جالپى, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى كۇرەس تۇرلەرىنەن وليمپيادا ويىندارىندا 17 جۇلدە جەڭىپ الدى. وليمپيادالىق جۇلدە سانى بويىنشا كۇرەس ەكىنشى ورىندا تۇر. الايدا, وسى 17 مەدالدىڭ بىرەۋى عانا التىن. بەس رەت بالۋاندارىمىز فينالدا سۇرىنسە, 11 مارتە قولاعا قول جەتكىزدى. ءبىر قاراعاندا, جاپ-جاقسى كورىنەتىن ستاتيستيكانى ء ارى قاراي تارقاتقاندا, ءبىراز ماسەلەنىڭ بەتى اشىلادى.
وليمپ شىڭىن باعىندىرعان جالعىز قازاقستاندىق بالۋان – گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ شەبەرى يۋري مەلنيچەنكو. ول قىرعىزستاندا تۋىپ, سوندا وسسە دە, 1990 جىلى توعىزىنشى تەرريتورياعا ءبىرجولا قونىس اۋداردى. بيىك بەلەستەر مەن ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قازاقستاندا قول جەتكىزگەن مەلنيچەنكونى لەگيونەر دەپ ايتۋ قيىن.
ايتسە دە, جوعارىدا ايتىلعان 17 مەدالدىڭ جارتىسىنا جۋىعى لەگيونەرلەردىڭ ۇلەسىندە ەكەندىگى بەلگىلى. مىسالى, 2004 جىلعى وليمپيادادا جەڭىپ العان 2 كۇمىس پەن 1 قولا مەدال يەگەرلەرى سىرتتان كەلگەن سپورتشىلار. افينادا اقتىق سىندا سۇرىنگەن گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ شەبەرى گەورگي تسۋرتسۋميا گرۋزيانىڭ تۋماسى. ول قازاقستان ساپىندا 2001 جىلدان باستاپ قانا ونەر كورسەتە باستادى. تاعى ءبىر كۇمىس جۇلدەگەرىمىز, ەركىن كۇرەستە ويقاستاعان گەننادي لاليەۆ وسەتيندىك سپورتشى. ال گرەك-ريم كۇرەسىنەن قولا جۇلدەگە قول جەتكىزگەن محيتار مانۋكيان ارمەنيا قۇراماسى ساپىندا, ءتىپتى 1996 جىلى وليمپياداعا قاتىسىپ ۇلگەرىپتى. ول قازاقستان اتىنان جارىسقا 1997 جىلدان باستاپ قاتىسا باستادى.
بەيجىڭدەگى 5 مەدالدىڭ ەكەۋىن تاعى لەگيونەر بالۋاندار جەڭىپ الدى. جالعىز كۇمىستى قانجىعاسىنا بايلاعان ەركىن كۇرەس شەبەرى تايمۋراز تيگيەۆ – ۆلاديكاۆكازدىڭ تۇلەگى. ول قازاقستان ساپىنا 2006 جىلى قوسىلدى. الايدا, تايمۋرازدىڭ كۇمىسى 2016 جىلى «قولدى» بولدى. دوپينگكە قارسى جاۋاپتى مەكەمە WADA تيگيەۆتىڭ قانىنىڭ قۇرامىنان تىيىم سالىنعان پرەپارات تابىلۋىنا بايلانىستى ونى بەيجىڭ وليمپياداسىنداعى كۇمىس جۇلدەسىنەن ايىردى. ايتپاقشى, سول بايراقتى باسەكەدە ەركىن كۇرەستەن وليمپيادادا قولا مەدال العان ماريد مۋتاليموۆ داعىستاندا دۇنيەگە كەلگەن. مۋتاليموۆ قازاقستان اتىنان ەكى رەت وليمپياداعا قاتىستى.
