كۇمىس قانات ۇشاق ۆنۋكوۆو اۋەجايىنا كەلىپ قونعاندا ىمىرت ءۇيىرىلىپ قالعان ەدى. قاس-قاعىم ساتتە-اق قاراڭعىلىق قويۋلانىپ شىعا كەلدى. سۋماڭداعان سۋىق جەل الىپ ۇشاقتىڭ جىلى سالونىنان شىققان جولاۋشىلاردىڭ قويىن-قونىشىن كەۋ-
لەپ, دەنەسىن تىتىرەتتى. شىڭىلتىر اياز بەت شىمشيدى. «الماتىدا اۋا رايى اشىق, كۇن جىلى ەدى, – دەپ ويلادى ول. – ماسكەۋ اسپانىن قورعاسىنداي اۋىر, قاراقوشقىل بۇلت تورلاپ الىپتى. وسىنداي كوز بايلايتىن ب ۇلىڭعىرلىقتى جانىم سۇيمەيدى. تابيعاتتىڭ دا, ونىڭ ەڭ عاجايىپ تۋىندىسى ادامنىڭ دا اشىق, جايدارى بولعانىنا نە جەتسىن. جۇرەگىم اساۋ اتتاي تۋلاپ, اتقاقتاي سوققانى نەسى؟ سەزىمىم الداماۋشى ەدى, بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟.. »
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, سالاماتسىز با؟ – ول وي ورمانىنان شىعىپ, داۋىس شىققان جاققا قارادى.
– سالاماتسىز با؟
– مەن بوريس نيكولاەۆيچتىڭ تاپسىرماسىمەن ءسىزدى توسىپ تۇرمىن.
– جايشىلىق پا؟
اسپان تۇستەس كوگىلدىر كوزدى, سۇڭعاق بويلى, سۇلۋشا جىگىت جارىقشاق داۋىسپەن جاسقانا سويلەدى:
– بوريس نيكولاەۆيچ شۇعىل حابارلاسۋىڭىزدى ءوتىندى.
ەكەۋى جۇرە سويلەسىپ اسا مارتەبەلى جولاۋشىلار اياق سۋىتاتىن بولمەگە كەلىپ كىردى. ەلتسيننىڭ وكىلى بەلوۆەجگە قوڭىراۋ شالدى دا, تەلەفون ترۋبكاسىن نازارباەۆقا ۇسىندى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءدال قازىر شۇعىل تۇردە بەلوۆەجگە ۇشىپ كەلۋىڭدى وتىنەمىن, – دەدى ەلتسين.
– نە ءۇشىن؟ – دەدى نازارباەۆ ەلتسيننىڭ اسىعىس سويلەگەن داۋسىنان الدەبىر ابىرجۋشىلىقتى اڭعارسا دا, قاشانعى ادەتىمەن سابىر ساقتاپ.
– رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا ۇشتىگى شۇعىل تۇردە اسا ماڭىزدى قۇجات ازىرلەپ, تاپ وسى جەردە سوعان قول قويامىز. سوعان قازاقستاننىڭ ءتورتىنشى بولىپ قوسىلۋىن قالايمىز. شۋشكەۆيچ پەن كراۆچۋكتىڭ دا ءوتىنىشى وسى.
– ول قۇجات نە تۋرالى؟
– كەڭەس وداعىن تاراتۋ تۋرالى.
ەلتسيننەن سوڭ بەلورۋسسيا باسشىسى شۋشكەۆيچ تە, ۋكراينا پرەزيدەنتى كراۆچۋك تا نازارباەۆپەن تەلەفون ارقىلى تىلدەستى.
