سوندىقتان دا جيىن بارىسىندا قازاق جاستارىنىڭ فورۋمى ءوتتى. فورۋمعا شەتەلدىك باۋىرلارىمىز جانە ءوزىمىزدىڭ «جاس وتان», «جاسىل ەل» سياقتى جاستار ۇيىمدارى, «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى شەتەلدە وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر قاتىستى. ءۇشىنشى ەرەكشەلىك – تۋعانىنا 100 جىل تولىپ وتىرعان ءدىنتانۋشى-عالىم حاليفا التايدىڭ مەرەيتويىنا وراي «حاليفا التاي جانە قايتا ورالعان تاريح» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ وتكىزىلۋى. قۇرىلتايدىڭ ءتورتىنشى ەرەكشەلىگى – ونىڭ بالامالى ەنەرگيا بويىنشا جەر ءجۇزىنىڭ يننوۆاتسيالىق جەتىستىكتەرىن پاش ەتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا ءوتۋى. ويتكەنى بۇل كورمە قازاقستاننىڭ مەرەيىن اسىرىپ, كۇللى الەمنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ وتىرعان ۇلكەن شارا بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق الدىندا زور بەدەلگە قول جەتكىزگەن قازاقستاننىڭ ءاربىر قادامى سىرتتا جۇرگەن اعايىندى قۋانتادى, ماقتانىش سەزىمىنە بولەيدى. بۇل وقيعالاردىڭ سايكەس كەلۋى قاي جاعىنان قاراساڭىز دا بارلىق تاراپتان ۇيلەسىمىن تاپقان بەرەكەلى دە باياندى ءىستىڭ كورىنىسى ەكەنى انىق.
القالى جيىندا ءسوز العان مەملەكەت باسشىسى ەڭ العاشقى قۇرىلتاي وتكەن 1992 جىلدان بەرى ەلىمىزدە قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەر تۋرالى باياندادى. «ەلىمىزدىڭ بولاشاققا باستار باعىتى مەن ماقساتى دا ايقىن. الدىمىزدا تۇرعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – وركەندەگەن, دامىعان ەڭ وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ», دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنت «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ايتىلعان ماسەلەلەر وسى بەلگىلەنگەن جۇمىستاردىڭ وزەگى بولاتىنىن جەتكىزدى. بۇل قوعامدىق سانانى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, جاڭا ۇرپاق قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان التى جوبانى قامتيدى. سولاردىڭ ءبىرى – قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – انا ءتىلىمىزدىڭ جاھاندىق عىلىم مەن بىلىمگە كىرىگۋىن, الەم قازاقتارىنىڭ رۋحاني تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن بىرەگەي قادام بولىپ تابىلادى.
«تۋعان جەر» باعدارلاماسى ءاربىر ازاماتتىڭ تۋعان ەلىنە, جەرىنە قامقور بولۋىن كوزدەيدى. ءار ازامات ءوزىنىڭ تاريحي وتانىنا جاقسىلىق ىستەسە, ول بۇكىل حالىقتىڭ بەرەكەسىنە اينالادى» دەي كەلىپ, ەلباسى قانداستارىمىزدى وسى جوباعا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىردى.
