– ەستەرىڭىزدە بولسا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا, 1992 جىلى الماتىدا وتكەن ءى قۇرىلتايدا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ: «بۇگىنگى قۇرىلتايدىڭ باستى ماقساتى – بۇكىل الەمدەگى قازاق قاۋىمىنىڭ بولاشاعى جونىندە ويلاسۋ, ۇلتىمىزدىڭ تاريحىنداعى وسىناۋ ەرەكشە بەلەستىڭ تۇسىندا ەندىگى تاعدىرىمىزدىڭ قالاي ورلەيتىنىن تالقىلاۋ. قازاق دياسپوراسىنىڭ قالىپتاسۋى – زەردەلى جاندى تاڭ قالدىراتىن قۇبىلىس. ءاربىر ءۇشىنشى ادامنىڭ بىرەۋى اتامەكەننەن جىراقتا جۇرگەن قازاقتان باسقا حالىقتى اتاۋ قيىن شىعار», – دەپ تەبىرەنە تولعاعان بولاتىن.
بۇگىن دە الدىمىزعا وركەنيەتتىلىكتىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى – رۋحاني جاڭعىرۋ مىندەتى قويىلعان شاقتا, ۇلتىمىزدىڭ كەلەشەكتە قالاي ءوسىپ-وركەندەۋىن تۇتاس ۇلت بولىپ تالقىلاۋ وتە ماڭىزدى. سوندىقتان دا قۇرىلتاي «رۋحاني جاڭعىرۋ جانە شەت ەلدەگى قازاقتار» دەگەن تاقىرىپتا وتپەك.وعان الەمنىڭ 38 ەلىنەن قازاق دياسپوراسىنىڭ 350 وكىلى قاتىسادى. مۇنىڭ سىرتىندا ولارعا ەلىمىزدەن 370 قازاقستاندىق زيالى قاۋىم جانە دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى قوسىلادى. قۇرىلتاي تاۋەلسىزدىك سارايىندا وتەدى جانە وعان قاتىساتىن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ 60 پايىزىن 35-كە دەيىنگى جاستار قۇرايتىن بولادى. سونداي-اق قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلاردىڭ 80 پايىزى اتاجۇرتقا العاش قادام باسادى. مۇنىڭ ءبارىن قۇرىلتايدىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرى دەر ەدىم.
ال قارالاتىن ماسەلەلەرگە كەلسەك, جيىندا شەت ەلدەردەگى قازاق مادەني ورتالىقتارىن قارجىلاندىرۋ, قازاق جاستارىن قازاقستانعا وقۋعا شاقىرۋ, قانداستارعا باسقا دا كومەك كورسەتۋ سياقتى ءتۇرلى ماسەلەلەر تالقىلانباق. باستى ماقسات – شەتەل قازاقتارىنىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, ەلگە شاقىرۋ, كوشىپ كەلۋگە ىنتالاندىرۋ, ولاردىڭ نەگە مۇقتاج ەكەنىن ءبىلۋ.
– دەمەك, جاستارعا باسىمدىق بەرىلىپ, سەنىم ارتىلىپ وتىر دەيسىز عوي؟
– قازىرگىدەي باسەكەگە قابىلەتتىلىك ماسەلەسى باستى ورىنعا شىققان جاھاندانۋ جاعدايىندا وزگەلەرمەن ءبىلىمسىز تايتالاسۋ استە مۇمكىن ەمەس!سوندىقتان دا ەلباسى بيىلعى جولداۋىن «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: باسەكەگە قابىلەتتىلىك» دەپ اتاپ, الداعى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. ال «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «بىراق, ويلاعانىمىز ورىندالۋ ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋى ءتيىس. بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى تولىقتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزەگىنە اينالادى» دەپ تۇجىرىمدادى. سوندىقتان دا ءبىز تەك ەل ىشىندەگى عانا ەمەس, شەتەلدەگى قازاق جاستارى دا قازاقستاندا وقىپ ءبىلىم الىپ, تاعىلىمدامادان ءوتىپ, جۇمىسقا ورنالاسىپ, قازاققا قىزمەت ەتسە, دەموگرافيامىزدىڭ, ەكونوميكامىزدىڭ, الەۋمەتتىك جاعدايىمىزدىڭ جاقسارۋىنا ۇلەس قوسسا دەيمىز.
وسىعان وراي «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد مىرزانىڭ قولداۋىمەن, تۇڭعىش رەت شەت ەلدەگى قازاق جاستارىنىڭ كوشباسشىلارى مەن «جاس وتان», «جاسىل ەل» ۇيىمدارىنىڭ, سونداي-اق شەت ەلدەردە «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقىپ جاتقان جاستار كوشباسشىلارىنىڭ فورۋمىن وتكىزسەك دەپ وتىرمىز. بۇل دا جاستاردىڭ تۋعان جەرگە, ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەرىن ارتتىرىپ, پاتريوتتىق سەزىمدەرىنىڭ نىعايۋىنا ۇنامدى اسەر ەتەتىنىن ءسوزسىز.
–قۇرىلتاي باعدارلاماسى ءبىر جيىنمەن شەكتەلمەيتىن شىعار؟ ويتكەنى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتىسۋىنسىز وندا قارالاتىن ماسەلەلەردى شەشۋ قيىن عوي. قانداي ىرگەلى شارالار ۇيىمداستىرىلادى؟
– 23 ماۋسىم كۇنى ەلباسى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن تاۋەلسىزدىك سارايىندا قۇرىلتايدىڭ سالتاناتتى اشىلۋى وتەدى. ودان بولەك بەس سەكتسيا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ونىڭ بىرىنشىسىندە – مادەنيەت جانە سپورت, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار, ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, ءتيىستى ماسەلەلەر قارالاتىن بولادى. ال ەكىنشىسىندە – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ۇشىنشىسىندە – ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, سىرتقى ىستەر, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, تورتىنشىسىندە – ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, بەسىنشىسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, رۋحاني جاڭعىرۋ, جاستارعا ءبىلىم بەرۋ, كاسىپ ۇيرەتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, كوشى-قون, ءتۋريزمدى دامىتۋ سياقتى ماسەلەلەر جان-جاقتى تالقىلانادى.
تاعى ءبىر ايتار جايت, ءبىز ەلباسى ايتقان «100 جاڭا ەسىم» جوباسى سياقتى, سىرتتا جۇرگەن قازاقتىڭ 100 ەسىمىن شىعارۋعا دايىنبىز. بۇل دا جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن بىرگە سىرتتاعى قانداستارىمىزدىڭ دا نازارىن تارتىپ, قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتارىن ارتتىرا تۇسەتىنى انىق.
ال مادەني شارالارعا كەلسەك, استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ باعدارلاماسىنا سايكەس, قوناقتار ۇلتتىق مۋزەي, ازىرەت سۇلتان مەشىتى, تۇڭعىش پرەزيدەنت-ەلباسى كىتاحاناسىن بارىپ كورەدى. ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى پاش ەتەتىن «ەتنواۋىل» كەشەنىن ارالايدى (ايتپاقشى, بۇل كەشەن ءۇش اي بويى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ, كورمەگە كەلۋشىلەرگە بۇكىل تاريحي, مادەني قۇندىلىقتارىمىزدى تانىستىراتىن بولادى). «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, ەكسپو-2017 كەشەنىن تاماشالايدى. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا عيماراتىندا «حاليفا التاي جانە قايتا ورالعان تاريح» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلادى.
– تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلباسىنىڭ باعىت بەرۋىمەن جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان كوشى-قون ساياساتىنىڭ ماڭىزى وتە زور. قۇرىلتايدىڭ ماقساتىنا قاراساق, كەلەشەكتە دە بۇعان باسا ءمان بەرىلمەك. بۇل نەدەن تۋىنداپ وتىر؟
– اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر, العاشقى قۇرىلتاي تاعدىر تالكەگىمەن تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلعان قازاقتىڭ قايتا قاۋىمداسۋىنا ۇلكەن جول اشتى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلعان كوشى-قون ساياساتىنىڭ ارقاسىندا 25 جىل ىشىندە 1 ميلليوننان اسا قانداستارىمىز اتاجۇرتقا ورالدى. ولار قازاقستاننىڭ دەموگرافيالىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني-رۋحاني دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ولاردىڭ 61,5 پايىزى – وزبەكستاننان, 24 پايىزى – موڭعوليا مەن قىتايدان, 6 پايىزدايى –تۇرىكمەنستاننان, 4 پايىزدايى – رەسەيدەن. قالعاندارى – اۋعانستان, يران, تۇركيا جانە ەۋروپا ەلدەرىنەن كەلدى. ەگەر ولار كەلمەگەندە, ەل تۇرعىندارىنىڭ سانى سول دەڭگەيدە قالۋى, ءتىپتى, كەمىپ كەتۋى دە مۇمكىن ەدى.
