ايلى تۇندە اقسۇيەك ويناپ, التىباقان تەپكەن قىز-بوزبالانىڭ دۋماندى ءداۋىرى كوز الدىڭىزعا كەلەدى. «استىما مىنگەن اتىم بۇقپا قارا, شاڭ تيسە اق بەتىڭە, ىققا قارا», «مەن ەدىم ەرتەمەنەن قوزى اعىتقان, سەن ەدىڭ اق بوز اتپەن وراعىتقان», «قىران بۇركىت ۇشادى قىر اينالىپ, قىزىل كورسە, شىقپايدى شىر اينالىپ» دەپ ۇزدىككەن كوڭىل, ۇلبىرەگەن سەزىمدەر لەگى الدىڭىزدان اق كىلەم بولىپ جايىلىپ سالا بەرەدى. وقتىن-وقتىن «ورالىڭنىڭ بارىندا وينا دا كۇل» دەگەن فرازەولوگيالىق تىركەس قايتا اينالىپ سوعىپ, ودان ءارى تىزبەكتەلە بەرەدى, تىزبەكتەلە بەرەدى...
«ورالىڭنىڭ بارىندا وينا دا كۇل» ءسوز ورالىمى ءبىرشاما ويعا جەتەلەدى. بالكىم, بەيبايان دۇنيەنىڭ ۇلى جىڭگىر, جىگەرلى بەلەسى – جاستىق شاقتا ويناپ-كۇلگەننىڭ دە سوكەتتىگى بولا قويماس. الايدا, كىرپىك قاققانشا اقپاراتتار الماسىپ, كەتپەن شاپقانشا تەحنيكالار جاڭاراتىن بۇگىنگى وركەنيەتتى داۋىردە ويىننان گورى ويىڭنىڭ, ەموتسيادان گورى ەرۋديتسياڭنىڭ باسىم تۇرۋى پايدالىراق دەپ باعامدايسىڭ.
عالامدىق ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, بۇگىندە ادامزات قوعامى VUCA (Volatile – وزگەرمەلى, Uncertain – بەيمالىم, Complex – كۇردەلى, Ambiguous – قاراما-قايشى) دەپ جىكتەلگەن جاھاندىق جاڭا سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى حالىققا جولداۋىندا بۇل وزەكتى ماسەلەگە تەرەڭنەن توقتالىپ, «الەمدە كەزەكتى, ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا باستالعانىن, بولاشاعىن ايقىنداپ, سىن-قاتەرلەردى كۇتىپ وتىرماستان, وعان تاباندى تۇردە قارسى تۇرا الاتىن حالىق قانا جەڭىسكە جەتەتىنىن» ايقىنداپ بەردى.
كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن الماساتىن تەحنولوگيالار, تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپاتتار, سونداي-اق جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىكتەن تۋىندايتىن سىن-قاتەرلەر جيىنتىعى – VUCA-نىڭ اپانداي ارانىنا ءتۇسىپ قالماۋ ءۇشىن الداعى تاعدىرىن ەرتە باستان ويلاعان وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تۇرعىندارى كەيىنگى جىلدارى جوعارى بىلىمگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرىپ وتىر. سوڭعى 40 جىلدا بۇكىل الەمدە ستۋدەنتتەردىڭ سانى 6 ەسە وسكەن. بولجام بويىنشا 2020 جىلى اقش-تا 25-34 جاس ارالىعىنداعى ستۋدەنتتەردىڭ سانى 40%-دان 60%-عا دەيىن ۇلعايماق. سينگاپۋردا كەيىنگى 10 جىل بەدەرىندە جوعارى ءبىلىم شاكىرتتەرىنىڭ سانى 22%-دان 50%-عا دەيىن ارتقان.