لوندون وليمپياداسىندا بالۋاندارىمىز ءۇش قولا جۇلدە يەلەنگەنى بەلگىلى. سونىڭ ەكەۋىندە لەگيونەرلەردىڭ ەڭبەگى بار. ماسەلەن, داعىستاندىق دانيال گادجيەۆ گرەك-ريم كۇرەسىنەن ولجا سالدى. ال گيۋزەل مانيۋروۆا رەسەي اتىنان افينا وليمپياداسىنا قاتىسىپ, كۇمىس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاعان بولاتىن. سونداي-اق, ول قازاقستان اتىنان لوندون جانە ريو وليمپيادالارىنا قاتىستى. «تۇماندى البيوندا» گيۋزەلگە قولا مەدال بۇيىرسا, ريودا كۇمىس جۇلدەنى قورجىنعا سالدى. بالۋان قىز مانيۋروۆانىڭ ءجونى بولەك, ول وتاندىق سپورتتىڭ وركەندەۋىنە سپورتشى رەتىندە دە, باپكەر رەتىندە دە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
بەيجىڭ وليمپياداسىنا ەركىن كۇرەستەن اقجۇرەك تاڭاتاروۆتى ەمەس, لەگيونەر لەونيد سپيريدونوۆتى ۇكىلەپ قوستىق. الايدا, «قيناپ قوسقان تازى تۇلكى الماس» دەگەندەي, سول سەنىم ارتقان سپيريدونوۆىمىز جۇلدەگە ىلىگە الماي, تۋريستەر قاتارىن تولىقتىرىپ قايتتى. سول كەزدە قارسىلاسىنىڭ الەۋەتىن جاقسى بىلەتىن جامبىلدىق جامپوز اقجۇرەك تاڭاتاروۆ ونىڭ ۇزاققا شاپپاسىن ايتقاندا, الدەكىمدەر قىزعانىشقا جورىعاندى. ال لوندوندا اقجۇرەك ەل سەنىمىن اقتادى ەمەس پە؟ ەندەشە, بەيجىڭدە اقجۇرەك بالۋاننىڭ باعىن بايلاعانىمىز ءسوزسىز.
باسقاسى باسقا, كۇرەس تۇرلەرىنەن سىرتتان سپورتشى شاقىرۋ ماسقارا ەمەس پە؟! بۇرىن-سوڭدى قازاق توپىراعىنا جات سپورت تۇرلەرى بولسا ءبىر ءسارى. قۇداي-اۋ, باسقاسىن ايتپاعاندا كەشەگى الىپ كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن چەمپيونى داۋلەت تۇرلىحانوۆ سياقتى ساڭلاقتى دۇنيەگە اكەلگەن حالىق ەمەسپىز بە؟! ەندەشە, بالۋانداردى باسقا ەلدەن الدىرتۋ نامىس قوي! ءوز بالۋاندارىمىز دا لەگيونەرلەر اكەلۋگە قارسى. ماسەلەن, سيدنەي وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى يسلام بايرامۋكوۆ وسىعان بايلانىستى ءوزىنىڭ ءۋاجىن تالاي مارتە ءباسپاسوز بەتتەرىندە مالىمدەگەن. ءتىپتى, ءوز بالۋاندارىمىزدىڭ ادىلەتسىزدىك قۇربانى بولعاندىعىن ايتىپ, شىرىلداعان بايرامۋكوۆتىڭ سوزىنە ەشكىم قۇلاق اسقان جوق. تارازدىڭ تاعى ءبىر ورەنى, لوندون وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اقجۇرەك تاڭاتاروۆ تا وتاندىق بالۋاندارعا سەنىم ارتقاندى ءجون سانايدى.
«لەگيونەر بالۋانداردى شاقىراتىندار كۇرەستەن حابارى از, ونى تۇسىنبەيتىن, قازاقتىڭ جاعدايىن بىلمەيتىن جاندار عوي. نەگىزى جاتتىقتىرۋشىلار دا وعان قارسى. تاياۋدا قۇراماعا مايربەك يۋسۋپوۆ دەگەن جاڭا جاتتىقتىرۋشى تاعايىندالدى. كەلگەنىنە كوپ بولماسا دا, تەز ارادا قازاق بالۋاندارىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ تاستادى. ازيا ويىندارىنداعى جەتىستىگىمىز ‒ سونىڭ دالەلى. مەنىڭ جاسىم 31-دە بولعانىنا قاراماستان, تەز ارادا قالپىما كەلۋىمە جاردەمدەستى. ولاي بولسا, ءوزىمىزدىڭ بالۋاندارعا سەنۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاقسىلىق, داۋلەت سەكىلدى اعالارىمىز بار. ەگەر مۇمكىندىك بەرسە, سولار سەكىلدى چەمپيوندار قازاق اراسىنان شىعاتىنى انىق», – دەيدى اقجۇرەك تاڭاتاروۆ.
