كورمە شەڭبەرىندە وتكەن وسىنداي شارالار ساناتىندا VIII ەنەرگەتيكا جونىندەگى حالىقارالىق فورۋمدى جانە سالالىق مينيسترلەردىڭ كونفەرەنتسياسىن اتاۋعا بولادى. الەمدىك ەنەرگەتيكانىڭ بىرەگەي ماماندارى باس قوسقان وسى حالىقارالىق جيىندا قازاقستان ءىرى جەتىستىككە قول جەتكىزىپ, استانا ەكسپو-2017 بازاسىندا جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى دامىتۋ جونىندەگى ورتالىق قۇرىلاتىن بولدى. ول بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جۇمىس ىستەيدى.
بۇل ورتالىقتىڭ جۇمىسى مەن زەرتتەۋلەرىنە ورتالىق ازيا ەلدەرى – قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, سونىمەن بىرگە, يران, اۋعانستان, موڭعوليا جانە ازەربايجان تىكەلەي قاتىسادى. جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى دامىتۋ جونىندەگى ورتالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن (ەىدۇ), ەۋروپالىق وداقپەن, رەسەي, اقش, قىتاي, ءۇندىستان جانە لاتىن امەريكاسى ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەمەك. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل – الەمگە ايگىلى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (IRENA) ايماقتىق بالاماسى. سونىمەن قاتار, بۇل ورتالىق جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىمەن (جەك) بىرگە, «جاسىل» تەحنولوگيا مادەنيەتىن دە دامىتپاق.
الەمنىڭ جەتەكشى ەنەرگەتيكتەرى باس قوسقان وسى ءبىر جيىندا تۇڭعىش رەت ەكسپەريمەنتالدى تەرمويادرولىق رەاكتور جوباسى جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىم (ITER) مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمي يادرولىق ورتالىعى» رمك ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. وسى كەلىسىم شەڭبەرىندە ITER ۇيىمى مەن ەلىمىزدىڭ عىلىمي يادرولىق ورتالىعى ەكسپو-2017 كورمەسى قارساڭىندا كۋرچاتوۆ قالاسىندا ىسكە قوسىلعان «توكاماك» تەرمويادرولىق قوندىرعىسى ارقىلى تاجىريبەلىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن بولادى. ياعني, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە العاش رەت شەتەلدىك تاپسىرىستار بويىنشا بولاشاق تەرمويادرولىق ونەركاسىپ ءۇشىن قاجەتتى ماتەريالدار سىناقتان وتكىزىلەدى.
ء«بىزدىڭ ويىمىزشا, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى – بۇل باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز ەنەرگياسى. ITER حالىقارالىق ۇيىمىنا بىزگە زور مۇمكىندىك بەرگەنى ءۇشىن شەكسىز ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ەندى ءبىزدىڭ ەلىمىز باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز ەنەرگياسىن يگەرگەن الەمدەگى ءبىرىنشى وندىقتىڭ قۇرامىنا كىردى», دەيدى «عىلىمي يادرولىق ورتالىق» رمك-ءنىڭ باس ديرەكتورى ەرلان باتىربەكوۆ. تۇيىندەي ايتساق, «توكاماك» تەرمويادرولىق قوندىرعىسى ەل ەكونوميكاسىنا قىرۋار قارجى قۇيا باستايتىن بولادى.
وسىدان بەس جىل بۇرىن ەلباسى استانادا وتەتىن ەكسپو كورمەسىنىڭ باستى تاقىرىبى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەپ ايقىنداپ بەرگەن بولاتىن. سودان بەرگى وتكەن ۋاقىتتا ەلىمىزدە بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن دامىتۋ ماقساتىندا وراسان زور جۇمىس اتقارىلدى. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە جەك سالاسىنىڭ 50 كاسىپورنى جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ قاتارىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قولداۋىمەن سالىنعان جامبىل وبلىسىنداعى «بۋرنوە-سولار» اتتى كۇن ەلەكتر ستانساسىن (كەس) جانە اقمولا وبلىسىنداعى قۋاتتىلىعى 45 مۆت بولاتىن جەل ەلەكتر ستانساسىن (جەك) ەرەكشە اتاپ ايتقان ءجون.
استانا ەكسپو-2017 كورمەسى ەلىمىزدە «جاسىل» تەحنولوگيانى دامىتۋدىڭ درايۆەرىنە اينالدى. بۇگىنگە دەيىن بەلگىلەنگەن باعىتتار بويىنشا, 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدە 53 جەك نىسانىن, ونىڭ ىشىندە 23 جەس, 17 كەس جانە 13 سۋ ەلەكتر ستانساسىن سالىپ, پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىنداي كەشەندى شارالاردىڭ ءىس جۇزىنە اسىرىلۋى قازاقستانعا جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. استانا ەكسپو-2017 كورمەسى جۇمىس ىستەي باستاعان از ۋاقىتتان بەرى ەل ەكونوميكاسىنىڭ بولاشاعىنا قوسقان تىڭ تەحنولوگيالارى مەن وزىق يننوۆاتسيالارىنىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي.
جاھاندىق شارانىڭ بارلىق جەتىستىگىن تۇيىندەۋگە ءالى قىرۋار ۋاقىت بار.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
