسمي سەكتور جۇمىسشىلارى, تىركەلمەگەن جۇمىسسىزدار, مارتەبەسى جوق تۇلعالار جاتادى.
بۇل ازاماتتار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن تىس قالماۋى ءۇشىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرىمەن بىرگە بىرقاتار ماسەلەنى پىسىقتاۋ كەرەك. ماسەلەن, وسىنداي تۇلعالاردى ولاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن كورسەتە وتىرىپ, سايكەستەندىرۋ تەتىگى, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن قامتۋ ماقساتىندا ولاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن قولعا الۋ قاجەت. سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭعا جاقىندا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, اعىمداعى جىلدىڭ تامىزىنىڭ سوڭىنا دەيىن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن ازىرلەۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.
ۇبت ويداعىداي ءوتتى
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە – جاڭا فورماتتا وتكەن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ قورىتىندىلارى. بۇل رەتتە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ بيىل ۇبت-نىڭ جاڭا فورمات بويىنشا جۇرگىزىلگەنىن جانە ەكى راسىمگە, اتاپ ايتقاندا, مەكتەپتەردەگى ءبىتىرۋ ەمتيحاندارى سەكىلدى قورىتىندى اتتەستاتتاۋ جانە جوو-عا قابىلداۋ ەمتيحانىنا بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل فورمات جاپونيانىڭ, ءيزرايلدىڭ جانە اقش-تىڭ حالىقالارىق تاجىريبەسىن تالداۋ ناتيجەسىندە ازىرلەنگەن.
«ۇبت-نىڭ مازمۇندىق بولىمىندە لوگيكالىق ويلاۋ دەڭگەيىن, بازالىق قۇزىرلىلىقتى جانە ءارى قاراي وقۋعا دەگەن قابىلەتتىلىكتى, ياعني فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىقتى انىقتاۋعا باعدارلانعان تەستىلەر بولدى. بۇدان وزگە, بيىل العاش رەت تەستىلەۋدىڭ ونلاين-تاراتىلىمى ىسكە قوسىلدى. بۇل بارلىق نيەت بىلدىرگەندەرگە قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن تەستىلەۋ ۇدەرىسىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى, سايكەسىنشە بۇزۋشىلىقتاردىڭ سانىن تومەندەتتى», دەدى مينيستر. جالپى ۇبت-عا 88 595 ادام قاتىسقان, بۇل ءوتىنىم بەرگەندەردىڭ 95 پايىزىن قۇرايدى. تەستىلەۋ قورىتىندىسىنا سايكەس رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا بالل 140-تىڭ 80,5-ءىن قۇراعان. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 125-ءتىڭ 81-ءى بولعان. 50 بالدان تۇراتىن مەجەلىك دەڭگەيدەن 74 517 تۇلەك استى, بۇل – قاتىسۋشىلاردىڭ 84 پايىزى. ال كەشەندىك تەستىلەۋ 17-23 شىلدە ارالىعىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 48 پۋنكتىندە وتكەن. وعان قاتىسۋعا 54 649 ءوتىنىم بەرىلىپ, ءىس جۇزىندە تەستىلەۋگە 50 416 ادام قاتىسىپتى. 50 بالدان تۇراتىن مەجەلىك دەڭگەيدەن 21 078 ادام نەمەسە تۇلەكتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 42 پايىزىنان اسقان.
مەجەلىك دەڭگەيدەن وتپەگەندەر تەستىلەۋدەن قايتادان وتە الادى. قۇجاتتاردى قابىلداۋ 1-8 تامىز ارالىعىندا, ال تەستىلەۋ 19-24 تامىز ارالىعىندا وتەدى. مەجەلىك دەڭگەيدەن ەكىنشى رەتتە دە وتپەي قالعان جاعدايدا جوو-عا ءبىر سەمەسترگە اقىلى نەگىزدە وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.
ءمامس – ۇلت جوسپارىندا كوزدەلگەن مىندەت
ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن ءباسپاسوز ورتالىعىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ پەن «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق باسقارما ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆانىڭ قاتىسۋىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. وندا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتىلدى. ۇلت جوسپارىنىڭ نەگىزىندە ءباسپاسوز ماجىلىسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ قازاقستانداعى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇمىستارى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ ءوتتى. بۇل ماسەلە ۇلت جوسپارىنىڭ 80-قادامى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى بەلگىلى. سونىمەن قاتار, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۇلت جوسپارىنىڭ 81-قادامى – «جەكەمەنشىك مەديتسينانى دامىتۋ, مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى ەنگىزۋ», 82-قادامى – «دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى قاسىنان مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى بويىنشا بىرلەسكەن كوميسسيانى قۇرۋ» تاپسىرمالارى اياسىندا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا.