بۇگىندە ستۋدەنتتەرگە جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاھاندىق ۇدەرىسى بۇرىنعى قۇرعاق تەوريالىق ادىستەمەدەن باس تارتىپ, اقش-تىڭ ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «كرەمني القابى» ۇلگىسىندەگى ءۇش تاعان – ءبىلىم, عىلىم, ءوندىرىستى ءوزارا ۇندەستىرە, ۇيلەستىرە وتىرىپ مامان دايارلاۋعا بەيىمدەلۋدە. ناتيجەسىندە, قازىرگى ۋاقىتتا ايگىلى «كرەمني القابى» 1,5 ملن ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, امەريكا قۇراما شتاتتارى ءىجو-ءنىڭ 2,2%-ىن قۇراپ وتىر.
البەتتە, ءبىزدىڭ ەلىمىز دە «قاتەر قاشان كەلەسىڭ؟» دەپ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. بۇگىنگى تاڭدا ەل تۇرعىندارىنىڭ 50%-عا جۋىعى, ياعني 8 ملن-نان استام ادام تاۋەلسىزدىك تۇسىندا دۇنيەگە كەلىپ, وزىق تەحنولوگيالارمەن سىرالعى قۇرداسىنداي قاتار ءوسىپ كەلە جاتقان جاڭا زاماننىڭ جاستارى. قازاقستانداعى ءاربىر بەسىنشى مەكتەپ دەربەستىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا بوي كوتەردى. جالپىعا بىردەي تەگىن ءارى مىندەتتەلگەن 11 جىلدىق ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان يۋنەسكو-نىڭ ءبىلىمنىڭ دامۋ يندەكسى بويىنشا كەيىنگى كەزەڭدە 100 ەلدىڭ ىشىندە العاشقى وندىقتان تۇسپەي كەلەدى.
ياعني, مەملەكەت تالاپتى جاستىڭ تاڭداۋ جاساۋىنا بارلىق مۇمكىندىكتى تۋعىزىپ وتىر. كەلەسى كەزەك جاستاردا. بويدا كۇش-قايرات باردا اساۋ زاماننىڭ جالىنان مىقتاپ ۇستاپ, زىمىران ۋاقىتتىڭ شابىسىنا ىلەسە الا ما, بولماسا بوركەمىكتەنىپ شاڭ قاۋىپ قالا ما, ول – ومىردەگى ءوز تاڭداۋى. تەك كەيىن وكىنىپ قالماۋى ءتيىس. ويتكەنى, بولاشاقتى بولجايتىن فۋتۋرولوگتەر ەندى 25 جىلدان كەيىن كومپيۋتەرلەر قازىرگىدەن مىڭ ەسە جىلدام جۇمىس ىستەيتىنىن العا تارتۋدا. 2029 جىلى جەردەن جىبەرىلگەن دىبىس گليزە ەكزوپلانەتاسىنا جەتىپ, ونداعى تىرشىلىكپەن بايلانىس ورناتىلاتىنىن ەسكەرتۋدە. ال 2050 جىلى روبوتتار ادامدارمەن بىرگە جۇمىس ىستەي باستاسا, گۋمانويدتى روبوتتار فۋتبولدىڭ ۇزدىك ويىنشىلارىنا اينالادى دەپ تون پىشۋدە. سونىمەن بىرگە, 2036 جىلى ادامدار قارتايۋ پروتسەسىن قاداعالاپ وتىرۋعا قول جەتكىزسە, 2045 جىلى جاساندى ينتەللەكت مەيلىنشە دامىپ, ماشينالار ادامدارمەن باسكەلەسە باستاماق.
ارينە, بۇل – بولجام. بىراق, ءبىز وسىدان 30 جىل بۇرىن ءاربىرىمىزدىڭ الدىمىزدا كومپيۋتەر, قالتامىزدا ۇيالى تەلەفون بولاتىنىن بىلگەن جوقپىز عوي. سوندىقتان, ويلى جاسقا «ورالىڭنىڭ بارىندا وقى دا ءبىل» دەمەكپىز.
قۋات بوراش,
«ەگەمەن قازاقستان»
