«ەلىمىز جاڭا تاريحي كەزەڭگە اياق باستى. مەن جىل باسىنداعى حالىققا جولداۋىمدا قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى باستالعانىن جاريالادىم. وسىلايشا ءبىز قايتا تۇلەۋدىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكى پروتسەسى – ساياسي رەفورما مەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الدىق.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ايقىن, باسىمدىلىعىمىز بەلگىلى. ول – الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ. اتالعان ەكى جاڭعىرۋ پروتسەسىنىڭ دە ناقتى ماقسات-مىندەتتەرى, باسىمدىلىقتارى مەن وعان جەتكىزەتىن جولدارى بار. مەن كوزدەگەن جۇمىستارىمىزدىڭ ءبارى دەر ۋاقىتىندا جانە بارىنشا ءتيىمدى جۇزەگە اساتىنىنا سەنىمدىمىن. بىراق ويلاعانىمىز ورىندالۋ ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز.
ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن سانامىزدىڭ ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋى ءتيىس. بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى تولىقتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزەگىنە اينالادى», دەپ پرەزيدەنت العا باسۋىمىزدىڭ العىشارتتارىن اتاپ كورسەتتى.
سانا جاڭعىرماي, قوعام سەرپىلمەيدى. الەمدىك باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىك جاھاندانۋ ۇردىسىنە بىلىممەن, وزىق تەحنولوگيالارمەن, قوعامنىڭ كەمەلدەنگەن سيپاتىمەن, جاڭاشا ويلاپ, ەڭبەك ەتە بىلۋمەن, وسى زامانعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ ءتىلىن تاۋىپ, ۇلى كوشتىڭ دوداسىنا شىنايى قوسىلا الۋمەن ەرەكشەلەنەدى. ەلباسى بەس ينستيتۋتتىق رەفورما اياسىندا ۇلت جوسپارىنىڭ ناقتى قادامدارىن جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن ۇسىنعان كەزدە ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارى ونى ءىس جۇزىندە بەكەمدەۋدىڭ ناقتى ءىس-ارەكەتتەرىن قولعا الدى. ماسەلەن, جوعارعى سوت «زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى» قۇقىقتىق جاڭعىرۋلاردىڭ زاڭدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا جولباسشىلىق جاسادى. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن پاش ەتكەن ەلباسىنىڭ بيىلعى ءداستۇرلى جولداۋى وسى اتقارىلعان جۇمىستاردى جاڭا ساتىعا باعىتتادى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاھاندىق باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جولدارى, ساندىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋدىڭ ماقسات-مىندەتتەرى ايقىندالدى. ەندى, مىنە, ءۇشىنشى جاڭعىرۋ تالاپتارىن ورىنداۋدىڭ وزەگى رەتىندە بۇقارالىق وي-سانانىڭ جاڭعىرۋى, رۋحاني تۇلەۋ باعدارلاماسى ۇسىنىلىپ وتىر.
بۇگىندە بارشا قۇقىقتىق جاڭعىرۋلاردىڭ كوشباسشىسىنا اينالىپ وتىرعان مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ سوت تارماعى رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارىن زور سەرپىلىسپەن قارسى الدى. زامانىندا قىزىل ءتىلدى ادىلەتتىڭ الماس قىلىشىنا اينالدىرىپ, ورامدى ويدىڭ وتىن مازداتقان ءادىل بيلەر حالىقتىڭ رۋحاني كوسەمى دە بولا العان ەدى. بيلەردىڭ سول قاسيەتىنىڭ جاڭارىپ قايتا تۇلەر كەزەڭى باستالدى دەپ وتىرمىز.
سۋديالار زاڭدى ءبىلىپ, قولدانا الۋىمەن عانا ەمەس, ۇلتتىق سالت-سانا مەن ءداستۇردى دە ۇستانا وتىرىپ, زاڭ قولدانىسىنا جاراستىرا بىلۋىمەن دە ەرەكشەلەنە الۋى ءتيىس. بۇگىندە سوتتار قوعامداعى شيەلەنىستىك احۋالدى سەيىلتۋدىڭ بىتىمگەرشىلىك, كەلىسىم ينستيتۋتتارىن دامىتۋعا ايرىقشا بەت بۇردى. داۋدى سوتقا جەتكىزبەۋدىڭ, سوتقا دەيىنگى راسىمدەر اياسىندا شەشۋدىڭ مول مۇمكىندىكتەرىن ماقساتتى تۇردە پايدالانا باستادى. وعان ەلىمىزدە بىتىمگەرشىلىك راسىمدەرىن قولدانۋدىڭ زاڭدى تەتىكتەرىنىڭ جاسالۋى دا قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. داۋلاردى مەدياتسيا تارتىبىمەن سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبالار سىناقتان وتكىزىلىپ جاتىر. 2016 جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنگەن جاڭا ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكسىندە «سوت مەدياتسياسى» ۇعىمى پايدا بولدى. ءتىپتى «داۋلاردى سوتتان تىس رەتتەۋ» دەپ اتالاتىن جاڭا تاراۋ قوسىلدى. مۇنىڭ ءبارى بىتىمگەرشىلىككە, كەلىسىم مەن تاتۋلىققا, ۇلتتىق بىرلىك پەن تۇتاستىققا, اقىل مەن سانا وزىقتىعىنا, ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مەن ءجون-جورالعىلار سالتاناتىنا, اقىل مەن پاراسات بيىگىنە باستايتىن ىزگى قادامدار.