رەسەي, بەلورۋسسيا, ۋكراينا پرەزيدەنتتەرى قازاقستان پرەزيدەنتى نازارباەۆقا ۇشەۋلەپ سالماق سالعاندا ءبارىنىڭ ايتاتىنى ءبىر ءسوز: شۇعىل تۇردە بەلوۆەجگە ۇشىپ كەلىپ, اسا ماڭىزدى قۇجاتقا قازاقستان اتىنان قول قويۋ. جاراتىلىسىنان كەڭپەيىلدى بولسا دا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل ۇسىنىستى قابىلداي المادى. ء«ۇش بىردەي ءىرى مەملەكەتتىڭ اتىنان سويلەپ تۇرعان اسا مارتەبەلى, بيىك بەدەلدى ەسكى دوستارىمنىڭ كوڭىلىن قانشا قيماسام دا, قينالسام دا, ەل سەنىمىن اقتاۋىم كەرەك. ماعان حالقىمنىڭ قامىنان قىمبات ەشتەڭە جوق!» قاس-قاعىم ساتتە وسىنى ويلاپ ۇلگەرگەن قازاقستان باسشىسى شۇعىل شەشىم قابىلدادى.
– ەلمەن اقىلداسىپ, كەڭەسىپ الماي ونداي اسا جاۋاپتى قۇجاتقا قول قويا المايمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كەسىمدى سوزىنەن كەيىن ۇشتىك وداق ءوز ىستەرىنە كىرىسىپ كەتتى.
ال ول قايتادان وي ورمانىنا ورالدى.
«سوندا بۇل قالاي بولعانى؟ تۇيىقتان شىعۋعا جانتالاسقان گورباچەۆ ەلدە قالىپتاسقان جاعدايدى تالقىلاۋ ءۇشىن ۋكراينا, بەلورۋسسيا, رەسەي جانە قازاقستان پرەزيدەنتتەرىن كرەملگە شاقىرعان جوق پا ەدى؟ سول ساتتە ەمەس پە, ەلتسيننىڭ ماعان تەلەفون شالىپ: «مەن بەلورۋسسياعا ۇشپاقپىن. كراۆچۋك تا سوندا كەلمەكشى. سول جەردە اقىل قوسىپ, گورباچەۆقا ناقتى ۇسىنىسپەن كەلەمىز» دەگەنى.
«سوندا بۇل قالاي بولعانى؟ تۇيىقتان شىعۋعا جانتالاسقان گورباچەۆ ەلدە قالىپتاسقان جاعدايدى تالقىلاۋ ءۇشىن ۋكراينا, بەلورۋسسيا, رەسەي جانە قازاقستان پرەزيدەنتتەرىن كرەملگە شاقىرعان جوق پا ەدى؟ سول ساتتە ەمەس پە, ەلتسيننىڭ ماعان تەلەفون شالىپ: «مەن بەلورۋسسياعا ۇشپاقپىن. كراۆچۋك تا سوندا كەلمەكشى. سول جەردە اقىل قوسىپ, گورباچەۆقا ناقتى ۇسىنىسپەن كەلەمىز» دەگەنى. گورباچەۆ وداقتىق شارتتىڭ بارلىق نۇسقاسىندا ءوزىنىڭ جەكە بيلىگىن ساقتاپ قالۋعا جانتالاسىپ باعۋدا. ال ەلتسين باستاعان توپ وعان جول بەرگىسى جوق. وسىنىڭ سوڭى ساياسي تايتالاسقا اپارىپ سوقپاسا جارار ەدى. گورباچەۆتىڭ بۇلاڭقۇيرىق ساياساتى كۇماندى كوبەيتىپ, تۇماندى قويۋلاتىپ بارادى. سونىڭ سالدارىنان ەلدەگى ەكونوميكالىق قانا ەمەس, ساياسي رەفورمالار دا تۇيىققا تىرەلىپ تۇر. تۇيىقتان شىعار جول قايدا؟ ەلتسين, كراۆچۋك, شۋشكەۆيچتىڭ ويىندا نە بار؟ قازاقستان ءۇشىن قاي جول ءتيىمدى؟ مەنىڭ قانداي بايلام جاساعانىم ءجون. ساياسات تا ەگىن سياقتى, نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ. ءالىپتىڭ ارتىن دا باققان ءجون شىعار, ايتسە دە, قاپى قالۋعا حاقىم جوق. ومىردەگى وزگەرىستەرگە وراي ۋاقىتپەن بىرگە ادىمدايتىن باتىل دا شۇعىل شەشىمدەر كەرەك. ورەڭ جەتسە وقيعا مەن ۋاقىتتىڭ الدىن وراپ كەت. ساياساتتا اسىعۋعا دا, كەشىگۋگە دە بولمايدى...»
