بىرنەشە ادام بولىپ تاكسيگە وتىرعاننان كەيىن اڭگىمەنى سۋ باعاسىنان باستاۋعا تۋرا كەلدى. اركىم بىلگەنىن ورتاعا سالىپ جاتىر. بىرەۋ سۋدىڭ باعاسىنا ونشا ءمان بەرمەيتىنىن بايقاتسا, ەكىنشىلەرى دە سول تۇرعىلاس ويلارىن ايتىپ قالۋدا. بارلىعى دا سالىستىرۋ ارقىلى بىلىنەدى ەمەس پە. ء بىزدىڭ دە كوزدەگەنىمىز وسى ەدى. سونىمەن توكەن اقساقالمەن سۋدىڭ جايىن بىلمەككە كىرىسىپ تە كەتتىك.
اقساقال مەشىت اينالاسىنا وتىرعىزىلعان گۇلدەردىڭ قۋراپ قالعانىن جانە شىرشالاردىڭ سارعايىپ بارا جاتقانىن ۋايىمداپ تۇر. مەن «سۋدىڭ قىمباتتىعىنان با؟» دەدىم كەلگەندەگى شارۋامدى مەڭزەپ. «جوق», دەگەن ت. شايمەردەنوۆ ءارامشوپ قاپتاپ, قۋراپ كەتكەن گۇلدەر مەن سارعايعان شىرشا اعاشتارىنىڭ مەشىت قىزمەتكەرىنىڭ نازارىنان تىس قالعاندىعىن ايتتى. «جاڭادان كوشىپ كەلگەن جاس جىگىت ەدى, ەسكەرتۋ كەرەك ەكەن» دەدى. سونىمەن وسىنداعى اۋداندىق ستاتيستيكا باسقارماسىنا باس سۇقتىق. ءبىزدى قارسى العان مامان عاليا احمەتوۆا اۋدان بويىنشا 52 ەلدى مەكەن بار ەكەندىگىن العا تارتتى. الايدا ەلدى مەكەندەر بويىنشا تۇرعىندار سانى جونىندە جەكە مالىمەتتەر جوق بولىپ شىقتى نەمەسە بەرگىسى كەلمەدى. ال قولىمىزعا ۇستاتقان مالىمەتكە سەنسەك, 2016 جىلدىڭ 1 مامىرىندا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ سانى 69540 ادامعا جەتىپتى. ارينە, بۇل جاۋاپ ءبىزدى قاناعاتتاندىرا قويعان جوق. سوندىقتان دا اۋداندىق اكىمدىككە بارۋعا تۋرا كەلدى. ولار بەرگەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, قازىرگى تاڭدا اۋدان اۋماعىنداعى 53 ەلدى مەكەندە 144551 ادام تۇرادى ەكەن. تەك اقمول اۋىلدىق وكرۋگىندە 11350 ادامنىڭ تۇراقتى تۇراتىنىن بىلدىك. تەك سودان كەيىن عانا سۋ ءتاريفىن ورىنسىز كوتەرىپ وتىر دەگەن تسەلينوگراد اۋدانى اكىمدىگى جانىنداعى «تسەلينوگراد سۋ ارناسى» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق مەكەمەسىنە بەت بۇردىق. مەكەمە باسشىسى ورنىندا جوق بولىپ شىقتى. ونىڭ ورنىنا وسى مەكەمەنىڭ باس ەكونوميسى ۆالەنتينا لاريونوۆا قارسى الدى.
تسەلينوگراد «سۋ ارناسى» شجق مكك-ءنىڭ 2015 جىلدىڭ 1 تامىزىنان 2020 جىلدىڭ 1 تامىزىنا دەيىنگى ستاتسيونارلىق قۇرىلعىلاردان سۋ بەرۋ جانە اعىندى سۋدى بۇرۋ جونىندەگى ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسى اقمولا وبلىستىق تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ دەپارتامەنتى تاراپىنان 2015 جىلدىڭ 26 ماۋسىمىنداعى بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن. ت. شايمەردەنوۆ بۇل رەتتە باعدارلامادا 2014 جىلدىڭ كورسەتكىشتەرى نازارعا الىنباعاندىعىن ايتىپ, بەسجىلدىق جوسپاردى جاساۋ ەرەجەلەرى ساقتالماعاندىعىنا نازار اۋداردى. اتالعان بۇيرىقتىڭ №3 قوسىمشاسىندا قىزمەت كورسەتۋ كولەمى بەس جىلدا دا 622,839 مىڭ تەكشە مەتر دەپ كورسەتىلەدى. سونداي-اق, ءار جىل سايىن نورماتيۆتىك سۋدىڭ توگىلۋى 16,05 پايىز دەڭگەيىندە بەلگىلەنىپتى. بۇعان ارىزدانۋشى سۋدىڭ جول بويى توگىلۋى شارتتى نارسە, نەبارى 3-5 پايىز بولۋى كەرەكتىگىن ايتىپ, قوسىمشا كەستەدە كورسەتىلگەندەي وعان 11,8 ملن تەڭگە شىعىنداۋدىڭ ەش رەتى جوق دەپ سانايدى. ال ادام سانىنىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن جانە ولاردىڭ مىندەتتى تۇردە سۋ تۇتىناتىنىن ەسكەرسەك, مۇنداي ەسەپ ءبىزدىڭ كۇمانىمىزدى تۋدىرعانى راس.
مەكەمەنىڭ باس ەكونوميسى ۆالەنتينا لاريونوۆا ءوز سوزىندە اقمول اۋىلدىق وكرۋگىندا 9 مىڭ تۇرعىن بار دەپ قالدى. مۇنداي مالىمەتپەن كەلىسپەيتىندىگىن بىلدىرگەن ت.شايمەردەنوۆ جەتكىزىلەتىن سۋ كولەمى تومەن دەڭگەيدە ەتىپ كورسەتىلگەن دەگەندى العا تارتادى. ونىڭ ەسەبىنە قاراعاندا, 13 ەلدى مەكەندە كەم دەگەندە 50-60 مىڭ ادام تۇرادى. ءبىر ادامعا نورماتيۆ بويىنشا 3 تەكشە مەتر سۋ قاجەت بولسا, ول جىلىنا 36 تەكشە مەتر تۇتىنۋى ءتيىس. ال 60 مىڭ ادامعا شاققاندا جىلىنا 2160000 تەكشە مەتر تىرشىلىك ءنارى قاجەت ەكەن. جالپى, تسەلينوگراد «سۋ ارناسى» شجق مكك 24 مىڭ ادام تۇراتىن 28 ەلدى مەكەنگە سۋ تاراتاتىنىن بىلدىك. ءبىر عانا اقمولدا ادام سانى بويىنشا قايشىلىق بارلىعىن ەسكەرسەك, 28 ەلدى مەكەندە قانشا ادامنىڭ تۇراتىندىعى تۋرالى ناقتى مالىمەت قايدان بولسىن. ونىڭ ۇستىنە توكەن اقساقال اقمول اۋىلىندا ءتورت قۇس فابريكاسى, ءۇش كىرپىش زاۋىتى, ەمحانا, مەكتەپ, ەكى بالاباقشا جانە وتىزعا تارتا دۇكەن, ءۇش مەيرامحانا جۇمىس ىستەپ تۇرعاندىعىن, ەسەپتىڭ دۇرىس جۇرگىزىلمەگەندىگىن ايتتى.
وسىنداي ولقىلىقتار سالدارىنان تۇرعىندار ءبىر جارىم جىلدا 113,5 ملن تەڭگە ارتىق تولەگەندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن بۇرىنعى باس ەكونوميست ت.شايمەردەنوۆ اقمول اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ 35 پايىزى عانا كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردە تۇرادى دەگەنمەن دە كەلىسپەيتىندىگىن ءبىلدىردى. ارىزدانۋشى ونى 90 پايىزعا جەتتى دەپ سانايدى. ءوزىمىز باس سۇققان اقمول اۋىلدىق وكرۋگى اكىمدىگى بەرگەن مالىمەتتە جەر ۇيدە تۇراتىندار 5 پايىزدى قۇراسا, ال قالعان 95 پايىزى كوپ قاباتتى ۇيلەردە تۇراتىندىعىن راستادى. ءبىزدىڭ بىلگەنىمىز, سۋ مەكەمەسىنىڭ كىرىسى شىنىمەن دە 21 پايىزعا ارتىپ, 140 ميلليون تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعان. سۋ ارناسىنىڭ ءوز عيماراتى بوي كوتەرىپ, ارتىنان اۆتوتۇراق پەن قۇرال-جابدىقتار ساقتايتىن قويما دا سالىنۋدا. ينفلياتسيانى ەسكەرگەن مەكەمە باسشىلارى جۇمىسشىلارىنىڭ جالاقىسىن 30 پايىزعا كوتەرىپتى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى اتالعان مەكەمەنىڭ ىشكى شارۋاسى. ءبىز ءتاريفتىڭ نەگە وسىنشالىقتى قىمباتتىعىنا جاۋاپ ىزدەۋگە تىرىستىق. بۇل ورايدا ءتاريفتىڭ ديففەرەنتسيالدى ادىستەمە بويىنشا بەلگىلەنەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەڭ تومەنگى تاريف, ياعني ادام باسىنا مينيمالدى تۇتىنۋدىڭ ورتاشا ءتاريفى سۋدىڭ 1,5 تەكشە مەترىنە 178 تەڭگە دەپ بەلگىلەنسە, ودان ارتقانى 201 تەڭگە جانە 3 تەكشە مەتردەن جوعارىسىنا 396 تەڭگە بەكىتىلىپتى.
قالاي بولعاندا دا, اقمول ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى تىرشىلىك نارىنە قىمبات تولەيتىندىگىن سۋ جەتكىزۋ مەكەمەسى دە راستاپ وتىر. بۇل ورايدا «تسەلينوگراد سۋ ارناسى» شجق مكك سۋ وتكىزۋ توبىن قۇرىپ, ونى سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىن ەكى رەت كوتەرگەن. ەندى ءۇشىنشى رەت وسىنداي ۇسىنىسپەن شىقپاقشى. ەگەر ول جوعارى جاقتان قولداۋ تاپسا, وندا اقمولدىقتار سۋدىڭ تەكشە مەترى ءۇشىن 30 تەڭگەدەن تولەمەك. بۇل ارينە, جوسپار عانا, ونىڭ ورىندالارىن ۋاقىت كورسەتەر.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
