قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ باستاعان دەلەگاتسيانىڭ چەليابى وبلىسىنا بارۋى جالپى ەل دامۋىنىڭ تەمىرقازىعى ىسپەتتەس جولداۋدا ايتىلعان وسى ويدى ۇشتاعانداي بولدى. ساپار ماقساتى «قوستاناي مەن چەليابى وبلىستارىنداعى بيزنەس ىنتىماعىنا قالاي سەرپىن بەرۋگە بولادى؟ ۇلكەن نارىققا قانداي ءونىم شىعارعان ەكى ەلگە دە ءتيىمدى بولماق؟» دەگەن مۇددەلەردەن تۋعان ەدى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا وبلىستاعى ۆەدومستۆو باسشىلارى, كاسىپكەرلەرمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى عاني قاسىموۆ باستاعان استانا وكىلدەرى دە بولدى.
چەليابى وبلىسى قوستانايمەن بۇرىننان ستراتەگيالىق ساۋدا-ارىپتەس بولىپ سانالادى. وتكەن جىلى ەكى ءوڭىر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1,4 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. ماگنيتوگور مەتاللۋرگيا كومبيناتى قاشاننان رۋدنىيداعى كەن الىبىنىڭ تەمىر رۋداسىن پايدالانادى, «بايان سۇلۋ» كونديتەر فابريكاسىنىڭ ءونىمى تەك چەليابى عانا ەمەس, رەسەيدىڭ ودان دا باسقا وڭىرلەرىنە جاقسى تانىس, توبىل بويىندا اۆتوموبيل ءوندىرىسى ءورىس العالى چەليابى وبلىسىنان الاتىن تاۋار دا جەتكىلىكتى. بىراق نارىقتى كەڭەيتۋ, دامۋ ءۇشىن ەكى وبلىسقا دا ساۋدامەن شەكتەلۋگە بولمايتىنىن ۋاقىت مەڭزەدى. ەڭ باستىسى بيزنەستىڭ دامۋى ءۇشىن كورشىلەر قاناتتاسا, كاسىپكەرلەرگە قولايلىلىق بولاتىنداي قيمىل جاساۋى كەرەك ەكەندىگى بەلگىلى. چەليابى وبلىسى العاشقى قادامدى جاساپ تا ۇلگەردى. وڭتۇستىك ۋرالدىڭ قوستانايعا بەت الاتىن شەكارا بويىندا ءىرى لوگيستيكالىق ورتالىق سالىندى. ال قوستاناي قالاسىندا بيزنەسكە بارلىق قولايلىلىق جاسالاتىن, ياعني كوكونىس پەن باسقا دا ازىق-ت ۇلىك ءۇشىن زاماناۋي جابدىقتارمەن جابدىقتالاتىن قويمالارى, جۇك قۇجاتتارىن ء«بىر تەرەزە» ۇستانىمىندا تولتىراتىن قىزمەتى بار ءىرى حاب كەلەر جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى.
مۇنىڭ سىرتىندا, قىتاي نارىعىن يگەرۋ قاناتتاسا دامۋدىڭ ەكى ەل ءۇشىن دە مۇددە-ماقساتى ءبىر ەكەنىن كورسەتەدى. كەزدەسۋدە قىتاي نارىعىن يگەرۋ الدىمەن ايتىلدى. چەليابى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى بوريس دۋبروۆسكي مۇنىڭ ەكى ەل ءۇشىن دە ماڭىزدى ەكەنىن, بىراق ونىڭ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن دە ايتىپ ءوتتى. كورشىلەر كەزدەسۋى قىتاي نارىعى وڭىرلەر ءۇشىن ۇلكەن نارىق, ول ءۇشىن كوپتەگەن ماسەلەدە تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن مەڭزەدى.
اسپاناستى ەلىنىڭ تاۋارى مەن قىزمەتى قازىر تەك وزىمەن شەكتەسەتىن ەلدەر مەن وبلىستاردى عانا ەمەس, الىس ەلدەرگە دە جەتكەن. رەسەي دە, قازاقستان دا قىتاي نارىعىنان قول ۇزە المايدى, قايتا تىعىز بايلانىستا ەكەنىن ءومىر كورسەتىپ وتىر. مىسالى, قوستانايداعى ماشينا جاساۋ كاسىپورنى اسپاناستى ەلىمەن كەلىسىم-شارتقا قول قويدى. ال رەسەيدىڭ ءىش جاعىنا, مۇمكىن ودان دا ءارى تاۋار تاسيتىن قىتاي ءۇشىن چەليابى وبلىسى قولايلى بەكەتتىڭ بىرىنە اينالعان. وسىدان جارتى جىل بۇرىن عانا چەليابى وبلىسىندا بارلىق قولايلى جاعدايى جاسالعان, ياعني تەمىر جول تۇيىعىنان زاماناۋي قويمالارىنا, الىپ جۇك ماشينالارى ءۇشىن ارنايى ورىنعا دەيىن جاسالعان لوگيستيكالىق ورتالىق جۇمىسىن باستاعانىن ايتتىق. الايدا ەكىجاقتى كەزدەسۋدە چەليابىدەگى سول لوگيستيكالىق ورتالىق قۋاتىنىڭ 15 پايىزى عانا پايدالاناتىندىعى كوڭىل تولتىرماي وتىر. دەگەنمەن, چەليابىلىكتەر بيزنەسكە ارنالعان وسى ورتالىقتىڭ الداعى ۋاقىتتا تولىمدى جۇمىس ىستەيتىنىنە سەنىمى بار. وسى كورىنىس قوستانايلىقتاردى دا ويعا جەتەلەيدى. الداعى جىلى قوستانايدا اشىلاتىن لوگيستيكالىق ورتالىقتىڭ قۋاتى تولىق پايدالانۋى دا وزەكتى ماسەلە بولارى ءسوزسىز. ءبىر جاعىنان ەكى جاقتاعى لوگيستيكالىق ورتالىقتار تەك قىتاي نارىعىنا ارنالماعان عوي. مىسالى, قوستاناي دەلەگاتسياسى وزبەكستانعا بارعاندا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ حابتىڭ اشىلۋى وزبەكستاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن زور مۇمكىندىك ەكەنىن ەسكە سالعان بولاتىن. شەكاراسىندا ميلليونداعان تۇتىنۋشى وتىرعان چەليابى مەن قوستاناي وبلىسى وزبەك كاسىپكەرلەرىنە شىنىندا دا كاسىبىن دامىتۋدىڭ جاقسى جولى ەكەنى ءسوزسىز. ۇلى جىبەك جولى بويىندا قايناعان ءومىردى قالپىنا كەلتىرۋ, ول ءۇشىن جولدى, لوگيستيكانى دۇرىستاۋ تەك كەدەن وداعى ەلدەرى ءۇشىن عانا ەمەس, ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ وزگە ەلدەرى ءۇشىن دە ءتيىمدى. ارينە, بۇل ورتاق ىستە ءار ءوڭىردىڭ ءوز مۇددەسى جوعارى تۇرماق.
