ىزدەنىس ءىزى
اڭگىمەنى شيحتا دايىنداۋ بۋىنىنان باستايىق. ويتكەنى, بايىتۋ فابريكاسىنان كەلگەن كونتسەنترات وسىندا مىس الاتىن شيكىزاتقا – شيحتاعا اينالىپ, ودان ءارى بالقىتۋ تسەحىنا جونەلتىلەدى.
كاسىپورىننىڭ تابالدىرىعى ىسپەتتى شيحتا دايىنداۋ تسەحىندا كونتسەنتراتتى كەپتىرۋ ۇدەرىسىن جاقسارتۋعا جانە جابدىقتىڭ بەي-بەرەكەت بۇزىلۋىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار تەحنيكالىق شارا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جالپى, كەلەشەكتە مۇنداعى تەحنولوگيا تۇبەگەيلى وزگەرتىلەدى.
وندىرىستىك بۋىندا كۇكىرت قىشقىلى تسەحىنىڭ وزىندىك ورنى بار. كونۆەرتور مەن رۋدوتەرميالىق پەشتەن بولىنگەن گازدى تۇتۋ مەن وسى تسەحقا جەتكىزگەنگە دەيىنگى ارالىقتاعى ۇدەرىس تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان. گازدى بارىنشا كادەگە جاراتۋ ارقىلى اينالاعا تارالۋىن ازايتۋعا قاتىستى كولەمدى قايتا قۇرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە.
بىرەۋى اناۋ-مىناۋ وندىرىستىك بۋىنىڭدى ون وراپ الاتىنداي ءۇش بولىمشەدەن تۇراتىن بالقىتۋ تسەحىن «مەتاللۋرگيالىق ءوندىرىستىڭ وزەگى» دەپ اسپەتتەسەك, ارتىق ەمەس. زاۋىت وندىرىسىندەگى وركەندى وزگەرىس بالقىتۋ بۋىنىنان باستاۋ الىپ جاتاتىنى دا سوندىقتان.
كوپشىلىك كوزبەن كورمەسە دە, كوڭىلىندە بەرىك ۇيالاعان كۇرەڭ قىزىل بالقىما وسىندا الىنادى. ودان انود نەگىزىن قۇيىپ, ەلەكتروليزدەۋ تسەحىندا وڭدەۋدەن وتكەننەن كەيىن بارىپ ارقاداعى جەزقازعاندى الەمگە تانىتقان ساف التىنداي سارى مىس تۇتىنۋشىعا جول تارتادى.
«اناۋ-مىناۋ وندىرىستىك بۋىنىڭدى ون وراپ الاتىنداي» ايتۋلى ۇشەۋدىڭ العاشقىسى – ەلەكتر پەشى بولىمشەسى. وندا ارقايسىسى 168 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتقان ءۇش فازالى, التى ەلەكترودتى, بيىكتىگى – 4,5, ەنى – 7, ۇزىندىعى 24 مەترلىك قۋاتتى ەكى پەش تۇر.
قىزۋعا ءتوزىمدى بەتونمەن قاپتالعان, توڭىرەككە بەيبەرەكەت گاز تارالماۋى قاراستىرىلعان وعان تيەلگەن شيحتا مەن كرەمني ديوكسيدى (فليۋس) وتتەگى ايداۋ ارقىلى قورىتىلىپ, قۇرامىندا مىس, تەمىر مەن كۇكىرت بار شتەين پەشتىڭ تۇبىنە شوگەدى. ال, فليۋسپەن بىرىككەن قالعانىنان شلاك تۇزىلەدى.
ادەتتە قۇرامىندا 40%-60% مىس بولاتىن شتەين كونۆەرتەردە بالقىتىلىپ قارا مىس الىنادى, ول انود پەشىندە ودان ءارى تازارتىلادى. تۇنعان شلاك وندىرىستىك قالدىق قويماسىنا جونەلتىلەدى. بالقىتۋ بۋىنىنداعى كونۆەرتەر مەن انود بولىمشەسى بۇگىندە بىرىكتىرىلگەن.
قۋاتتى كاسىپورىندا الاتىن وزىندىك سالماقتى ورنى بار بۇل ۇجىم شۋاقتى شاقتى دا, قيىن كەزەڭدى دە كوردى. داعدارىستىڭ دۇربەلەڭىن قاجىماس قاجىر-قايراتپەن, ۇزدىكسىز ىزدەنىسپەن جەڭدى. جاڭاشىلدىققا ۇمتىلدى, جەتىستىككە جىگەرلەندى. ءوندىرىس مادەنيەتى كوتەرىلدى, قولمەن اتقارىلاتىن جۇمىس كولەمى كەمىدى.
تۇپكى ءونىمنىڭ تۇساۋى كەسىلەتىن تۇس – ەلەكتروليزدەۋ تسەحى. مۇندا شاقپاق مىستىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ەلەكتروليت تەمپەراتۋراسىن رەتتەيتىن جانە ونىڭ قۇرامىنداعى بەلسەندى زاتتى باقىلايتىن اۆتوماتتى جەلى وندىرىسكە ەنگىزىلگەن. بۇل ەلەكتروليزشى جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى.
سونى سوقپاق
تەگى تەمىردىڭ ءتۇبى توزاتىنى تۇسىنىكتى. ونىڭ ۇستىنە وندىرىستەگى تەحنولوگيانىڭ تابانداپ تۇرىپ قالماي, جەتىلدىرىلىپ وتىراتىنى تاعى ءمالىم. دەمەك, ۋاقىت تالابىنا ساي زاماناۋي جۇيەلى جاڭعىرۋ – تابيعي زاڭدىلىق. جەزقازعاندىق مەتاللۋرگتەردىڭ دە ماقساتى – ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ جولىمەن جاڭا جەتىستىككە جەتۋ.