اينىماس سەرىگىنە اينالعان اۋىر ويلار نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ءتۇن ورتاسىنا دەيىن ۇيقى بەرمەدى. قانشا كەش جاتسا دا قانعا سىڭگەن قاشانعى داعدىسىمەن ەرتە ويانىپ, توسەكتەن سەرگەك تۇرعان ول ەرتەسىنە كۇنىلگەرگى كەلىسىم بويىنشا كرەملگە, گورباچەۆقا كەلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ گورباچەۆتىڭ جەكە وزىمەن كوزبە-كوز سويلەسەرمىن دەپ ويلاعان, ايتسە دە, ەلتسين دە سوندا ەكەن.
ۇشەۋىنىڭ اراسىنداعى قيۋى قاشقان قيىن اڭگىمە ەكى ساعاتتاي سوزىلدى. گورباچەۆ پەن نازارباەۆتىڭ سۇراقتارىنا ەلتسين تولىققاندى جاۋاپ بەردى. بەلوۆەج قورىعىندا باس قوسقان ۇشتىكتىڭ اتىنان سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكالار وداعىنىڭ تاراتىلعانى جانە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جاريالانعانى ايدان انىق بولدى. سول ءسات گورباچەۆتىڭ جالتىر باسى سول جاق شەكەسىندەگى قالىنا دەيىن تەرشىپ, سۇرعىلت ءجۇزى ونان ءارى سۇرلانىپ شىعا كەلدى...
كرەملدەن شىعا سالىسىمەن قازاقستاننىڭ ماسكەۋدەگى ەلشىلىگىنە كەلگەن نۇرسۇلتان شەتەل جورنالشىلارىنىڭ ۇلكەن توبىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ول ءوزىنىڭ ماسكەۋگە ۋاعدالاستىق بويىنشا وداقتىق شارتتىڭ جوباسىن تالقىلاۋ ماقساتىندا رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا باسشىلارىمەن كەزدەسۋ ءۇشىن كەلگەنىن, الايدا, كۇتپەگەن جاعدايعا تاپ بولعانىن, بەلوۆەج ۇشتىگىنە ەشقانداي قارسىلىعى جوقتىعىن ايتا كەلىپ, ۇلتتىق, ەتنيكالىق بەلگىلەرمەن ساياسي توپتاسۋدىڭ اسا قاتەرلى ەكەنىن قاداپ ايتتى.
– اتوم قارۋلارى شوعىرلانعان رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا, قازاقستان ءبىر ساياسي وداقتا بولعانى ءجون. مۇنىڭ ءوزى بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەن يادرولىق قاۋىپ-قاتەر بولماس پا ەكەن دەگەن دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتىڭ كۇدىگىن سەيىلتەر ەدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى.
كسرو قۇرامىندا بولعان رەسپۋبليكالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىپ, ساياسي جاڭارۋدى وركەنيەتتى جولمەن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ولاردىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشەلىككە وتۋىنە دە جول اشۋى-
مىز كەرەك دەگەن وي ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ وزەگىنە اينالدى.
