دانيار سول جەتىستىككە جەتتى. جەتكەندە دە اۋەسقوي بوكسشى الۋى ءتيىس جۇلدە مەن ماراپاتتىڭ بارلىعىن تۇگەلىنەن ەنشىلەپ بولىپ, جەتتى. بىلاي قاراساڭىز, سپورتشى رەتىندە وكىنىشى جوق. قۋانىشى باسىم. ەندەشە, ونىڭ سپورتتىق عۇمىرىنىڭ كەلەسى كەزەڭىنە يمەنبەي اياق باسۋىنا ەش كەدەرگى جوق-تىن. بوكس الەمىنە جاڭالىق بولىپ كەلىپ, الشاڭداي باسقان الاش بالاسىنىڭ ارىنىن مەنمىن دەگەن پروموۋتەرلىك ورتالىقتاردىڭ كورمەي قالۋى تاعى مۇمكىن ەمەس. بىراق, دانيار ەشكىمگە ەلەۋسىز جاتقان, اتى مەن اتاعى, داڭقى مەن دابىراسى جوق اۆستراليالىق كومپانيامەن كەلىسىمشارتقا وتىرعاندا ءىشىمىز ءبىر قىلپ ەتە قالعانىن نەسىنە جاسىرايىق؟ى. سول كۇمان بەكەر ەمەس ەكەن, شيكى كەلىسىمنەن اقىرى شي شىعىپ تىندى.
بىرەر كۇن بۇرىن عانا بوكستان ۇلتتىق قۇرامانىڭ ەكس-كاپيتانى دانيار ەلەۋسىنوۆ «ۇلتتىق قۇراما ەسىگىن قايتا اشامىن» دەپتى. ويلانىپ قاراڭىزشى, ونىڭ ءوزى تولىققاندى ءبىتىرىپ شىققان, ەڭ ۇزدىك جۇلدەسىن ەنشىلەپ بولعان مەكتەپكە قايتا ورالۋىندا ءمان, ماڭىز بار ما؟ جوق دەي الماسسىز, دەسە دە تىم از. تەك, ءبىر عانا موتيۆاتسيا – ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانۋ. بىراق, ەندى ءتورت جىل بويى بابىندا تۇرىپ جانە الەمدىك دودالاردى تاعى دا قوعاداي جاپىرىپ شىعا سالاتىنداي ءوز ىشىمىزدە دە «69 كيلو» سالدىرلاپ بوس تۇرعان جوق. دانياردان دا جاس, دانياردان دا كرەاتيۆتى جىگىتتەر بارشىلىق. جوق, ءبىز دانياردىڭ الەۋەتىن جوققا شىعارعالى تۇرعان جوقپىز, تەك وعان جاسالىناتىن باسەكەلەستىكتىڭ وليمپيادا چەمپيونىنا جەڭىل تيمەيتىنىن ەسكەرتكىمىز كەلەدى.
بوكستان ۇلتتىق قۇراما باس باپكەرى مىرزاعالي ايتجانوۆ دانيارعا ارقاشان ەسىگى اشىق ەكەنىن جەتكىزگەن ەدى وسىعان دەيىن: «ەلەۋسىنوۆ ءالى ۇلتتىق قۇراماعا ورالعان جوق. ەگەر كومانداعا كەلەمىن دەپ نيەت ءبىلدىرىپ جاتسا, ەسىگىمىز دانيار ءۇشىن ارقاشان اشىق ەكەنىن بۇعان دەيىن ايتقانمىن», دەگەن ەدى ءبىراز بۇرىن.
قۇراماعا ورالعاننان قايىر بولا ما؟
بۇعان دەيىن دە باس كوماندا ساپىنان كەتىپ, بىراق قايتا ويلانىپ قولعاپ كيگەن جىگىتتەر بولمادى ەمەس, بولدى. ءارى ولار اتاعىنان ات ۇركەتىن مىقتىلار ەدى. 2000 جىلدارى وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش جۇلدەسىن (التىن, كۇمىس, قولا) العان, ازيا چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى اتانعان بولات ءجۇمادىلوۆ سيدنەي وليمپياداسىنان كەيىن كارەراسىن اياقتاعان ەدى. سپورتپەن ءبىرجولا قوش ايتىسقاننان كەيىن ءجۇمادىلوۆ اراعا ەكى جىل سالىپ, 2002 جىلى بوكستا «الىنباعان ەنشىم بار» دەپ شەگەدە ءىلۋلى تۇرعان قولعابىن قايتا كيگەن بولاتىن. الايدا, ۇلتتىق قۇراما ساپىنا قايتا ورالعانىمەن, ەشقانداي ءىرى تۋرنيرگە قاتىسا المادى. ءسويتىپ, ىزدەپ كەلگەن «ەنشىسىن» تابا الماي كەتتى. ال 2004 جىلعى افينا وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى باقتيار ارتاەۆ قازاق بوكسشىلارى اراسىندا ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانۋ ماقساتىندا 2008 جىلى بەيجىڭ وليمپياداسىنا قاتىسىپ, شيرەك فينالدا بولاشاق وليمپيادا چەمپيونى ۇلىبريتانيالىق دجەيمس ديگەيلدەن ۇتىلعان ەدى. وسى جەڭىلىستەن كەيىن ول كارەراسىن اياقتاپ, اكىمدىك لاۋازىمعا اۋىسىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرىسىپ كەتتى. كەيىنىرەك, لوندون وليمپياداسىنا 81 كەلىدە قاتىسۋدى ماقسات ەتىپ, ۇلتتىق قۇراماعا قايتا ورالدى. الايدا, باپكەرلەر قۇرامى بۇل سالماقتا وليمپياداعا 2011 جىلى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ادىلبەك نيازىمبەتوۆتى اپارىپ, لوندوننان دا كۇمىسپەن كۇپتەلگەنىن بىلەمىز. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2011 جىلى باكۋدە وتكەن الەم چەمپيوناتىنا باپكەرلەر نيازىمبەتوۆ پەن ارتاەۆتى قاتار الىپ بارعان. بىراق, سوڭعى ساتتە تاڭداۋ ادىلبەككە تۇسكەن ەكەن. ءسويتىپ, ۇلتتىق قۇراماعا قايتا ورالعان ەكى بوكسشى دا ءوزى ويلاعان ماقساتقا جەتە الماعان. دانيار ەلەۋسىنوۆ تە وسى جاعدايلاردى قاپەرىندە ۇستاعانى ءجون سياقتى. بۇل تاريحتى ايتىپ دانياردى قورقىتقانىمىز ەمەس...
69 كيلودا ءبىرىنشى ءنومىر بولۋعا كىم لايىق؟
ەگەر, ەلەۋسىنوۆتە كۇزدە وتەتىن قازاقستان چەمپيوناتىنا 69 كيلودا قاتىسسا, باپكەرلەر قۇراما وعان ناتيجەسىنە قاراي قاي سالماققا شىققانى دۇرىس ەكەنىن انىقتايتىن بولادى. بۇگىندە 69 كيلودا ەل چەمپيونى اتانعان ابىلايحان ءجۇسىپوۆ ءبىرىنشى ءنومىرلى بوكسشى رەتىندە سانالادى. سونداي-اق, بۇل سالماقتا بىلتىرعى جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى سادريددين احمەتوۆ پەن جاقىندا عانا «استانا ارلاندارى» ساپىندا فينالدىق باسەكەدە جۇدىرىقتاسىپ, وليمپيادا چەمپيونى كۋبالىق رونيەل سوتولونگونى ەكىنشى رەت جەڭىپ, ۇلتتىق قۇرامادا ءبىرىنشى ءنومىرلى بوكسشى بولۋعا ابدەن لايىق ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەگەن اسلانبەك شىمبەرگەنوۆ بار.
ەگەر, ەلەۋسىنوۆتە سالماق قۋ جاعىنان قيىندىقتار تۋىنداسا, وندا ول 75 كيلودا سىنعا ءتۇسۋى مۇمكىن. ستاتيستيكا بويىنشا, ۇلتتىق قۇراماداعى كارەراسىن اياقتاپ, قايتا ورالعان بوكسشىلار نەمەسە وليمپيادالىق تسيكلدان كەيىن وزدەرىن جاڭا سالماقتا سىناپ جاتادى. بالكىم, اداعى قازاقستان چەمپيوناتى مەن باسقا جارىستاردا دانياردى 75 كيلودان كورىپ قالۋىمىز دا ابدەن مۇمكىن. بىراق, بۇل سالماقتا دا باسەكەلەستىك كوپ. مىسالى, بىلتىرعى ەل چەمپيونى, ازيا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ءابىلحان امانقۇل. يسلام ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى تۇرسىنباي قۇلاحمەت. قازىر 81 كەلىدە سىنعا ءتۇسىپ جۇرگەن ەرىك ءالجانوۆ تا بار. ءدال قازىرگى قۇراماداعى جىگىتتەردىڭ قارىمى مەن باسەكەلەستىگىن ەسكەرسەك, دانيارعا وڭايعا سوقپايىن دەپ تۇر.