– ەڭ باستى ماقساتىمىز – بىرلەسكەن جوبالار جاساۋ بولىپ وتىر. ءبىز چەليابى وبلىسىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن پايدالانۋىمىز قاجەت. مىسالى, اۋىلشارۋاشىلىعىندا چەليابى وبلىسىنىڭ قۇس شارۋاشىلىعى اسا دامىعانىن بىلەمىز. چەليابى قوستانايدان نەبارى 300 شاقىرىمدا عانا جاتقاندىقتان, ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىندا قۇس شارۋاشىلىعىن ەمەس, باسقا ءوندىرىستى دامىتاتىن بولامىز. ءبىز وسى كەزدەسۋدە كەيبىر جوبالاردى تالقىلادىق. مىسالى, قوستاناي وبلىسىندا كۇنباعىس مايىن وندىرەتىن ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. وعان قوستاناي وبلىسىندا وندىرىلەتىن شيكىزات جەتىمسىز, سوندىقتان بۇل ىستە چەليابىلىكتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. كۇن باعىس بىزدە وڭدەلىپ, ماي قىتايعا ساتىلاتىن بولادى. چەليابى وبلىسىندا دا وسىعان ۇقساس جوبالار بار. مىسالى, ولاردىڭ وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا ءبىز استىق بەرەمىز. ورتاق ىستەر وسىلاي جالعاسا بەرەدى, –دەدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ.
شەكارالاس وبلىستار كەزدەسۋىندە قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا پالاتاسى وكىلدەرى تاراپىنان بىرلەسكەن جارمەڭكە ۇيىمداستىرۋ, كوتەرمە ساۋدا الاڭدارىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى ۇسىنىستار ايتىلدى. ەكى وبلىس باسشىلارى بۇل باستامالاردى ەسكەرە وتىرىپ, بىرىككەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك دەپ شەشتى. وعان «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى عاني قاسىموۆ كەڭەس قوستى. ول الدىمەن ەكى ءوڭىر اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىن ساراپتاپ, نە كەدەرگى, نە جەتپەيتىنىن انىقتاعاننان كەيىن عانا ەكى جاقتى مۇددەلەر تۇرعىسىنان ورتاق جوبالار جاساۋ كەرەكتىگىن ورتاعا سالدى.
ەڭ باستى ماسەلە قوستاناي كاسىپكەرلەرىنىڭ وندىرگەن ءونىمىن ەكسپورتتاۋ بولىپ تابىلادى. چەليابى ساپارىندا قازاقستان سىرتقى ساۋدا پالاتاسى وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىسى قابىلدانىپ, چەليابى قالاسىندا قوستانايلىقتاردىڭ تۇراقتى جارمەڭكەسىن وتكىزىپ تۇرۋىنا مامىلە جاسالدى. بۇل ءۇشىن ورىن ءبولۋدى چەليابىلىكتەر كورشى حاقىسى دەپ بىلسە كەرەك-ءتى. جارمەڭكە وتكىزۋگە چەليابى جاعىنان ينفراقۇرىلىمى تارتىلعان جەر تەلىمى اۋكتسيونسىز بەرىلەتىن بولدى.
ايتا كەتەتىنى, ەكى وبلىس باسشىلارى كەزدەسپەس بۇرىن كەلىسسوز ۇستەلىنە ەكى جاقتىڭ كاسىپكەرلەرى وتىرعان بولاتىن. بىلۋىمىزشە, بەس ءتۇرلى سالادا ساۋ-
دا كەلىسىم-شارتتارىن جاساۋعا نيەت بىلدىرىلگەن. وسى ورايدا كەلەسى كەزدەسۋ قوستانايدا وتەتىن بولادى. چەليابىدەگى جانە قوستانايداعى كەزدەسۋلەردە شەشىمىن تاپقان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا رەسەي مەن قازاقستان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن قازان ايىندا چەليابىدە وتەتىن ءحىV وڭىرارالىق ەكونوميكالىق فورۋمدا نەگىزدەلەتىن بولادى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي – چەليابى – قوستاناي