وسى تۇرعىدان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءى قۇرىلتايدا ايتقان «بۇكىل الەمدەگى قازاق قاۋىمىنىڭ بولاشاعى جونىندە ويلاسۋ» بۇگىن دە وتە ماڭىزدى. ال قازىرگى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باس قاتىرىپ ويلاناتىن باستى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – مىنە, وسى دەموگرافيالىق جاعداي بولۋى ءتيىس! ناقتىراق ايتساق, قازاقستاننىڭ بىرتۇتاستىعىن ساقتاپ, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى, ماڭگىلىك ەل بولۋى دەموگرافيالىق جاعدايعا دا تىعىز بايلانىستى. ونىڭ ۇستىنە ءۇشتىڭ ءبىرى تۋعان توپىراعىنان سىرتتا جاسايتىن ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى, ەلباسى ايتقان ۇلتتىق كودىمىزدى ساقتاۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى يگىلىككە جاراتۋ مىندەتتەرىن دە سىرتتاعى اعايىنسىز شەشۋ وڭايعا سوقپايتىنى انىق. سول سەبەپتى دە قۇرىلتايدا ورتاعا قويىلاتىن ەڭ نەگىزگى تاقىرىپ – شەت ەلدەگى قازاق دياسپوراسىنا قولداۋ كورسەتۋ, سىرتتاعى اعايىندى اتاجۇرتقا مۇمكىن بولعانىنشا كوبىرەك ورالتۋ, ولاردىڭ ۇلتىمىزدى رۋحاني جاڭعىرتۋعا, قوسار الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ جونىندە بولماق.
– شەتەلدەگى قانداستارىمىز ۇلتتىق رۋحاني سالادا ناقتى قانداي قولداۋعا مۇقتاج بولىپ وتىر جانە ول قالاي جۇرگىزىلگەنى دۇرىس؟
– بۇگىنگى تاڭدا سىرتتاعى قازاق دياسپوراسى مادەني سالاداعى قولداۋعا وتە مۇقتاج. ويتكەنى, ولاردىڭ بولاشاقتا قازاق ۇلتىنىڭ وكىلى رەتىندە ساقتالىپ قالۋى وسى ماسەلەگە كەلىپ تىرەلەدى. وركەنيەتتى ەلدەردىڭ كوبى شەتەلدەگى ۇلتتىق مادەني ورتالىقتارىنا بيۋدجەتتەن ارنايى قارجى ءبولىپ, ناقتى قولداۋ جاسايدى. قازاقستان دا شەتەلدەگى قازاق مادەني ورتالىقتارىنا وسىنداي قامقورلىق جاساۋدى جۇيەلى تۇردە قولعا الۋى كەرەك. سونداي-اق, شەت ەلدەردەگى قازاق جاستارىنىڭ اراسىنان ادەبيەت پەن ونەرگە, ءبىلىم-عىلىمعا, سپورتقا, كاسىپكەرلىككە بەيىم دارىندى بالالاردى تاۋىپ, تاربيەلەۋگە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا سىرتتاعى اعايىندارىمىز وقۋ-ءبىلىم جانە انا ءتىلى ماسەلەسى جونىنەن قولداۋعا اسا مۇقتاج.
مىسالى, بۇرىن بىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋدىڭ تيپتىك ەرەجەسىنە سايكەس, ۇلتى قازاق شەتەلدىك ازاماتتار مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا كونكۋرستىق نەگىزدە تەگىن ءبىلىم الۋعا قۇقىلى ەدى. بۇعان قوسا ولارعا ەكى پايىزدىق مولشەردە كۆوتا بولىنەتىن. 1500 تالاپكەرگە ارنالعان دايىندىق كۋرستارى جۇمىس ىستەيتىن. ال ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دايىنداعان تيپتىك ەرەجەنىڭ جاڭا جوباسىندا بۇل جەڭىلدىكتەر مۇلدە الىپ تاستالعان. ەگەر ول وسىلاي بەكىتىلىپ كەتسە, شەتەلدەگى قازاق جاستارىنىڭ قازاقستانعا كەلىپ وقىپ, ءبىلىم الۋى ءبىرجولاتا توقتاپ قالۋى مۇمكىن.
– نەگىزىندە بۇل سىرتتاعى اعايىندى ەلگە شاقىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى ەمەس پە؟ مەن ءتىپتى, ءۇشتىڭ ءبىرى تاريحي وتانىنان سىرتتا تۇراتىن ۇلت ءۇشىن ەكى پايىزدىق كۆوتانىڭ ءوزى تىم از با دەپ ويلايمىن...
– سولايى سولاي عوي. بىراق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مۇنداي ەرەجەنى قانداي قيسىنعا سۇيەنىپ جاساپ وتىرعانى تۇسىنىكسىز. مىسالى, 150 ميلليونعا جۋىق حالقى بار, تۇرعىنى دا, مامانى دا جەتكىلىكتى كورشى رەسەيدىڭ ءوزى جەر جۇزىندەگى بارلىق وتانداستارىنا وقۋ-ءبىلىم جونىنەن ەسىگىن ايقارا اشىپ قويعان. بىزدەگى جاستاردىڭ دا ءبىرازى سول جاققا كەتىپ, تەگىن وقۋعا ءتۇسىپ جاتىر. رەسەي سونىمەن بىرگە «سووتەچەستۆەننيكي» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا سىرتتان كوشىپ-قونىستانعان, ال «رۋسسكي مير» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا وزگە ەلدەردە تۇراتىن قانداستارىنا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
ءبىر تاڭقالارلىعى, جاڭا ەرەجە بويىنشا, قازاقستاندا تۇراقتى تۇراتىن, ازاماتتىعى جوق شەتەلدىكتەردىڭ تەگىن وقۋ مۇمكىندىگى بۇرىنعىسىنشا ساقتالىپ قالعان.
ايتا بەرسەك, مۇنداي قيىنشىلىقتار جەتكىلىكتى. كەشەگى كەڭەس كەزىندە كورشى رەسپۋبليكالاردا تۇراتىن قانداستارىمىزعا قازاقشا كىتاپتار, گازەت-جۋرنالدار كوپتەپ تارايتىن. قازىر بۇل مۇلدە توقتاعان. الىستاعى اعايىنعا قازىر تەك دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى جانىنان جارىق كورەتىن «التىن بەسىك» جۋرنالى مەن «تۋعان ءتىل» الماناعى عانا جەتكىزىلىپ تۇرادى. بۇلاردىڭ ءوزىن سوڭعى كەزدەرى قارجىلىق قولداۋ تىم تومەن. وكىنىشتىسى – مۇنىڭ ءبارى سىرتتاعى اعايىننىڭ بۇكىل قازاق حالقىنا ورتاق انا ءتىلى مەن اتا سالتىن, مادەنيەتى مەن ونەرىن, ۇلتتىق كودىمىزدىڭ نەگىزى سانالاتىن ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىمىزدى ساقتاپ, دامىتۋىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى بولىپ تۇر. ەندىگى جەردە وسى ماسەلەلەرگە جاناشىرلىق كوزقاراس وتە قاجەت.
– ال كوشى-قون سالاسىندا قانداي تۇيتكىلدەر بار؟
– جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى قول جەتكىزگەن ۇلكەن تابىستارىمىزدىڭ ءبىرى – ءبىر ميلليونداي قانداسىمىزدىڭ اتاجۇرتقا ورالۋى! مۇنداي ۇدەرىس بىزبەن كورشى بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ بىردە-بىرىندە بولعان ەمەس. مىسالى, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان رەسپۋبليكالارىنىڭ سىرت جەردەگى دياسپوراسىنىڭ مولشەرى بىزدەگىدەن از ەمەس. سوعان قاراماستان ولار بىزدەگىدەي جۇيەلى كوشى-قون ساياساتىن جۇرگىزگەن جوق. كەرىسىنشە, بۇل ەلدەردەن ءجۇز مىڭداعان ادام وزگە ەلدەرگە كوشىپ جاتىر. ايتالىق, ارميان حالقىنىڭ وتىز پايىزدايى تۋعان توپىراعىن تاستاپ, شەت ەلدەرگە كوشىپ كەتكەن. وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستاننىڭ شەت ەلدەردەگى قانداستارىنا قامقورلىق جاساپ, ولاردىڭ ءبىر ميلليون اعايىندى كوشىرىپ الۋى – قاي جاعىنان بولسا دا ماقتان ەتۋگە تۇرارلىق ۇلكەن جەتىستىك. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى كەزدە ەتنيكالىق كوش ءبىرشاما ازايدى.