جەرگىلىكتى بالۋانداردىڭ جەتىستىگىنە ۇڭىلەتىن بولساق, تومەندەگىشە ورىلەدى. اتلانتا وليمپياداسىندا ەركىن كۇرەستەن ماۋلەن مامىروۆ جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىنعا قول جەتكىزدى. ال سيدنەيدە ەركىن كۇرەس شەبەرى يسلام بايرامۋكوۆ اقتىق سىندا عانا ءسۇرىندى. بەيجىڭ وليمپياداسىندا گرەك-ريم كۇرەسىنەن سىنعا تۇسكەن نۇرباقىت تەڭىزباەۆ, اسەت مامبەتوۆ جانە ەلەنا شالىگينا قولا مەدالدى مىسە تۇتقان-دى. كەيىننەن تەڭىزباەۆتىڭ قولاسى كۇمىسكە اينالدى. نۇرباقىتتى بايراقتى باسەكەدە ۇتقان ازەربايجان سپورتشىسى ۆيتالي ءرازيموۆتىڭ قانىنان رۇقسات ەتىلمەگەن پرەپارات تابىلىپ, ول جۇلدەسىنەن ايىرىلىپ, تەڭىزباەۆقا كۇمىس جۇلدە تابىستالدى. لوندون وليمپياداسىندا ەركىن كۇرەستەن اقجۇرەك تاڭاتاروۆ جەڭىس تۇعىرىنا شىعىپ, ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى. ريوداعى بايراقتى باسەكەدەن قىزدارىمىز عانا جۇلدەمەن ورالعان-دى. ەلميرا سىزدىقوۆا مەن ەكاتەرينا لاريونوۆا قولا مەدالعا قول جەتكىزدى.
الەم چەمپيوناتىندا قازاقستاندىق بالۋاندار 38 مەدالدى (5 التىن, 11 كۇمىس, 22 قولا) قانجىعاسىنا بايلاپتى. سونىڭ 10-ى لەگيونەر سپورتشىلارعا تيەسىلى (2 التىن, 2 كۇمىس, 6 قولا). وكىنىشكە قاراي, 1998 جىلعى الەم چەمپيوناتىنان كەيىن التىن الۋعا ءوز بالۋاندارىمىزدىڭ شاماسى كەلەر ەمەس. ەستەرىڭىزدە بولسا, سول جىلى باقتيار بايسەيىتوۆ بايراقتى باسەكەدە توپ جارعان ەدى. بۇل جاعىنان لەگيونەرلەردىڭ دە ولجاسى ونشا ەمەس. الىستان اتتاي قالاپ الدىرعان بالۋانداردىڭ سوڭعى التىنى 1999 جىلى بۇيىرىپ, محيتار مانۋكيان جەڭىس تۇعىرىنىڭ بيىگىنە شىققان-دى. سودان بەرى وتانداستارىمىز الەمدىك ارەنادا چەمپيوندىققا قول جەتكىزە العان جوق.
مىنە, تاۋەلسىزدىك العالى بەرى كۇرەس تۇرلەرىنەن وليمپيادا ويىندارى مەن الەم بىرىنشىلىگىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىز وسىنداي. قازاقستان كۇرەستەن الەم چەمپيوناتى مەدالدارى سانى بويىنشا بۇكىلالەمدىك تىزىمدە 31-ورىنعا, ال وليمپياداداعى مەدال سانى بويىنشا 35-ورىنعا جايعاسقان. «كۇرەس – قازاقتىڭ ءتول سپورتى» دەگەن پىكىردى ءجيى ايتامىز عوي. الەم جانە وليمپيادا ويىندارىنداعى جەتىستىگىمىز اتالعان تۇجىرىمعا سايكەس كەلمەيتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, ءار وليمپيادا جاقىنداعان سايىن قازاقستان اتىنان بىرنەشە لەگيونەر بالۋاندى اتتاي قالاپ الدىرتىپ, بايگەگە قوسامىز. سولاردىڭ كەيبىرى ءتىپتى العاشقى بەلدەسۋىندە-اق سىر بەرگەنىن كوز كوردى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى قازاقستان اتىنان بايراقتى باسەكەگە قاتىسقان 20-عا جۋىق لەگيونەر بالۋاننىڭ ۇشەۋى عانا تولىققاندى قازاقستاندىققا اينالدى. اتاپ ايتار بولساق, يۋري مەلنيچەنكو, گەورگي تسۋرتسۋميا جانە گيۋزەل مانيۋروۆالار بۇگىندە ەل سپورتى ءۇشىن ايانباي تەر توگىپ ءجۇر. قالعان بالۋاندار قوماقتى جالاقىسىن, جۇلدەگەرلەرگە بەرىلەتىن قازاقستاندىق سىياقىنى الادى دا تايىپ تۇرادى. سوندا ءبىز كىمدەردى, نە ءۇشىن قولداپ وتىرمىز دەگەن زاڭدى ساۋال تۋادى. بولاشاق بالۋاندارىمىزدى باۋلۋدىڭ ورنىنا باسقالاردىڭ كومەگىنە قاشانعى جۇگىنە بەرەمىز؟
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
