قازاقستاننىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى بولعان وقيعا – جۋىردا يتاليالىق ايگىلى سۋرەتشى, دراماتۋرگ ماسسيميليانو فينازەر فلوري استاناعا كەلدى. جاي كەلگەن جوق, «لەوناردو دا ۆينچيگە اينالۋ» اتتى اتاقتى سپەكتاكلىن الا كەلىپتى. العاش ميلانداعى ەكسپو-2015 كورمەسى كەزىندە تۇساۋكەسەرى ءوتىپ, بۇگىندە اقش, رەسەي, ازيا, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ماڭدايالدى تەاترلارىندا ساحنالانىپ ۇلگەرگەن.
رەجيسسەر سپەكتاكلدى ۇيرەنشىكتى ساحنادا ەمەس, پاۆيلونداعى شاعىن زالدا قويدى. كورەرمەندەر قويىلىمدى كەيىپكەرلەرمەن بىرگە تاماشالاپ, ءوتىپ جاتقان وقيعانىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالدى. تەاترلاندىرىلعان سۇحبات لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ كوزى تىرىسىندە ءومىر, ونەر, فيلوسوفيا توڭىرەگىندە ايتىپ كەتكەن تولعانىستى ويلارى نەگىزىندە قۇراستىرىلعان. سۋرەتكەرلىگىنەن بولەك عىلىم سالاسىنا ايتۋلى ۇلەس قوسقان عالىمنىڭ كۇللى ادامزاتقا ورتاق ونەر حاقىنداعى ەستەتيكالىق تولاعاي تانىمىن نەگىزگە الا وتىرىپ الما-كەزەك ديالوگ تۇرىندە ءوربىدى. ارتقى قابىرعادا سۋرەتشىنىڭ ءار جىلدارداعى كارتينالارى قويىلىم مازمۇنىنا ساي اۋىسىپ وتىردى. م.گوركي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىنىڭ جاس اكتەرى ماكسيم ياششەنكو سۋرەتشىمەن ەمىن-ەركىن سۇحبات قۇردى.
ەڭكىش تارتقان قارت لەوناردو ساحناعا شىعا كەلگەندە عاسىرلار قويناۋىنان ۇلى سۋرەتشى ءوزى ءتىرىلىپ كەلگەندەي ۋاقىت كەمەسى ءاپ-ساتتە تۇتاستىق الەمىنە سۇڭگىتىپ جىبەرگەندەي اسەردە قالدىق. قولىن قۋسىرا قارسى العان سۋرەتشى ادامدىق ار-نامىس, ادام ەركىندىگى, جاناشىرلىق تانىتۋ سەكىلدى اسىل قاسيەتتەردى قالىپتاستىرۋداعى جاڭا ىزدەنىسكە بەت بۇرۋ تۋرالى شابىتتانا سويلەدى. «جاقسى وتكەن كۇن تىنىش ۇيىقتاۋعا, جاقسى ءومىر ءسۇرۋ تىنىش ولۋگە مۇرسات بەرەدى» دەگەن قارت دۇنيەتانىمدىق كوزقاراس تۇرعىسىندا شەشىلە سويلەدى.
– لەوناردو دا ۆينچي – ونەرگە, عىلىمعا بەرىلگەن جاندار ءۇشىن ورتاق تۇلعا. 67 جىل جاساعان سۋرەتشى ومىرىندەگى ماڭىزدى كەزەڭدەردى قامتيتىن 67 سۇراق قويىلادى. سپەكتاكل ۇلى سۋرەتشىنىڭ ءومىر تاريحى جايىندا تولىمدى ماعلۇمات بەرەدى. لەوناردو – ۇلى سۋرەتشى, عالىم عانا ەمەس, ادام جانىنىڭ شىراقشىسى, –دەگەن رەجيسسەر ماسسيميليانو فينازەر فلوري ادام مەن قوعامنىڭ ىلگەرى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇندىلىقتار الدىڭعى ورىنعا شىعۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. – ۇنەمى جاڭا قۇبىلىستى ىزدەپ جۇرەتىن لەوناردونىڭ دۇنيەتانىمى الەمدى ءبىرتۇتاس فورمادا تانۋعا ارنالعان. وتكەن مەن بۇگىندى بىرىكتىرۋدە بارلىق قۇپيا جاتىر. مەن لەوناردوعا اينالىپ شىعا كەلگەندە ءوزىمدى وتە عاجاپ سەزىنەمىن. ويتكەنى, سۋرەتكەر تۇلعانىڭ تانىم تەورياسى «ادام دەگەن كىم؟» دەگەن سۇراقتان باستالادى, – دەيدى ول.
«اح» ۇرعان جالعان مانەردەن گورى ىشكى باي مازمۇن مەن سىرتقى بولمىس ۇيلەسىمدىلىگىنە ۇڭىلگەن شىعارما سوعۇرلىم ەركىن, جاندى شىقتى. رەجيسسەردىڭ لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ ءار ءسوزى مەن قيمىل-قوزعالىسىن, پسيحولوگيالىق مىنەزىن بەينەلەۋگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلگەنىن بايقادىق. «لەوناردونىڭ بويىندا ەشقاشان وزىنە دەگەن سەنىمدىلىك بولماعان. ۇنەمى وي ۇستىندە جۇرەتىن تۇلعانىڭ وبرازىن جاساپ شىعۋىم كەرەك بولدى. بۇل – تەاتر», دەگەن رەجيسسەر پىكىرى بۇل ويىمىزدى قۋاتتاي تۇسەدى.
شىعارمادا بەينەلەۋ ونەرىنىڭ عىلىممەن, مۋزىكامەن, پوەزيامەن ۇندەستىگى تۋرالى ءسوز بولادى. داناگوي قاريا ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىزداعى كوكەيدە جۇرگەن كوپتەگەن سۇراقتارعا وتكەننىڭ قىرقاسىنان قاراي وتىرىپ جاۋاپ تابۋعا تىرىسادى. كەز كەلگەن جاندى شىعارمادان وزىندىك مەندى ىزدەيتىنىمىز راس. وسى تۇرعىدا رەنەسسانس الىبىنىڭ گۋمانيستىك ويلارى قارا ءسوزدىڭ جۇيرىگى – ابايمەن ساباقتاسىپ, ۇندەسىپ جاتقانداي كورىندى.
– يتاليالىق لەوناردونى ەڭ اۋەلى سۋرەتشى دەپ تانيدى. ويتكەنى, يتاليادا ونەر مەن عىلىمدى ءبىر ارناعا توعىستىرمايدى. يتاليانى بىلاي قويىپ, ەۋروپانىڭ وزىندە گۋمانيتارلىق جانە تەحنيكالىق سالانى بىرىڭعاي سالا دەپ ەسەپتەمەيدى. قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان ەكسپو-2017 كورمەسى وسى ەكى سالانىڭ باسىن توعىستىرىپ وتىر, – دەيدى رەجيسسەر.
جۋرناليستەرمەن سۇحبات بارىسىندا رەجيسسەر ونەرتاپقىش, ادام مەن تابيعات ينتەرپرەتاتورى (جارشىسى) بولعان لەوناردو تۋرالى كوركەم فيلم ءتۇسىرىلىپ جاتقانى تۋرالى اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعاردى. فيلم 2019 جىلى ۇلى سۋرەتشىنىڭ قايتىس بولعانىنا 500 جىل تولۋىنا وراي الەمدىك پروكاتقا ۇسىنىلادى.
ايا ءومىرتاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