جەلتوقسان ايىنىڭ ونىنشى جۇلدىزىندا الماتىدا نۇرسۇلتان قازاق سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى دەگەن اتاۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەپ وزگەرتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
ءبىراۋىزدان ماقۇلدانعان مالىمدەمەدە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن قۇرۋ بارىسىندا كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى رەسپۋبليكالاردىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى ساقتالۋى قاجەتتىگى قاداپ ايتىلدى. سونىمەن بىرگە, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ تەڭ دارەجەلى قۇرىلتايشىسى بولايىق دەگەن ۇسىنىس تا كۇن تارتىبىنە قويىلدى.
سول تاريحي كۇنى بۇكىل حالىق سايلاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوز قىزمەتىنە كىرىسۋىنە ارنالعان جوعارعى كەڭەستىڭ سالتاناتتى ءماجىلىسى بولدى...
نۇرسۇلتان سالتاناتتى ماجىلىستەن كەش قايتسا دا, جاتار الدىنداعى جەلپىنىسكە شىقتى. تۇنگى الماتىنى سامالاداي جارقىراتىپ جىبەرگەن ەلەكتر جارىعى اشىق اسپاندا جىمىڭداعان سانسىز جۇلدىزبەن جاراسا جارقىرايدى. الاتاۋدىڭ مىنا ءبىر تۇسى العا قاراپ اتىلعالى تۇرعان تاۋ تاعىسى – بارىسقا ۇقسايدى. انە ءبىر القاراكوك شىڭنىڭ ۇشار باسىنا قونا قالعان اقشاربى بۇلت قىز موينىنا ورالعان اق ورامال سياقتى. اينالا توڭىرەك كەشكىسىن جاۋىپ وتكەن جىلى جاڭبىرمەن شايىنىپ, شاڭ, توزاڭنان تازارىپ قالىپتى. تاۋ جاقتان سوققان تازا اۋامەن كەۋدە كەرە دەمالىپ, اينالاعا سۇيسىنە كوز تاستاعان ونى ساۋالى كوپ, جاۋابى جوق سامساعان سان ويلار بيلەپ الدى.
«قازاقستان مۇحيتتا جۇزگەن الىپ كەمە. ال ونى مەكەندەگەن سان ۇلت پەن ۇلىستان تۇراتىن رەسپۋبليكا تۇرعىندارى سول كەمەدەگى شىعاردا جانى ءبىر, تاعدىرى ورتاق جولاۋشىلار. حالىق ماعان سول كەمەنىڭ شتۋرۆالىن ۇستاتتى. بۇل كەمە سوتسياليزم جاعالاۋىنان ۇزاپ كەتتى. ازىرگە اتى بەلگىسىز ارعى جاعالاۋعا جەتكەنشە الدا ۇزاق جول جاتىر. ونىڭ قاۋىپ-قاتەرى كوپ, قيىندىعى دا از ەمەس. كۇنى كەشە جاي عانا تولقىعان مۇحيت بۇگىن ارىستان جالدى اقشۋلان تولقىندارىن اسپانعا اتىپ, جۇگەن-قۇرىق تيمەگەن شۋ اساۋداي تۋلايدى. كوبىمىز اساۋ تولقىننىڭ العاشقى دۇمپۋىنە شىداماي, سىر بەرە باستادىق. كەۋدەسىن كۇنگە سۇيگىزگەن كوكالا مۇحيت توسىندە ەكپىنى قاتتى داۋىل تۇرىپ, الىپ كەمەنىڭ ءوزىن اسىقتاي اتىپ, قاقپاقىل عىپ قاقپاسىنا كىم كەپىل؟ سونداي شتورم كەزىندە شتۋرۆالدا كىرپىك قاقپاي تۇرۋعا شىدايمىن با؟! شىداۋىن شىدارمىن-اۋ, تەمىرتاۋدىڭ تەمىر پەشىندە ەكى مىڭ گرادۋستىق وتتى كوسەتىپ, ءومىردىڭ تالاي تەزىنەن وتكىزگەن قايسار تاعدىرىم توزىمدىلىككە دە تاربيەلەگەن جوق پا؟ ماسەلە تەك قاجىر-قايراتتا عانا ما ەكەن, كۇرمەۋى قاتتى كۇردەلى سيتۋاتسيالاردان اداستىرماي الىپ شىعاتىن اقىل-ايلا دا كەرەك ەمەس پە؟ ەل تاعدىرى شەشىلەر تۇستا جاعدايلى جەردە جاناي, جاعدايسىز جەردە جارىپ ءوتۋ پارىز. قانداي قيىن كەزدە دە جول تابۋىم كەرەك. قاتەلەسۋگە قاقىم جوق…»
اششى ىشەكتەي شۇباتىلعان وي جەلىسىن ۇزبەي ۇيگە كىرگەن نۇرسۇلتان ءابىشۇلىنا سارا الپىسقىزى تەلەفون تۇتقاسىن ۇستاتا قويدى.