ءار ەلدىڭ ازاماتتىق زاڭدارىنىڭ ءوزى سول حالىقتىڭ ءبىر كەزدەگى جالپى جۇرت تانىپ, مويىنداعان ادەت-عۇرىپ, ءجون-جورالعىلارىنان باستاۋ العاندىعىن ەسكەرەتىن بولساق, سوت بيلىگى زاڭ مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ اراجىگىن جىمداستىرىپ, كەلىسىم پەن تۇسىنىستىككە باعىتتاۋعا بىردەن-ءبىر قولايلى جانە مۇددەلى جۇيە. بىتىمگەرشىلىك راسىمدەرىن قولدانۋدا ەل ىشىندە بەدەلى بار تۇلعالاردى نەعۇرلىم بەلسەندى پايدالانىپ, ۇلتىمىزدىڭ بۇرىننان بار اقساقالدىق داستۇرلەرىن جاڭعىرتۋدى دا قولدايتىندىعىمىز سوندىقتان.
دانالىق – توت باسپايتىن ايرىقشا قۇندىلىق. قازىرگى بىتىمگەرشىلىك راسىمدەرىندە دە وسى زامانعى وزىق يدەيالار عانا الىنىپ قويماي, وعان ۇلتتىق رۋح پەن بيلىك تاعىلىمدارىنىڭ ەل ەرەكشەلىكتەرىنە ساي سىننان وتكەن وزىق تاجىريبەلەرى دەم بەرسە يگى.
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا ءبىرىنشى باسىمدىلىقتى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋعا, تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانۋعا بەردى. رۋحاني جاڭعىرۋ قۇجاتىندا وسى ماقسات تەرەڭدەتىلگەن.«بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامداردىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى», دەپ اتاپ كورسەتتى وندا. ول دەگەنىڭىز, مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق, شەت تىلدەرىن مەڭگەرۋ, مادەني اشىقتىق جانە باسقالارى.
وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانىسقا ەنگىزۋ جونىنەن سوت جۇيەسى جولباسشىلىق تىزگىنىن بەكەم ۇستاپ وتىر دەي الامىز. بۇگىندە ازاماتتار «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ارقىلى سوتقا جۇگىنىپ, ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى ونىڭ سوتتا قارالۋ بارىسىن باقىلاپ وتىرا الادى. سوت پروتسەستەرىن قوسىمشا ۋاقىت پەن قاراجات شىعىنداماي-اق قاشىقتىقتان بەينەكونفەرەنتسبايلانىس ارقىلى وتكىزۋگە بولادى. جوعارعى سوتتىڭ سايتى قازاقستانداعى مەملەكەتتىك ورگاندار سايتتارىنىڭ ۇزدىگى بولىپ تانىلىپ وتىر. باسقا دا قولدانىسقا ەنگىزىلگەن جاڭاشىلدىقتار جەتكىلىكتى.
رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى ماقالاسىندا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋ جولىمەن جۇرەتىندىگى تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالا كەلە: «وتكەن حح عاسىر حالقىمىز ءۇشىن قاسىرەتكە تولى, زوبالاڭ دا زۇلمات عاسىر بولدى. بىرىنشىدەن, ۇلتتىق دامۋدىڭ ىقىلىم زاماننان جالعاسىپ كەلە جاتقان وزىمىزگە عانا ءتان جولى ءبىرجولا كۇيرەتىلىپ, قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ بىزگە جات ۇلگىسى تاڭىلدى. ەكىنشىدەن, ۇلتىمىزعا ادام ايتقىسىز دەموگرافيالىق سوققى جاسالدى. ونىڭ جاراسى ءبىر عاسىردان بەرى ءالى جالعاسىپ جازىلماي كەلەدى. ۇشىنشىدەن قازاقتىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتى قۇردىمعا كەتە جازدادى», دەپ ايتتى.
ورىس جازۋشىسى اندرەي ءبيتوۆتىڭ «ادامزاتتىڭ ومىرىنەن ادەبيەتتى الىپ تاستاساڭ سىقىرلاعان قارۋ مەن سىلدىرلاعان تيىن عانا قالادى», دەگەن قاناتتى ءسوزى بار. سول سياقتى, ەكونوميكا مەن ساياساتقا دا ۇلتتىق رۋحانيات قۇندىلىقتارى ءوڭ بەرىپ, استاسىپ جاتۋى كەرەك. سوندا عانا ۇلتتىق كود ساقتالادى. ەلباسى ايتقانداي, «ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى».
بەك امەتوۆ,
باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى
