«استانا» زالىنىڭ ەكسپوناتتارى ەلوردانىڭ العاشقى قاداسى قاعىلعاننان باستاپ, بۇگىنگە دەيىنگى دامۋ ديناميكاسىن بەينەلەيدى. زالداعى ماتەريالدار حرونيكالىق-قۇجاتتىق تارتىپپەن بەرىلگەن. بۇل كونە داۋىرلەردەن باستاپ, قازىرگى زامانعا دەيىنگى قالا تاريحىمەن كەڭىنەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
العاشقى ءبولىم بوزوق قالاشىعىنىڭ تاريحىنان باستالىپتى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, «ورتاعاسىرلىق بوزوق قالاسىن اقمولانىڭ تۇپكى اتاسى دەپ ساناۋعا بولادى, ال ونىڭ سوڭعى مۇراگەرى قازىرگى قازاقستاننىڭ استاناسى – استانا قالاسى». تاريحقا ۇڭىلسەك, قارت ەسىلدىڭ بويىنان تابىلعان كونە قالاشىق دەشتى-قىپشاق زامانىندا بوي كوتەرگەن. نۇرا مەن ەسىل وزەندەرىنىڭ ساعاسىنداعى قالا تۋرالى العاشقى جازبالار پاتشا ارمياسىنىڭ وفيتسەرى, كەن ينجەنەرى يۆان شانگيننىڭ ەڭبەگىندە كەزدەسەدى. ال بوزوق قالاشىعىنىڭ ورنىن ەسىل ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسىنىڭ جەتەكشىسى كەمەل اقىشەۆ قازبا جۇمىستارى كەزىندە تاپقان. 1998 جىلى اشىلعان كونە شاھار اسكەري دايىندىقتار جۇرگىزۋگە, شارۋاشىلىقپەن اينالىسۋعا, كەرۋەن جولدارىن باقىلاۋعا وتە قولايلى مەكەن بولعان. اتاقتى جىبەك جولىنىڭ ماڭىزدى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولعان قالاشىقتا قىش كىرپىشتەن قۇيىلعان مازارلار مەن كەسەنەلەر كوپتەپ تۇرعىزىلعان ەكەن. ارحەولوگيالىق قازبالار كەزىندە تابىلعان قىش كىرپىش قالدىقتارى, جەبە مەن نايزانىڭ ۇشتارى جادىگەر رەتىندە «استانا» زالىندا ساقتاۋلى تۇر.
سودان كەيىنگى ءبولىم ءحىح-حح عاسىرلارداعى اقمولا تاريحىنا ارنالادى. وندا سول كەزدە قولدانىلعان تيىندار, ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن ازاماتتارعا بەرىلگەن ماراپاتتار مەن مەدالداردى كورۋگە بولادى.
«استانا» زالىنىڭ كەلەسى بولىمىندە قالاعا اقمولا اتاۋى قايتارىلعان ساتىنەن باستاپ, ەلوردانىڭ الاتاۋ باۋرايىنان سارىارقا تورىنە كوشىرىلگەن كەزەڭدەرى باياندالادى.
ەل استاناسىن اۋىستىرۋ تۋرالى يدەياسىن ەلباسى 1994 جىلعى 6 شىلدەدە وتكەن جوعارعى كەڭەستىڭ جالپى وتىرىسىندا العاش رەت جاريالاعانى بەلگىلى. ءسويتىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 1997 جىلدىڭ 20 قازانداعى جارلىعىمەن بۇرىنعى اقمولا قالاسى 1997 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىنان باستاپ, قازاقستاننىڭ استاناسى مارتەبەسىن يەلەندى. وسى ساتتەن باستاپ, باعى جانعان شاھار از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قۇلپىرىپ, ادام تانىماستاي وزگەردى. قازىرگى بار قازاقتىڭ باس قالاسى – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى, ۇلتىمىزدىڭ ۇياسى. مىنە, سول كەزەڭدەردى سۋرەتتەگەن فوتوسۋرەتتەر مەن ەكسپوناتتىق زاتتار زالدان ورىن تەپكەن.