– كەش مازالاعانىما كەشىرىم, – دەدى الىستان سويلەسە دە داۋىسى اپ-انىق ەستىلگەن تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى ساپارمۇراد نيازوۆ.
– وقاسى جوق, – دەدى نۇرسۇلتان, – قازىر ۋاقىت سانايتىن كەز بە؟
– ونىڭ راس. مىنا سلاۆياندار وداق قۇرىپ, وسقىرىپ تۇر. ءبىز, مۇسىلماندار ءبىر ارەكەت جاساماساق بولماس. اقىل قوسايىق. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارىن الماتىعا شاقىر.
– اقىلداسايىق دەگەنىڭىز ءجون. ايتسە دە الماتىدا ەمەس, اشحابادتا جينالعانىمىز دۇرىس بولار ەدى.
– نەگە؟
– پارسى تىلىنەن ەنگەن اشحاباد دەگەن ءسوز «عاشىقتار قالاسى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ءبىرىن-ءبىرى ساعىنعان ورتاازيالىق باۋىرلار ىستىق سەزىمدەرىن ىستىق جەردە, عاشىقتار قالاسىندا ايتسا ورتكە تيگەن داۋىلداي ءوتىمدى بولادى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, قىسىلتاياڭ شاقتا دا ءازىل-قالجىڭىڭ قالمايدى-اۋ.
– ءازىل – كوڭىلدىڭ اجارى, ساپارمۇراد نيازوۆيچ. ال ءسوزدىڭ شىنىن ايتىپ, ماسەلەنىڭ مانىسىنە ۇڭىلسەك تە, تاپ وسى كەزدەسۋدىڭ الماتىدا ەمەس, اشحابادتا وتكەنى وتە ورىندى.
– نەگە؟
– سەبەبى, جورنالشى اعايىندار قازىردىڭ وزىندە «نازارباەۆ مۇسىلمان بلوگىن قۇرۋعا كىرىستى» دەپ جازىپ جاتىر. الماتىدا كەزدەسسەك سونداي جەل سوزگە جەم بولامىز. دۇرىسى, ءبىز سىزگە بارايىق.
– وندا كەلىستىك. كەلىڭدەر, كۇتەمىن.
وسى اڭگىمەدەن كەيىن ارادا ەكى كۇن وتكەندە وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى اسقار اقاەۆ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, تاجىكستان پرەزيدەنتى روحمان نابيەۆ اشحابادقا ۇشىپ كەلدى.
– اشحابادتا كۇن ىستىق, – دەدى اسقار اقاەۆ.
– ادامداردىڭ جۇرەگى كۇننەن دە ىستىق, – دەدى يسلام كاريموۆ.
