2015 جىلى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي وبلىستاعى بىردەن-ءبىر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ورتاعاسىرلىق قالاشىق – سارايشىقتىڭ تاريحىنا قاتىستى «سارايشىق – بابالار مۇراسى» اتتى دەرەكتەر جيناعى جارىق كوردى. «اتىراۋ دالاسىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى» اتتى كىتاپ-البوم باسىلدى.
جالپى, وبلىس بويىنشا 921 تاريحي-مادەني مۇرا نىسانى بار. سوڭعى جىلدارى وبلىس اۋماعىنان جاڭادان تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارىن انىقتاۋ ءىسىن ينسپەكتسيا ماماندارى ءوز كۇشتەرىمەن جۇرگىزۋدە. كەڭەستىك كەزەڭدە جانە ودان كەيىنگى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جەرگىلىكتى مامانداردىڭ جوقتىعىنان وبلىس كولەمىندەگى ەسكەرتكىشتەردى انىقتاۋ ءىسى ماسكەۋلىك جانە الماتىلىق زەرتتەۋشىلەر اتقارعان بولاتىن.
ينسپەكتسيا جۇمىسىندا قولعا الىنعان كەلەسى ءبىر جاڭا باستاما ەسكەرتكىشتەردىڭ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردى ىزدەستىرۋ مەن زەرتتەۋ باعىتىندا جۇزەگە اسۋدا. 2014-2015 جىلدارى اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحى, ارحەولوگياسى مەن ەتنوگرافياسىنا قاتىستى دەرەكتەردى ىزدەستىرۋ جانە جيناقتاۋ ماقساتىندا رەسەيدىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, استراحان قالالارىنا ارحەوگرافيالىق ءىسساپارلار ۇيىمداستىرىلدى. ءىسساپار بارىسىندا رەسەيدەگى ەڭ ءىرى ورتالىق ارحيۆتەر مەن كىتاپحانالارىنىڭ قورلارىندا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك تۋدى. اتالعان عىلىمي ۇيىمداردىڭ قورلارىنان وتاندىق تاريحشىلاردىڭ نازارىنا ىلىكپەگەن اتىراۋ مەن قازاقستاننىڭ باتىس ءوڭىرىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى جاڭادان بىرنەشە قۇندى فوتو جانە يلليۋستراتسيالىق دەرەكتەردى انىقتادىق. ولاردىڭ ىشىندە قازىرگى ەسكەرتكىشتەر تىزىمىندەگى ەسكى گۋرەۆ قالاسىنىڭ, سارايشىق قالاشىعىنىڭ, جىلى-ويداعى قىزىلقالا قالاشىعىنىڭ ءحىح عاسىرداعى جوسپارلارى, قۇلشان اتا مەن اقمەشىتتەگى بەكەت اتا جەراستى مەشىتتەرىنىڭ سىزبالارى, ءحىح عاسىردىڭ سوڭى مەن حح عاسىردىڭ باس كەزىندەگى قاراشۇڭگىل, ۇشقان اتا قورىمدارىنىڭ جانە وزگە دە ەسكەرتكىشتەردىڭ فوتوسۋرەتتەرى بار. سونداي-اق, مەكەمە بيىلعى جىلدان باستاپ ەسكەرتكىشتەر بەتىندەگى ءحىح-حح عاسىردىڭ باس كەزىندە اراب ارپىمەن جازىلعان ماتىندەردىڭ اۋدارماسىنان تۇراتىن «اتىراۋ قازاقتارىنىڭ ەپيگرافيكالىق ەسكەرتكىشتەرى» اتتى سەريالى كىتاپ-البومدى شىعارۋدى جوسپارعا ەنگىزدى. سەبەبى, مازار مەن قۇلپىتاس بەتىندەگى جازۋلار ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز تۋرالى بىردەن-ءبىر مالىمەت بەرەتىن «دالالىق» ارحيۆتىك دەرەككوز. ۇلى دالامىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەرتتەۋ مەن ساقتاۋ جۇمىستارىنىڭ العا قاراي جالعاسۋىنا ەلباسى ماقالاسى سەرپىن بەرىپ وتىر.
ەلباسى ماقالاسىندا اتالعان «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» نەمەسە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى ءبىزدىڭ قىزىعۋشىلىعىمىزدى تۋدىردى. بۇل جوبانىڭ بۇرىن-سوڭدى قولعا الىنباعانىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى دە اتاپ ايتتى. شىنى كەرەك, اتىراۋدا دا كوركەم, رۋحاني, قاستەرلى جەرلەرىمىزدىڭ ءبىرتۇتاس جەلىسى بۇرىن-سوڭدى جاسالعان ەمەس. وسى تۇستا ەكشەپ ايتار ءبىر جايت, اتىراۋداعى كيەلى جەرلەردىڭ نەگىزگى بولىگى وبلىستاعى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تىزىمىنە ەنگەن. مىسالى,جىلىويداعى اقمەشىت, قۇلشان اتا, شەرلىعۇل, قاراشۇڭگىل, ۇشقان اتا, ماقاتتاعى وڭاي اتا, بايباقتى اتا, قىزىلقوعاداعا ماتەن قوجا جانە تاعى باسقالارى. سوندىقتان دا, الداعى ۋاقىتتا وسىنداي كيەلى جەرلەردىڭ ءتىزىمىن انىقتاۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى مادەني ءتۋريزمدى دامىتۋمەن قاتار, وسكەلەڭ ۇرپاق جادىندا ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ ودان ءارى ويانۋىنا جول اشاتىنى اقيقات.
مۇحامبەتقالي كيپيەۆ,
اتىراۋ وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسياسىنىڭ
باسشىسى
