ABC مالىمەتى بويىنشا, قىتاي ەكسپورتى مەن يمپورتى سوڭعى ايلاردا بىرنەشە ەسە ۇلعايعان. ايتسە دە Bloomberg قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ باستى قيىندىعى رەتىندە جۇمىس ونىمدىلىگىن اتاپ كورسەتەدى. «ەلدىڭ ءىجو كولەمى جىل باسىنداعى 3 ايدا 6,9 پايىزعا ءوستى. قىتاي پرەمەر لي كەتسيان دالياندا وتكەن الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمدا قىتاي ەكونوميكاسى العا ىلگەرىلەپ كەلە جاتقانىن ايتقان بولاتىن. الايدا ەكونوميكانىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى سانالاتىن جالپى ىقپال ەتۋ ونىمدىلىگى ءماز ەمەس. بۇل ىقپال ەتۋ ونىمدىلىگى ‒ قوسىمشا جۇمىس كۇشى نە قارجى شىعىنىنسىز ءونىم شىعارۋ, ياعني دامۋدىڭ نەگىزگى كوزى», ‒ دەيدى Bloomberg.
ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندەپ كەتۋى رەتىندە Bloomberg قىتاي ۇكىمەتىنىڭ جاھاندىق داعدارىس كەزىندە كاسىپورىندارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋىن كەلتىرەدى. ماسەلەن, قىتاي 2008 جىلى مەملەكەتتىك كاسىپكەرلەردى قولداۋعا 586 ميلليون اقش دوللارىن بولگەن-ءدى. بۇل قارجى مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردى داعدارىستان قۇتقارعانىمەن, جەكە مەنشىك سەكتورعا زيانىن تيگىزدى. Gavekal Dragonomics ەكونوميكالىق كونسالتينگتىك فيرماسىنىڭ زەرتتەۋشى ديرەكتورى ەندريۋ باتسوننىڭ سوزىنە قاراعاندا, مەملەكەتتىك كاسىپورىندار ەلدەگى نەسيەنىڭ 30 پايىزىن السا دا, ولاردىڭ ءونىمى ءىجو-ءنىڭ 10 پايىزىنا دا جەتپەيتىن كورىنەدى. وسى ءادىستى قىتاي بيلىگىنىڭ قايتا-قايتا قولدانۋى جەكەشە سەكتوردىڭ جاعدايىن السىرەتىپ, ولاردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن ازايتقان ەكەن.
«كوپ ەلدە نارىقتىق باسەكەلەستىك ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. الايدا, قىتايدىڭ يندۋستريالدىق ساياساتقا قۇمارلىعى سي ءتسزينپيننىڭ كەزىندە ءتىپتى ارتىپ, وسىدان 2 جىل بۇرىن «Made in China 2025» باعدارلاماسىن قابىلدادى. سونىڭ ماقساتى ‒ وڭتايلى نەسيەلەندىرۋ, سۋبسيديا, سالىقتان بوساتۋ جەڭىلدىكتەرى ارقىلى اەروعارىش, روبوت جاساۋ سياقتى سالالاردى دامىتۋ. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بەيجىڭ جانە جەرگىلىكتى بيلىك «زومبي» كورپوراتسيالاردىڭ ءومىرىن ۇزارتىپ, ولاردىڭ جەكە بيزنەس تۇرلەرىن ىعىستىرۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر», ‒ دەپ تۇيىندەيدى Bloomberg.