– عاشىقتار قالاسىندا كەزدەسكەن باۋىرلاردىڭ جۇرەگى بارىنەن دە ىستىق, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءازىل-قالجىڭمەن باستالعان باسقوسۋ بۇكپەسىز پىكىر الىسقان اشىق اڭگىمەگە ۇلاستى. ءبىراۋىزدان ماقۇلدانعان مالىمدەمەدە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن قۇرۋ بارىسىندا كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى رەسپۋبليكالاردىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى ساقتالۋى قاجەتتىگى قاداپ ايتىلدى. سونىمەن بىرگە, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ تەڭ دارەجەلى قۇرىلتايشىسى بولايىق دەگەن ۇسىنىس تا كۇن تارتىبىنە قويىلدى.
نازارباەۆ بۇل جولى دا قاتەلەسكەن جوق.
– سلاۆيان وداعىنا قارسى مۇسىلمان مەملەكەتتەر بلوگىن قۇرساق, ونىڭ سوڭى بالقان تاۋى مەن قاراباحتاعى قاقتىعىستان دا اسىپ تۇسەتىن قاسىرەتكە اپارادى, ءبىز ءوز رەسپۋبليكالارىمىزدىڭ تۇرعىندارىن عانا ەمەس, رەسەي مەن وزگە مەملەكەتتەردەگى قانداستارىمىزدىڭ دا تاعدىرىن, ولاردىڭ اعات شەشىمنىڭ قۇربانى بولماۋىن ويلاۋىمىز كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتتى جانارى جان-جاعىنا ساۋلە شاشىپ.
– ءجۇدا, دۇرىس, – دەپ قوستادى نازارباەۆتى قۋانسا دا, رەنجىسە دە ءتۇسىن بيلەپ, سىر بەرمەيتىن كاريموۆ قاشانعى ادەتىمەن سابىرلى قالپىن ساقتاپ.
– شوڭ قازاقتىڭ مىنا ءسوزى شوۆينيستەردى شوڭقيتىپ كەتەدى, – دەدى مانادان بەرى قايتا-قايتا باسىن شۇلعىپ ءۇنسىز وتىرعان اقاەۆ قوپ-قويۋ قاپ-قارا قاسىن كەرىپ.
«كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەن وسى. اشحاباد مالىمدەمەسىنە قول قويىپ, تۇرىكمەندەردىڭ ءشول باساتىن كوك شايىن ءىشىپ, كوڭىلدەرىن ءبىر دەمدەگەن ورتالىق ازيا مەن قازاقستان مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى پامير تاۋلارىن عانا ەمەس, سول تاۋلاردان دا بيىك ساياسي قيىن اسۋلاردان اسىپ, ءوز ەلدەرىنە ورالدى.
اشحاباد ساپارىندا كوڭىلىن ءبىر دەمدەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ويىنا جاڭا ءبىر يدەيا كەلە قالدى.
«اشحاباد مالىمدەمەسى كەڭەستىك كەڭىستىكتە عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيە جۇزىندە جىلى پىكىرلەر تۋعىزدى. وسى ورايى كەلىپ تۇرعان وڭ وزگەرىستى ۇتىمدى پايدالانىپ قالۋ كەرەك. ءساتى ءتۇسىپ, مۇسىلماندار وداعىنا سلاۆياندار وداعىن تارتا الساق ول قازاق ءۇشىن عانا ەمەس, كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى بارلىق حالىقتاردىڭ باقىتىنا قىزمەت ەتەرى انىق. تايتالاس وتىن تۇتاتپايتىن ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل وسى. حالىقتاردى قارۋلى قاقتىعىسقا سوقتىرماۋدان, ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋدان قىمبات ەشتەڭە جوق. قالعان شارۋالارعا رەت-رەتىمەن كىرىسەمىز. ماقسات ايقىن, مىندەت كوپ. جەدەل ىسكە كىرىسۋ كەرەك!.. ».
وسى ويعا مىقتاپ تابان تىرەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اشحاباد مالىمدەمەسىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى سلاۆياندارمەن بىرلەسىپ تالقىلاۋ ءۇشىن الماتىدا كەزدەسۋدى ۇسىندى. باسىم كوپشىلىكتەن قىزۋ قولداۋ تاپقان بۇل ۇسىنىسقا باسىندا كۇدىكپەن قاراعاندار دا بولدى. سونىڭ ءبىرى رەسەي پرەزيدەنتى ب.ەلتسين.