2013 جىلى قىركۇيەكتە «قازاقمىس» باسشىلىعى جەزقازعان مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىن توقتاتتى. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, مۇنداي شەشىم مىس بالقىتۋ قۋاتىن دامىتۋ كەلەشەگىن زەرتتەۋ قورىتىندىسىنا سۇيەنىپ قابىلداندى. دەگەنمەن, وسى «كونسەرۆاتسيالاۋ» كەزىندە كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعانىن بىلەمىز.
بىراق بوسقا الاڭداپتى. كاسىپورىننىڭ ۋاقىتشا توقتاپ تۇرۋى جۇمىسشى جالاقىسىنا كەسىرىن تيگىزبەدى. ويتكەنى قايتا قۇرۋ كەزىندە ونىڭ الەۋمەتتىك اسەرىن السىرەتپەۋ ءۇشىن «قازاقمىس» باسشىلىعى پارمەندى قولداۋ كورسەتىپ, ورتاشا جالاقى كاسىپورىن قايتا قاتارعا قوسىلعانشا ساقتالدى.
زاۋىت شاقپاق مىس شىعارماعان شاقتا جۇمىس كۇشىنىڭ ءبىر بولىگى كونتسەنترات تيەۋگە تارتىلدى. كۇكىرت قىشقىلى تسەحى بالقاشتان كەلگەن شيكىزاتتى بايىتۋ فابريكاسىنا ايداپ, زالالسىزداندىرۋمەن اينالىستى. قالعانى كاسىپورىندى قاڭتارۋعا قاتىستى شارانى اتقاردى.
ءبىر جىلدىڭ كولەمىندە زاۋىت قايتا قاتارعا قوسىلدى. وعان بىرنەشە فاكتور ىقپال ەتتى. سونىڭ ەڭ باستىسى – مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋ. سوسىن مەتالل نارىعىنداعى الەمدىك جاعداياتتىڭ جاقسارۋى. وسىنىڭ نەگىزىندە ءتيىستى شەشىم قابىلداندى.
وندىرىستە وڭاي شارۋا جوق. دەگەنمەن, مامان بىلىكتىلىگىنە زاۋىتتى قايتا قاتارعا قوسۋ كەزىندە كەزدەسكەن اعىمداعى قيىندىق كەدەرگى كەلتىرە المادى. 2014 جىلى 15 قىركۇيەكتە №2 پەش قىزدىرۋعا قويىلىپ, 18 قازاندا قارا مىس الدى. قاراشانىڭ العاشقى اپتاسىندا شاقپاق مىس شىعارىلدى.
قىسقاسى, كاسىپورىندى قايتا قاتارعا قوسۋ كەستەگە ساي ءجۇردى.
قازىر كاسىپورىن بۇرىنعى پيرومەتاللۋرگيالىق تاسىلمەن تاۋارلى ءونىم شىعارادى. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتساق, الدىمەن مىس كونتسەنتراتى ەلەكتر قۋاتىمەن بالقىتىلادى, سوسىن الىنعان بالقىما وتپەن جانە ەلەكتروليت ەرتىندىسىمەن ودان ءارى تازارتىلىپ, سوسىن شاقپاق مىس شىعارىلادى.
قۇنارسىز شيكىزات وڭدەيتىن گيدرومەتاللۋرگيالىق تەحنولوگيانى وندىرىسكە ەنگىزۋ جۇمىسى ودان ءارى جالعاسۋدا. كەندى كەشەندى وڭدەۋدىڭ ءتيىمدى تەحنولوگياسىن جاساعان – رەسەيلىك «رۋسرەدمەت» عزب-مەن بىلەك بىرىكتىرگەن «كازگيدرومەد» كومپانياسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى.
كەلەشەكتە قۇنارسىز كەننەن الىنعان قارا مىستى گيدرومەتاللۋرگيالىق وڭدەۋدىڭ تەحنولوگياسىن تەكسەرەتىن امبەباپ قوندىرعى مونتاجدالىپ, ونىمدىلىگى ساعاتىنا 5 توننا كونتسەنترات شىعارۋعا جەتەتىن تاجىريبەلىك زاۋىت سالىنادى. ونىڭ جوباسىن رەسەيلىك «ريۆس-پروەكت» جاسادى.
گيدرومەتاللۋرگيالىق وڭدەۋ تەحنولوگياسىن «سونى سوقپاق» دەسەك ورىندى. ول, ەڭ الدىمەن, بالانستاعى جانە بالانسقا الىنباعان كەندى, بۇرىن ەسەپتەن شىعارىلعان قوردى, ۇزاق جىل جينالعان وندىرىستىك قالدىقتى از شىعىنمەن وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءسويتىپ, كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس كولەمى ۇلعايادى.
جەزقازعان ايماعىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان كەنىش عۇمىرى ونداعان جىلعا ۇزارادى, ەكولوگيالىق جاعداي جاقسارادى. شاقپاق مىستىڭ وزىندىك قۇنى 1,6 ەسە ارزاندايدى. كەلەشەگى كەلىستى كاسىپورىننىڭ ۇجىمى بو-
لاشاعىنا سەلكەۋسىز سەنىممەن قارايدى.
الىبەك ءابدىراش,
جۋرناليست