وسىندا قويىلعان جادىگەرلەردىڭ ىشىنەن استانانىڭ ءرامىز كىلتى ەرەكشە كوز تارتادى. جەز بەن نيكەلدىڭ قورىتپاسىنان قۇيىلعان كىلتتى 1997 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا اقمولالىق جەتi قاريا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا سالتاناتتى تۇردە تاپسىرعان ەدi. بۇل – شاھاردىڭ استانا اتانعان باقىتتى ءساتى مەن تاريحي قادامىنىڭ باستى بەلگىسى ىسپەتتى.
كىلتتىڭ جوعارى بولىگى دوڭگەلەك پىشىندەس. ءدال ورتاسىندا شاڭىراق بەينەلەنگەن. بۇل قازاق ەلىن مەكەندەگەن ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ءوزارا تاتۋلىعى مەن بەيبىت ءومىرىن ايشىقتاسا كەرەك. شاڭىراقتىڭ جيەگىندە «استانا – ەلورداسى» دەگەن جازۋ جارقىرايدى. ال شەڭبەر – ۇشى-قيىرى جوق جەرىمىز بەن ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ بەينەسى.
ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشى قىزمەتكەرى پاراسات ابلاحاتتىڭ ايتۋىنشا, ەلوردانىڭ ءرامىز كىلتى قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ قىزىعا تاماشالايتىن ەكسپوناتىنا اينالعان. باس شاھاردىڭ العاش ەلوردا بولعان تاريحي ساتىنەن سىر شەرتەتىن كىلت تالاي ۇرپاقتىڭ جادىندا استانا تۋرالى جارقىن ەستەلىك قالدىرارى ءسوزسىز.
«استانانىڭ» كەلەسى بولىمىندە قازىرگى ەلوردانىڭ ءبىتىم-بولمىسى مەن قالادا وتكەن حالىقارالىق شارالارداعى ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى سۋرەتتەلەدى. وندا قىسقى ازياداداعى قازاقستاننىڭ تابىستارى جانە وتانداستارىمىز قانجىعاسىنا بايلاعان كۋبوكتارى مەن ماراپاتتارى قويىلعان.
زالدا استانا اينالاسىنداعى جاسىل بەلدەۋگە جەكە ءبولىم ارنالىپتى. ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن 1997 جىلدان بەرى ەلوردانىڭ ماڭايىن ورماندى القاپقا اينالدىرۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. كەزىندە جازىق دالا بولعان ءوڭىر بۇگىندە جاسىل بەلدەۋگە اينالدى. استانا اينالاسىنداعى جاسىل بەلدەۋدىڭ جايقالىپ, ۇلكەن باققا اينالعانىن ايشىقتايتىن فوتوسۋرەتتەر دە ءىلۋلى تۇر.
«استانا» زالىنىڭ جۇرتشىلىق اسىعا كۇتەتىن ءبولىمى – ەلوردانىڭ جىلجىمالى ماكەتى. بۇل – سوڭعى تەحنولوگيامەن جاسالعان عاجايىپ شوۋ. كورمە تۇيىندەلگەن تۇستا اياعىڭىزدىڭ استىنداعى ەدەن كەنەت عاجايىپ ەكرانعا اينالىپ شىعا كەلەدى. ۇزىن-ىرعاسى ون مينۋتقا سوزىلاتىن كورىنىستەن ارۋ استانانىڭ ايشىقتى بەينەسىن, كوركەم عيماراتتارىن جانە بولاشاقتاعى نىساندارىن تاماشالاپ, كەرەمەت اسەرگە بولەنە الاسىز.
جالپى 500-دەن استام ەكسپونات قويىلعان «استانا» زالى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ايتالىق, جۇرتشىلىقتى تامساندىرعان جىلجىمالى ماكەتتى كورسەتۋ ءۇشىن 800-دەن استام ەكران ورناتىلعان ەكەن. بۇعان قوسا, زالدا ورنالاسقان سەنسورلى ەكران ارقىلى كوپشىلىك ەلورداداعى قالاعان عيماراتتى كورىپ, باس قالاعا ساياحات جاساي الادى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