ءبىر قاراعاندا, ىزاعا تولى كوزىمەن سۇپ-سۋىق ىزعار شاشىپ تۇراتىن, قانداي قيىن ساتتەردە دە سىرتقى ءجۇنىن ءدۇرديتىپ سىر بەرمەيتىن دالانىڭ ازۋلى دا ايبىندى, قايراتتى دا قايسار قاسقىرىن كوزگە ەلەستەتەتىن, ءوزىنىڭ شالت قيمىل, شالىمدى ءىس-ارەكەتىمەن دە ناعىز كوكجال كوكبورىنى ەسكە تۇسىرەتىن ەلتسيننىڭ بويىندا ۇلى دەرجاۆالىق استامشىلىق دارىتقان مەنمەندىك تە, ءوزىنىڭ اقىل-قايراتىنا ارقا سۇيەگەن سەنىم دە, ەلىنىڭ قۋاتىنا تابان تىرەگەن سەرپىن دە بار ەدى. سونشالىقتى سوم قاسيەتتەرمەن سومدالعان ەلتسيندى ۇشاق باسپالداعىنان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى قارسى الدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جىميعان جىلى ءجۇزى مەن ورايىن تاۋىپ ايتقان ورىندى ءازىل-قالجىڭىنان سوڭ ەلتسيننىڭ قاساڭ تارتقان قاسقىر جۇرەگى ءجىبي باستادى…
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ الماتىداعى رەزيدەنتسياسى سىرتىنان قاراعاندا, ونشا اجارلى دا, اسا ايبىندى دا ەمەس. العاشىندا كۇن كوسەم لەنيننىڭ مۇراجايى بولادى دەگەن جوبامەن سالىنعان وسىناۋ ءتورت قاباتتى عيماراتتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعان تۇستا نۇرسۇلتان ونسىز دا جەتپەي جاتقان قارجىعا از دا بولسا ۇنەم بولسىن دەگەن ويمەن «پرەزيدەنت ءۇشىن جاڭا رەزيدەنتسيا سالعىزباي-اق, وسىنى پايدالانايىق» دەگەن ەدى. سول رەزيدەنتسيانىڭ ىشىنە شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن بىرگە كىرگەن تىسقاققان ساقا جورنالشى ءسان-سالتاناتى شەتەل مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ساراي-
لارىنان قالىسپايتىن كەڭ دە بيىك ءماجىلىس زالىنداعى ۇلكەن حرۋستال ليۋستراعا قىزىعا قارادى.
اسا جوعارى مارتەبەلى مەملەكەت باسشىلارى تورگە وزىپ جايعاسىپ جاتتى. ءدال ورتادا نازارباەۆ پەن ەلتسين. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءجۇزى جارقىن. جاۋار بۇلتتاي تۇنەرگەن ەلتسيننىڭ بەتىنە قان جۇگىرىپ, ءوڭى كىرىپ قالىپتى. اسقار اقاەۆ ساداقتاي يىلگەن قوپ-قويۋ قارا قاسىن كەرىپ, باسىن قايتا-قايتا يزەپ, ك ۇلىمسىرەپ وتىر. قارشىعاداي كراۆچۋك ساپتاعى ساربازداي سىپتاي بوپ, شۋشكەۆيچ قويان العان بۇركىتتەي قازانداي باسىن قاقيتىپ, تەر-پەتروسيان بۇكشيگەن ەكى يىعىن جازىپ, نيازوۆ كەۋدەسىن كەرىپ ەركىن وتىر. وزگە پرەزيدەنتتەردىڭ دە قاباعىندا كىربىڭ جوق. قۋانىشتا تاسىمايتىن, قيىندىقتا جاسىمايتىن كاريموۆ قانىنا سىڭگەن قاشانعى ادەتىمەن ءتۇسىن بيلەپ سىر بەرەر ەمەس. جۇزىنەن جۇمساق نۇر توگىلگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جورنالشىلارعا بىلاي دەپ حابارلادى: «الدىن الا مۇقيات دايىندالعان قۇجاتتار جوبالارى جان-جاقتى تالقىلانعاننان كەيىن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسىمنىڭ حاتتاماسىنا بۇرىنعى كسرو-نىڭ قۇرامىنا كىرگەن ون ءبىر تاۋەلسىز مەملەكەت باسشىلارى قول قويدى».
