ءبىزدىڭ اۋىلدا ۇلكەندەر ايراندى «اعارعان» دەپ تە اتاي بەرۋشى ەدى. تاڭەرتەڭ ەرتە جۇمىسىنا كەتكەن انام داستارقانعا ءبىر كارلەن كەسە ايران قويىپ كەتەدى. اۋىل شەتىندە قالىڭ شەڭگەل بولاتىن. وسى شەڭگەل ىشىنە جۋا قالىڭ وسەدى. سونى تەرىپ اكەلىپ, جۋىپ, ايرانعا تۋراپ سالىپ ءىشىپ الساڭىز, اناۋ-مىناۋ تاماقتى كەشكە دەيىن ىزدەي قويمايتىنبىز. راسىندا, ءبىزدى وسىرگەن وسى جۋا ەدى. كوكتەم سايىن اۋىلدىڭ بارلىق بالالارى جۋا تەرەتىن. انالارىمىز بەن اپكەلەرىمىز ءبىز تەرىپ اكەلگەن جۋانى تاماقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە قوسادى. ال ەندى مۇنداي قۇنارلى تاعامدى مەيرامحانالاردان كەزىكتىرە الماي-اق قويدىم. كوشە بويىنداعى ەدەل-جەدەل قىزمەت كورسەتەتىن شاعىن اسحانالاردان لاۆاش, گامبۋرگەر, دونەر, شاۋرما سياقتى تاماق جەپ جۇرگەن جاستاردى كورگەن سايىن جانىم اشيدى. بۇعان اقش-تا جوعارىدا اتالعان دامدەردى تۇتىناتىن بالالاردىڭ شامادان تىس سەمىرىپ كەتكەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
ازىقتىق جانە دارىلىك قاسيەتىمەن باعالاناتىن جۋا قازاقستاننىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن. ەلىمىزدە ونىڭ 108 ءتۇرى وسەدى ەكەن. دەسەك تە, ەكولوگيانىڭ ناشارلاۋى مەن تابيعاتتى بەي-بەرەكەت بۇلدىرە بەرۋدىڭ سالدارىنان ونىڭ بىرقاتار ءتۇرى جويىلىپ كەتكەن. كەي جەرلەردە جۋانى ءتىپتى ەمگە تاپپايسىز.
جالپى, جۋانىڭ ادام اعزاسىنا پايداسى قانداي؟ فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىندە پياز تەكتەس وسىمدىكتەردەن (ونىڭ ىشىندە جۋا دا بار) «ستسيللارە» دەپ اتالاتىن سۇيىق ءدارى الىنادى. ونى كارديولوگيادا كەڭىنەن قولدانادى. جۋا اس قورىتۋعا جاقسى اسەر ەتەدى. اتەروسكلەروز, مي تامىرلارى اۋرۋلارىنا پياز ءسولى مەن بالدى ارالاستىرىپ ىشسە, جاقسى ناتيجە بەرەدى. وسى ءدارى سونداي-اق ۇزاق ۋاقىت جازىلماي جۇرگەن جارالاردى جويادى. سۇيەل مەن ءىرىڭدى جارالاردى ەمدەۋدە دە شيپاسى دالەلدەنگەن. حالىقتىق مەديتسينادا برونحى مەن سكلەروزدى ەمدەۋگە جانە ىشەكتەگى قۇرتتى تۇسىرۋگە قولدانادى. سالقىن تيگەننەن بولاتىن اۋرۋلارعا پياز ءسولى بىردەن-ءبىر ەم. قان قىسىمى جوعارى ادامدارعا (گيپەرتونيك) كۇنىنە ءبىر-ەكى پياز, جۋا جەپ ءجۇرۋ وتە پايدالى. بىرنەشە پيازدى ۇساقتاپ تۋراپ, ونى باسىڭىزعا قالىڭ ەتىپ جاعىپ, ون مينۋتتان سوڭ شايىپ الساڭىز, شاش قۇرامى جاقسارادى. وسىدان سوڭ شاشتىڭ ءتۇسۋى ازايادى. قيىر شىعىس پەن ءسىبىر ەلدەرىن ارالاعان جيھانكەزدەر پيازبەن قىرقۇلاق (تسينگا) اۋرۋىن ەمدەگەن.
جۋىردا اۋىل جاققا جول ءتۇستى. قوي قوزداپ جاتقان كەز. بالالىعىمنىڭ بازارلى شاعى قالعان جوتالارعا شىقتىم. توڭىرەككە تامسانا قارادىم. ءبىر توپ بالا قوزى جايىپ ءجۇر ەكەن. اياڭداپ قاستارىنا باردىم. ولار مەنىمەن جامىراي امانداستى.
– بالالار, جۋا تەرىپ جەمەيسىڭدەر مە؟ – دەپ سۇرادىم ولاردان.
– كوكە, جۋا دەگەن نە؟ – دەپ سۇرادى ءبىر بالا تاق ەتىپ.
ءىشىم قىلپ ەتە قالدى. دەمەك, بۇگىنگىنىڭ بالالارى جۋا دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەيدى. ۇلكەندەر ايتپاعان, كورسەتپەگەن. جۋا تۇقىمى ايدالعان جەرمەن, مال تۇياعىمەن تاپتالىپ مۇلدەم جوعالعان. ايتپەسە, جۋانىڭ قادىرىن بىلەتىن ادامدار اۋىلدا ءالى دە بار عوي. قىراتتارعا قالىڭ جۋا بىتسە نەگە تەرمەسكە؟! نەگە ايرانعا تۋراپ جەمەسكە؟! اعايىندار ۇرپاعىنىڭ دەنى ساۋ بولىپ ءوسۋىن قالامايدى دەيسىز بە؟ ەندەشە, بالالارىنا جۋانىڭ ەمدىك قاسيەتى تۋرالى ايتپاس پا؟
ايدارلى اۋىلدان جۇرەگىمدەگى قىمبات ءبىر دۇنيەنى جوعالتقانداي مۇڭلى ءبىر كۇي كەشىپ قايتتىم.
جۋا جوعالىپ بارادى...
سابىربەك ولجاباي
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