– ونىڭ سەبەپتەرى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– بىرىنشىدەن, بىزدە كوشى-قونعا بايلانىستى زاڭدار مەن ەرەجە-تارتىپتەر ءجيى وزگەرىپ وتىردى. ەكىنشىدەن, وسى ۇدەرىسكە بايلانىستى زاڭدار مەن ەرەجەلەردى شەتەلدەن كەلىپ جاتقان قانداستارىمىزعا دۇرىس ءتۇسىندىرىپ, جۇيەلى ناسيحاتتاۋ جانە ولاردىڭ بۇلجىتپاي ورىندالۋىن قاداعالاۋ ءبىر جۇيەگە تۇسپەگەن. ۇشىنشىدەن, بۇل ماسەلەنى ساياساتقا اينالدىرۋ بارىنشا كەڭ ەتەك الدى. تورتىنشىدەن, كوشىپ كەلگەن ەتنيكالىق قازاقتارعا تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات بەرۋ ماسەلەسى كۇردەلەنىپ كەتتى, ولاردىڭ ازاماتتىق الۋىندا ۇلكەن قيىندىقتار بار.
بۇرىن سىرتتاعى اعايىن اتاجۇرتقا كەلگەن بويدا تۇراقتى تۇرۋعا قاجەتتى قۇجاتتارىن دايىنداپ, بۇرىنعى تۇرعان ەلىنىڭ تولقۇجاتىن وتكىزىپ, قازاقستان ازاماتتىعىنا وڭاي قول جەتكىزەتىن. قازىر ەداۋىر قيىن. مىسالى, سىرتتان كەلەتىن اعايىنداردان بۇرىنعى تۇرعان ەلىنىڭ قۇزىرەتتى ورگانى كۋالاندىرعان سوتتىلىعىنىڭ جوق ەكەندىگى تۋرالى انىقتاما تالاپ ەتىلەدى. ال قىتايدا سوتتىلىعى بار ادامدارعا سىرتقا كەتۋگە رۇقسات ەتىلمەيدى جانە ونداي انىقتاما مۇلدە بەرىلمەيدى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل ەڭ الدىمەن كوشى-قونعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ وسى ءۇردىستىڭ ءمان-جايىن جان-جاقتى زەردەلەپ, دۇرىس تۇسىنبەۋىنەن, جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزە الماۋىنان تۋىنداپ وتىر. ءتىپتى بىزدە بۇل ىسپەن ناقتى كىم اينالىساتىنى بەلگىسىز. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنداعى «ەتنيكالىق جانە ىشكى كوشتى رەتتەۋ» دەپ اتالاتىن شاعىن باسقارمانىڭ ەل ءۇشىن اسا ماڭىزدى بۇل ماسەلەنى تولىق شەشۋگە قۇزىرى دا, قاۋقارى دا جەتپەيدى! قۇرىلتايدا وسى تۇيتكىلدەردىڭ دە ءتۇيىنىن تارقاتاتىن ۇسىنىستار ايتىلۋى بەك مۇمكىن.
ال دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى – تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلعان بارلىق قازاقتىڭ باسىن قوسىپ, ۇلتتىق تۇتاستىقتىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعان ەڭ ۇلكەن قوعامدىق ۇيىم دەسەك, ول قازاقستاندا قولعا الىنعان بارلىق ماڭىزدى باستامالاردى شەتەلدەگى اعايىندارعا دەر كەزىندە جەتكىزىپ, ناسيحاتتاپ وتىرۋى, ەلباسى, قاۋىمداستىق توراعاسىنىڭ ۇلت بولاشاعىنا قاتىستى قولعا العان بارلىق ءىس-شارالارىنا ءوزىنىڭ لايىقتى ۇلەسىن قوسۋى ءتيىس.
اڭگىمەلەسكەن قۇتماعامبەت قونىسباي