قىتايدىڭ روبوت جاساۋ, حاي-تەح سالاسىنا دەن قويعانىن باسقا باسىلىمدار دا نازار اۋدارىپ وتىر. The Guardian باسىلىمى كەيىنگى جىلدارى تەز دامىعان گۋيانگ قالاسىن مۇنداي قادامنىڭ مىسالى رەتىندە كەلتىرەدى. ءبىر كەزدە كۇيى كەتكەن شاھار قازىرگى تاڭدا «دەرەكقوردىڭ الىپ القابى» اتانىپ وتىر. گۋيانگكە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەلەكترونيكا وندىرەتىن Foxconn كومپانياسى كەلگەن-تۇعىن. ساراپشىلار مۇنى ۇلكەن تولقىننىڭ باسى دەپ ەسەپتەيدى. ال Microsoft, Huawei, Hyundai Motor, Tencent, Qualcomm جانە Alibaba كومپانيالارىنىڭ گۋيانگقا كەلۋىنە سالىق جەڭىلدىگى, مەملەكەتتىك قولداۋ جانە شىعىننىڭ ازدىعى سەبەپ بولدى. بۇگىندە ۇندىستاندىق ەلەكترونيكا كاسىبي كوللەدجىمەن كەلىسىم جاسالىپ, 30 كومپانيادان قۇرالعان قىتاي ‒ بريتانيا دەرەكتەر قورى تەحنولوگيا دامۋىنا كىرىسىپ كەتتى. سونداي-اق, بىرنەشە بريتاندىق ۋنيۆەرسيتەت گۋيانگپەن بىرلەسۋدىڭ جولدارىن زەردەلەپ جاتىر.
CNBC-گە سۇحبات بەرگەن Ehang كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى دەرريك سيونگ قىتايدىڭ «كرەمني القابىن» قۋىپ جەتۋگە تالپىناتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, «اسپان استى ەلىندە» ستارتاپتاردىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي جاسالعان. «اقش نارىعىندا ادامدار كوبىنە نەگىزگى تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە ۋاقىت جۇمسايدى. ال قىتايدا قابىلدانۋ دەڭگەيى مەن بيزنەس ۇلگىلەرىنە كوڭىل بولەدى. سوندىقتان, ونىڭ ناتيجەسى 5-6 جىلدا كورىنەدى. مەنىڭشە, وسى تۇستا قىتايدىڭ ۇيرەنەرى كوپ» ‒ دەيدى دەرريك سيونگ.
ال The Economist جۋرنالى قىتايدىڭ تاياۋ ارادا جاساندى ينتەلەكت جونىنەن اقش-تان وزىپ كەتۋى ىقتيمال ەكەنىن جازادى. ونىڭ ءبىرىنشى سەبەبى رەتىندە امەريكادا جۇمىس جاساپ جۇرگەن تاجىريبەلى باسشىلاردىڭ قىتايعا ورالۋىن اتاپ وتەدى. «2016 جىلدىڭ قازانىندا اق ءۇي قىتايدىڭ جاساندى ينتەللەكتتىڭ ءبىر سالاسى سانالاتىن تەرەڭ مەڭگەرۋ تۋرالى اكادەميالىق ماقالا جاريالاۋدان امەريكانى باسىپ وزعانىن مالىمدەگەن-ءدى. كونسالتينگتىك PwC 2030 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكتتىڭ دامۋى الەمدىك ءىجو-ءدى 16 تريلليون دوللارعا ۇلعايتىپ, سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى قىتايعا تيەسىلى بولاتىنىن ايتادى. كەيىنگى جىلدارى قىتايلىق زەرتتەۋشىلەردىڭ جاساندى ينتەلەكتكە قاتىستى پاتەنت الۋى 200 پايىزعا وسكەن», ‒ دەپ كەلتىرەدى اتالعان باسىلىم.
ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, جاساندى ينتەلەكتتى دامىتۋعا كەرەكتى ەسەپتەۋ كۇشى مەن كاپيتال كولەمى قىتايدا وتە كوپ. مىسالى, Alibaba مەن Tencent سياقتى الپاۋىت كومپانيالار دەرەكقور ورتالىقتارىن كوپتەپ سالىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇلتتى تەحنولوگيا كولەمى 30 پايىزعا ارتقان. سونىمەن قاتار, جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋعا ارنالعان قىتايلىق كومپانيالار 2012-2016 جىلدارى 2,6 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە قارجىلاي كومەك العان.
ءار داۋىردە قىتايدىڭ ەشكىم بىلمەيتىن ىشكى سىرلارى بولعان-تۇعىن. باعزى داۋىردە جىبەك پەن وق ءدارىنىڭ قۇپياسىن اشۋعا باتىس بارىنشا تالپىندى. بۇگىندە شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋى باستى نازاردا تۇر. ايتسە دە, «قىتاي فەنومەنىنىڭ» قۇپياسى قاشان اشىلاتىنى ازىرگە بەلگىسىز.
باسپاسوزگە شولۋ جاساعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
"ەگەمەن قازاقستان".
