تاشكەنتتىڭ كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناستارىن جاقسارتۋ ساياساتىنىڭ اياسىندا ونىڭ بىشكەك جانە دۋشانبەمەن بايلانىسى دا كەڭەيە ءتۇستى. وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل ەلدەرگە ساپارى ءالى جوسپارلانباسا دا ش.ميرزيەەۆ ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىمەن ءتۇرلى اۋماقتاردا كەزدەستى. سونىڭ ىشىندە مۇسىلمان مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ەر-ريادتاعى سامميتىندە ش.ميرزيەەۆ تاجىكستان پرەزيدەنتى ە.راحمونمەن جۇزدەستى. ودان كەيىن, بەيجىڭدە مامىر ايىندا بولعان «بەلدەۋ جانە جول» فورۋمىندا وزبەكستان مەن قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرى كەلىسسوز جۇرگىزدى.
وسىنىڭ اياسىندا وزبەكستان, تاجىكستان جانە قىرعىزستان ەلدەرى دەلەگاتسيالارىنىڭ ءتۇرلى دەڭگەيدەگى سوڭعى ايلارداعى ءوزارا باسقوسۋلارى تاراپتاردىڭ قارىم-قاتىناستارىن جاقسارتۋعا بەيىل ەكەنىن كورسەتۋدە. سونداي كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى جاقىندا دۋشانبەدە ءوتتى. وندا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۇلىعبەك روزاقۇلوۆ باستاعان وزبەكستان دەلەگاتسياسىنىڭ تاجىكستانعا ساپارى بولدى. ەكى ەلدىڭ باق-تارى وزبەكستان مەن تاجىكستان ۇكىمەتتەرىنىڭ دەلەگاتسيالارى كەزدەسۋىن كورشىلەر اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋداعى جاڭا قادام بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە تاجىكستان باق-تارى تاراپىنان كەزدەسۋ بارىسىندا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلگەنى ايتىلدى. اتاپ ايتقاندا, دۋشانبە مەن تاشكەنت قالالارىنىڭ باۋىرلاستىعى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلىپ جانە وسى كەلىسىمنىڭ شەڭبەرىندە ەكى ەلدىڭ استانالارىندا ءوزارا ساۋدا ۇيلەرىن اشۋ جوسپارلانعانى جەتكىزىلدى.
سونىمەن قاتار, كەزدەسۋ بارىسىندا قازىرگى جاعدايداعى ماسەلەلەر مەن باسقا دا باعىتتارداعى ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارى تالقىلانعان. سونىڭ ىشىندە, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جانداندىرۋ ماسەلەسى باستى مىندەت رەتىندە قارالعان. تاراپتار الداعى ۋاقىتتاردا ماشينا جاساۋ, جەڭىل ونەركاسىپ, تۇرمىستىق جانە شارۋاشىلىق تاۋارلارىن ءوندىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشۋعا مۇددەلىلىك بىلدىرگەن.
وسى كەزەڭدە تاجىكستان مەن وزبەكستان ىشكى ىستەر مينيسترلەرى گەنەرال-لەيتەنانت رامازان راحيمزودا مەن گەنەرال-مايور ابدۋسالوم ازيزوۆتىڭ كەزدەسۋ وتكىزگەندەرى دە ماڭىزدى بولىپ وتىر. تاراپتاردىڭ ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ ءوزارا كەزدەسپەگەنىنە 19 جىل بولعان ەكەن. كەزدەسۋ بارىسىندا ولار تەرروريزم, ەكسترەميزم, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەردى تۋعىزاتىن ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى پىكىر الماسقان.
ناقتىلاي ايتقاندا, وڭىردە ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى جاقسارتۋعا تىڭ سەرپىن بەرىلگەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ورتالىق ازيادا تولىققاندى ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا بارلىق العىشارتتار بار ەكەنىن ساراپشىلار دا ايتىپ وتىر.
بۇرىن ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ماقساتىمەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بىرلەستىگىن قۇرۋعا تالپىنىس جاسالعانىن ەسكە سالا كەتەيىك. ولار ورتالىق ازيا وداعى, ورتالىق ازيا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى (واەى) جانە باسقا دا بىرلەستىكتەر ەدى. وسى بىرلەستىكتەردى قۇرۋدىڭ باستاماشىسى ۇنەمى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولعان. قازاقستان جاعى ءالى دە ايماقتىق دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدى قالايدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزبەكستان پرەزيدەنتىمەن, ودان كەيىن تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسكەندە دە جاقىن كورشى الىس تۋىستان ارتىق ەكەنىن ەسكەرتىپ, قازاقستاننىڭ باۋىرلاس كورشى رەسپۋبليكالارمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ارقاشاندا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى.
قورىتا ايتقاندا, بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ءوزارا قاتىناستاردى دامىتۋ بەلسەندىلىگى ارتا ءتۇستى. ول بۇرىنعى كەزدەردەگىدەي ايماقتاعى «كوشباسشىلىققا تالاسۋدى» تاستاپ, بىرلەسكەن ءتۇرلى جوبالاردى, سونىڭ ىشىندە, ءبىرىنشى كەزەكتە كولىكتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالىپ وتىر. ايتا كەتەتىن بولساق, اشعابادتاعى سوڭعى كەزدەسۋدە وزبەك پەن تۇرىكمەن ليدەرلەرى تەمىر جول تاسىمالىن قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىن ايرىقشا ماڭىزدى دەپ اتادى. گ.بەردىمۇحامەدوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە تۇرىكمەنستان تاراپى ءۇشىن تەمىر جول ماگيسترالىنىڭ قىتايمەن قوسىلعانىن جانە پارسى شىعاناعى مەن ەۋروپا ەلدەرىنە شىعۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتادى. بۇل جەردەگى اڭگىمە قىتاي – قىرعىزستان – وزبەكستان تەمىر جول مارشرۋتىنا قاتىستى ايتىلىپ تۇر. تاشكەنتتىڭ جاڭا باسشىلىعىنىڭ بۇل جوباعا قالاي قارايتىندىعى ازىرگە بەلگىسىز, بىراق ونىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مۇددەلى بولاتىندىعى ءسوزسىز.
سونىمەن قاتار, ەگەر بۇل جوبا ىسكە اسىرىلسا, ول قازىرگى قىتاي – قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران جول تارماعىنا باسەكەلەس بولايىن دەپ تۇر. قىتايدىڭ يۋ قالاسىنان شىققان العاشقى جۇك پويىزدارى بۇل جول تارماعىمەن تەگەرانعا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا جەتكەن ەدى. جولعا 14 كۇن كەتتى, ال بۇل – تەڭىز جولىنان ەكى ەسە قىسقا. قازاقستان بۇل جولدىڭ تيىمدىلىكپەن پايدالانىلۋىن قالايدى جانە بالاما جولدىڭ تارتىلعانىنا مۇددەلى ەمەس. ارينە, وزبەكستاننان تۇرىكمەنستانعا تارتىلاتىن تەمىر جول تورابى جوباسىنىڭ ناقتى ىسكە اسۋىنىڭ ۋاقىتى ءالى بەلگىسىز.
جالپى, قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىققا بايلانىستى كوپتەگەن قۇجاتتارعا قول قويىلدى. وسى ماسەلەدە ايماقتىڭ دامۋى ءۇشىن بۇرىنعى جىلداردىڭ قاتەلىكتەرىنە ۇرىنباۋدىڭ ماڭىزى زور.
رۋسلان ءجۇسىپ,
ساياساتتانۋشى