ءمامس جۇيەسىنە بيىلعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر قاتىسىپ جاتىر. ال الداعى 1 قاڭتاردان باستاپ جارنالاردى تولەۋگە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار دا قوسىلادى, سونداي-اق, مەملەكەت جارنا تولەۋدەن بوساتىلعان حالىقتىڭ 14 ساناتىن, سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان توبىن ساقتاندىراتىن بولادى. جالدامالى جۇمىسشىلار جۇيەگە 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قوسىلادى. سونىمەن قاتار, بارلىق ازاماتتار ساقتاندىرىلعانىنا نەمەسە ساقتاندىرىلماعانىنا قاراماستان, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن الاتىن بولادى.
«قور جەتكىلىكتى تۇردە اۋقىمدى, ول بارلىق شۇعىل ءارى جەدەل مەديتسينالىق كومەكتەن, ونكولوگيا, تۋبەركۋلەز, پسيحياتريا جانە اسا قاۋىپتى جۇقپالار سەكىلدى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلارعا كومەك كورسەتۋدەن, سونداي-اق, سانيتارلىق اۆياتسيادان تۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا ءتىزىم بەكىتىلگەن. بۇدان وزگە, بارلىق ازاماتتار اۋرۋعا قارسى الدىن الا ەگۋدەن وتۋگە قۇقىلى, سونىمەن قاتار, 2020 جىلعا دەيىن بارلىق ءونىمسىز ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار, ياعني الەۋەتتى ساقتاندىرىلمايتىنداردىڭ بارلىعى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەكتىڭ بارلىق كەشەنىن الىپ, تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. بۇل حالىقتىڭ بارلىق توبى مەديتسينالىق كومەك الۋ كەزىندە ەش شەكتەۋ كورمەۋى ءۇشىن جاسالىپ جاتىر», دەدى ە.ءبىرتانوۆ.
ءوز كەزەگىندە «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا ءمامس قورىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە نەلىكتەن جيناقتاۋشى جۇيەسى قولدانىلمايتىنىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ە.باحمۋتوۆا ءمامس جۇيەسى جيناقتاۋشى ەمەس ەكەنىن جانە جەكەلەگەن ادامعا جۇمسالۋى مۇمكىن ناقتى اقشا سوماسىمەن شەكتەلمەگەنىن مالىمدەدى. «مۇندا ىنتىماقتاستىق قاعيداسى قولدانىلادى, ياعني جيناقتاۋشى جۇيەسىن قولدانعان جاعدايدا, 2 669 تەڭگە كولەمىندە اي سايىنعى اۋدارىمدى تولەۋى ءتيىس ادام جىلىنا شامامەن 32 مىڭ تەڭگە جيناي الۋى مۇمكىن. ءوز كەزەگىندە, اسقىنباعان بوسانۋ شامامەن 82 مىڭ تەڭگە تۇرادى, ال ايتارلىقتاي كوپ تارالعان قولقا قان تامىرىن شۋنتتاۋ وپەراتسياسى شامامەن 1,8 ملن تەڭگە تۇرادى. وسىلايشا, اتالعان قىزمەتتەرگە جۇگىنۋ ءۇشىن جيناقتاۋ قورىنداعى سوما جەتكىلىكسىز بولار ەدى», دەدى ە.باحمۋتوۆا.
وسىعان وراي, ونىڭ ايتۋىنشا, ىنتىماقتاستىق جۇيەسى ادامعا ءوزىنىڭ سالعان جارناسىنىڭ نەمەسە اۋدارىمدارىنىڭ سوماسىنا قاراماستان, وزىنە قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك كولەمىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ايتقانداي, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى تۋرالى ازاماتتاردىڭ اقپاراتتاندىرىلۋىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 21 شىلدەدەن باستاپ مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە ىڭعايلى ينتەرفەيسپەن جانە ناشار ەستيتىن ازاماتتارعا ارنالعان نۇسقاسىمەن قوردىڭ جاڭا ۆەب-سايتى ىسكە قوسىلىپتى. الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىستى بارلىق اقپارات سول سايتتا توپتاستىرىلعان.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