وتكەن حح عاسىر قازاق حالقى ءۇشىن قيامەتكە تولى وتە اۋىر جىلدار بولعانى ايان. ستاليندىك رەجىم قازاق ءۇشىن ءسوز ايتا الاتىن باس كوتەرەر قايراتكەرلەردىڭ بارلىعىن جويىپ جىبەردى. قيىن كەزەڭدە قانشاما قازاق باس ساۋعالاپ جان-جاققا شاشىراپ كەتتى. قازىرگى تاڭدا ميلليونداعان قانداسىمىز شەتەلدە تۇرىپ جاتىر. ۇشتەن ءبىر بولىگى الەمنىڭ 40-تان استام ەلىنە تارىداي شاشىراپ كەتكەن جەر بەتىندە بىردە-ءبىر حالىق جوق شىعار. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 1 ميلليوننان استام قانداسىمىز ەلگە كوشىرىلىپ الىندى. بۇل ەلباسىنىڭ تاريحي ۇلى ىستەرىنىڭ قاتارىنا جاتادى. 1991 جىلى ەلىمىزدەگى قازاقتىڭ ۇلەسى 40 پايىزداي بولسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 70 پايىزدان اسادى. قۇرىلتايداعى سوزىندە پرەزيدەنت ەلگە باعىتتالعان ۇلى كوش توقتامايتىنىن, جالعاسا بەرەتىنىن قاداپ ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى شەتتەگى جانە ەلگە كوشىپ كەلگەن اعايىنداردى قولداۋ ءۇشىن «وتانداستار» اتتى قور قۇرۋدى جانە وعان ەلدەگى قالتالى ازاماتتاردى تارتۋدى تاپسىردى.
قۇرىلتايدا ەلباسى ايتقان تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – شەتەلدەگى قازاق جاستارىنىڭ قازاقستاندا ءبىلىم الۋلارىنا بار جاعدايدى جاساۋ. قازىر ولار گرانت ارقىلى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقي الادى. قانداستارىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم الۋىن قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن ولارعا بولىنەتىن كۆوتانى ەكى ەسەگە كوبەيتۋدى ۇكىمەتكە تاپسىردى. دەمەك, ەندىگى جەردە قازاقستان تاراپىنان شەتەلدەگى جاستارعا بولىنەتىن جوعارى ءبىلىم گرانتى 4 پايىز دەڭگەيىندە بولادى.
اتالعان ماسەلە م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شەتەل ستۋدەنتتەرىمەن جۇمىس جۇرگىزۋ جانە جوعارى وقۋ ورنىنا دەيىنگى دايىندىق فاكۋلتەتىندە ايرىقشا ريزاشىلىق سەزىمىن تۋدىردى. بۇگىنگى تاڭدا فاكۋلتەتتە 12 ەلدەن كەلگەن 700-دەن استام ستۋدەنت جانە دايىندىق بولىمىندە جۇزگە تارتا تىڭداۋشى وقىپ جاتىر. ولاردىڭ باسىم بولىگى – ءوز قانداستارىمىز. سونىمەن قاتار ەلباسىنىڭ شەتەلدەگى قازاق بالالارى ءۇشىن ارنايى ستيپەنديالىق باعدارلاما ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسى دا قۋانىشقا بولەۋدە.
شەت ەلدەگى قانداستارىمىز ىقشام ورنالاسقان وڭىرلەردە ولاردىڭ انا تىلىندە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ ماسەلەسى دە ەلباسى سوزىندە ايتىلدى. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە وسى ماسەلەگە قاتىستى دا تاپسىرما جۇكتەدى. كورشىلەس وزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا 1 ميلليون 400 مىڭ قانداسىمىز تۇرىپ جاتىر. قازاق دياسپوراسىنىڭ قالىڭ شوعىرلانعان ءوڭىرى – تاشكەنت وبىلىسى. مىنە, وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, تاشكەنت قالاسىندا وقمۋ-دىڭ وكىلدىگىن اشۋ ماسەلەسى دە قولعا الىنىپ وتىر.
بۇگىندە ەگەمەن ەل, تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ تۋ تىگىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى – قازاق اتتى حالىقتىڭ تورتكۇل دۇنيەدەگى بىردەن-ءبىر وتانى, ارقا سۇيەر سۇيەنىشى. جاقىندا وتكەن قۇرىلتاي وسىنى تاعى دا دالەلدەي ءتۇستى دەپ ويلايمىز.
سەيدەحان الىبەك,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دىڭ شەت ەل ستۋدەنتتەرىمەن جۇمىس جۇرگىزۋ جانە جوعارى وقۋ ورنىنا دەيىنگى دايىندىق فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