«ەلەۋسىنوۆ ءستيلىن وزگەرتۋ كەرەك»
بىرقاتار بوكس ماماندارى دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ بوكس ءستيلى ەسكىرگەنىن, وعان بۇرىنعىداي ەكىنشى نومىرمەن جۇدىرىقتاسۋ ەمەس, ءبىرىنشى سوققىنى ءوزى جاساۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەگەر دانيار بۇرىنعىداي تەحنيكاسىنا سەنىپ, سوققىلارىن كۇشكە سالماي جۇدىرىقتاساتىن بولسا, ودان ناتيجە كۇتۋ بەكەر دەيدى. بۇل ءسوزدى باس باپكەر ايتجانوۆتىڭ ءوزى دە قولداپ وتىر. «بوكس ەرەجەسى بۇرىنعىداي ەمەس. كۇن سايىن وزگەرىپ, ءسات سايىن جاڭارىپ جاتىر. قازىر بوكس قاشىپ ءجۇرىپ جۇدىرىقتاسقاندى ەمەس, ءبىرىنشى جانە انىق, نوكاۋتقا جىبەرەتىندەي سوققى جاساعاندى ۇناتادى. بۇرىنعىداي ۇپايعا جۇمىس ىستەۋ ەسەبى قالدى, قازىر قارسىلاسىڭدى ۇرىپ جىقپاساڭ, جەڭىسكە جەتۋىڭ وتە قيىن. ونى وليمپيادا, الەم, ازيا چەمپيوناتىنان وزدەرىڭىز دە كورىپ جۇرسىزدەر».
بوكس ماماندارى تەحنيكاعا ەمەس, كۇشكە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىنە سوڭعى وليمپيادا كەزىندە كوزدەرىن جەتكىزگەنىن ايتادى. ءبىز دە مۇنى جۋىردا تاشكەنتتە وتكەن ازيا چەمپيوناتى كەزىندە بايقادىق. فينالعا شىققان بىرقاتار بوكسشىلارىمىزعا قارسىلاستارىنان باسىم ءتۇسۋ ءۇشىن شەشۋشى سوققىلار جەتپەي جاتقانى انىق بايقالدى.
سونىمەن, كاپيتان ۇلتتىق قۇراماعا قايتا ورالدى. قايتقان كاپيتاننان قايىر بار ما؟
مامان پىكىر
باقتيار ارتاەۆ, افينا وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى:
– دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ ۇلتتىق قۇراماعا ورالعانىنا ءوز باسىم قۋانىشتىمىن. بۇل قۋانىشتىڭ ەكى سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى, مارقۇم بەكزات ساتتارحانوۆ اعامىز بەن ءوزىمنىڭ ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى بولسام دەگەن ارمانىمىز ورىندالماپ ەدى. ءبىز جەتپەگەن جەتىستىككە جەتىپ, ورىندالماي كەتكەن ارمانىمىزدى دانيار ورىنداسا ەكەن دەيمىن. ەكىنشى سەبەپ, 69 كيلودا ىشكى باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋى. باسەكە بار جەردە ناتيجە بولاتىنى انىق. قازىرگى تاڭدا بۇل سالماقتا جۇرگەن كەز كەلگەن بوكسشى وليمپياداعا بارۋعا لايىق دەپ ەسەپتەيمىن. مىسالى, WSۆ جوباسىنىڭ فينالىندا وليمپيادا چەمپيونى كۋبالىق بوكسشى سوتولونگو مەن ريو ويىندارىندا دانياردان جەڭىلگەن وزبەك گياسوۆتى جەڭگەن اسلانبەك شىمبەرگەنوۆتى, جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى اتانعان سادريددين احمەدوۆتى جانە جاس تالانتىمىز ابىلايحان ءجۇسىپوۆتى ايتا الامىن. قۇداي قالاسا, توكيو وليمپياداسىندا داستۇرگە اينالعان 69 كيلونىڭ التىن تاعى دا قازاق بالاسىنا بۇيىرادى دەپ سەنەمىن.
ءالي بيتورە,
«ەگەمەن قازاقستان»