ون ءبىر مەملەكەتتىڭ باسشىلارى قاتىناسقان ءباسپاسوز ءماسليحاتى اياقتالىسىمەن كەڭەستىك كەڭىستىك پەن الىس شەتەلدەردەن كەلگەن ۇزىن سانى بەس جۇزدەن اسىپ جىعىلاتىن جورنالشىلار ءوز ەلدەرىنە شۇعىل حابارلار جونەلتىپ جاتتى. سول شۇعىل بەرىلگەن شۇعىلالى حابارلاردىڭ مازمۇنى ءبىر بولعانمەن, تاقىرىبى سان الۋان. اسسوشيەيتەد-پرەسس ءتىلشىسى جونەلتكەن حاباردىڭ تاقىرىبى: «عاسىردىڭ عاجايىپ وقيعاسى» .
فرانتسۋزدىڭ «فيگارو» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى بىلاي دەپ فاكس جونەلتتى: «تۇيىقتان شىعار جول تابىلدى».
«نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگى». بۇل فرانس-پرەستىڭ بەرگەن باعاسى.
«ساندي تەلەگرافقا» «مۇسىلماندار مەن سلاۆياندار دوستىعى» اتتى ماقالا جونەلتىلدى.
ال قازاق جورنالشىسى ءوز ماتەريالىنا «الماتى دەكلاراتسياسى» دەگەن سىپايى عانا ات قويىپ, اشحاباد مالىمدەمەسىمەن قانداس قۇجاتقا قول قويعان ازەربايجان پرەزيدەنتى ءا.ءمۇتاليبوۆتان, تاجىكستان پرەزيدەنتى ر.نابيەۆتەن سۋىرتپاقتاپ سىر تارتتى.
بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتى ەلەڭدەتكەن عاسىردىڭ عاجايىپ وقيعاسى جايلى نەبىر اجارلى ات قويىلىپ, ايدار تاعىلعان شۇعىل حابارلار تورتكۇل دۇنيەگە تۇگەل تارادى.
بۇل حح عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعى باستالعان كۇردەلى كەزەڭ – ءبىر مىڭ توعىز ءجۇز توقسان ءبىرىنشى جىلعى جەلتوقسان ايىنىڭ جيىرما ءبىرىنشى جۇلدىزى ەدى.
سول كۇنى كوڭىلىن ءبىر دەمدەگەن ول ۇيگە كوڭىلدى ورالدى. «ايتسە دە العاشقى ءساتتى قادامعا توقمەيىلسۋگە بولمايدى. الدا ءالى الىنباعان قانشاما اسۋلار بار. قيىن ىستەردىڭ قيۋىن تابۋىم كەرەك. قاتەلەسۋگە قۇقىم جوق…». جاتار الدىنداعى جەلپىنىسكە شىققان نۇرسۇلتان ء ابىش ۇلى قاشانعى ادەتىمەن سول كۇنى دە ەل تاعدىرىن ويلاۋمەن بولدى.
ءسابيت دوسانوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, حالىقارالىق ماحمۇد قاشقاري اتىنداعى «تۇرىك الەمىنە سىڭىرگەن اسا زور ەڭبەگى ءۇشىن» سىيلىعىنىڭ يەگەرى
الماتى
