ۇلتاي كىلتباەۆا 1951 جىلى قاپشاعاي قالاسىندا تۋعان. اكە-شەشەسى قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى. جاستايىنان دارىگەر بولۋدى ارمانداعان. ۇلتايدىڭ الماتى وبلىستىق كوپ سالالى كلينيكالىق اۋرۋحاناسىندا تابان اۋدارماي قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانىنا قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپتى. ماماندىعى – اكۋشەر-گينەكولوگ. سوڭعى جىلدارداعى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ كوبەيۋ كورسەتكىشىنە كوڭىلى تولادى. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە (الماتى قالاسىنىڭ توڭىرەگى) جىل سايىن 30 مىڭعا جۋىق بالا ومىرگە كەلەدى. بۇل كورسەتكىشتىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. ءار دەڭگەيدەگى باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان. ول ۇزدىك مەديتسينا قىزمەتكەرى, گيپپوكرات وردەنىنىڭ يەگەرى اتاندى.
ادەتتە, دارىگەرلەرگە كۇنىمىزدى سالماسىن دەپ ءتىپا-ءتىپالاپ باعاتىن قازاق ءۇشىن اكۋشەردەن اياۋلى جان جوق شىعار. سىيلىق جاساۋ – پارا ەسەپتەلمەيتىن جالعىز ورىن دا پەرزەنتحانا بولسا كەرەك. قالاي بولار ەكەن دەپ قاراداي تولقىپ, وزىنە ءوزى سىيماي جۇرگەن جاس جىگىتكە تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا قوڭىراۋ شالىپ, اكە اتانعانىن حابارلاۋدان اسقان قانداي باقىت بار دەيسىز! ءسوزىن ء«سۇيىنشى!» دەگەن اياۋلى سوزبەن باستايتىن مۇنداي اقجولتاي جاڭالىقتىڭ حابارشىلارى دۇنيەگە جاڭا ءومىر سىيلايتىنىن قانشالىقتى سەزىنەدى ەكەن... جاس انانى شىعارىپ سالىپ تۇرىپ: «تاعى دا كەل!» – دەپ, تىلەك قانا ەمەس, تاپسىرما بەرگەندەي سويلەگەندەگى بەيمالىمدەۋ وكتەمدىگى دە جاراسىپ تۇرماي ما؟! مۇندايدى كورگەندە قالجانىڭ ەتىنە قاراعىسى كەلمەي وتىرعان كەلىنىنە جۇمساق جەتكىزە وتىرىپ, قوياردا قويماي شىلدە تەرىن الاتىن اجەلەردىڭ قاتاڭداۋ مەيىرىمى ەسكە تۇسەدى.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا, جۇكتىلىكتىڭ العاشقى كەزەڭىنەن باستاپ, بوسانعانعا دەيىنگى ارالىقتا تىكەلەي باقىلاۋىندا بولاتىن ءاربىر قازاق كەلىنى – جاقىنىنداي ەتەنە بولىپ كەتەدى ەكەن.
پەرزەنتحانادا ىستەيتىن دارىگەرگە ەڭ كوپ قويىلاتىن «قانشا بالانىڭ كىندىگىن كەستىڭىز؟» دەگەن ساۋالىمىزعا دا ونشا قۇلاپ تۇسكەن جوق.
– كەزەكشىلىككە تۇسكەن ءار كۇن سايىن كەم دەگەندە بەس-التى بالانىڭ كىندىگىن كەسۋىڭ مۇمكىن. ونى كىم ساناپ ءجۇردى دەيسىڭ, ەگەر شامامەن ەسەپتەيتىن بولساق, پەرزەنتحانادا جۇمىس ىستەگەن قىرىق جىلدان استام ۋاقىت ىشىندەگى كىندىك بالالارىم – جيىرما مىڭنان اسىپ كەتكەن شىعار. مۇمكىن ودان دا كوپ... باستىسى ول ەمەس, باستىسى ولاردىڭ اماندىعى. ءار دەنى ساۋ ءسابي ومىرگە كەلگەن سايىن قۋاناسىڭ. اناسى دا, بالاسى دا امان-ەسەن ۇيىنە شىعىپ كەتسە, ودان اسقان ولجا جوق. كەز كەلگەن انا مەن بالا – ۇيىندە كۇتىپ وتىرعان تىلەۋلەستەرى ءۇشىن قانداي قىمبات بولسا, دارىگەرلەر ءۇشىن دە سولاي. ولار – الدىمەن پاتسيەنت, انا. ولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن اماندىعى ءۇشىن جاۋاپتى بىردەن-ءبىر ادام سەنسىڭ. سول سەبەپتى, اكۋشەرلەردىڭ جانە ونىڭ اينالاسىنداعى وزگە دە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وتە زور, – دەيدى.
ءسىرا, قازاقتىڭ بالا سانىن ايتقاندى ۇناتا بەرمەيتىنىنىڭ ءبىر كورىنىسى شىعار, كىندىگىن كەسكەن بالالاردىڭ سانىن شامالاپ بولسا دا ايتۋ ءۇشىن ءبىراز «ەڭبەكتەنۋگە» تۋرا كەلگەن.
ۇلتاي داۋىلبەكقىزىنىڭ بۇگىنگى قىزمەتى ۇستازدىق. كەيىنگى جىلداردا اتقارعان باس دارىگەر كەزىندە, ودان سوڭعى زەينەت جاسىندا تەك اۋىرلاۋ جاس بوسانۋعا قاتىساتىنىن ايتادى. بىلىكتى مامان قاي كەزدە دە الدىڭعى شەپتە بولىپتى. الدىڭعى شەپ دەيتىنىمىز, قيىن بوسانۋلاردا ءولىم مەن ءومىردىڭ ارپالىسقان مايدانى ءجۇرىپ جاتادى. سونداي سىن ساعاتتاردا دارىگەردىڭ بىلىكتىلىگى, دەر كەزىندە شەشىم قابىلداۋى – كوپ نارسەنى شەشەدى. ونىڭ ۇستىنە «قولى جەڭىل» دەگەن قازاقى ۇعىم دا مەديتسينادا ۇلكەن ءرول اتقارادى. سول سەبەپتى, قانداي ورتالىق, قانداي ۇجىم بولسىن بىلىكتى ماماننان ايىرىلىپ قالماۋعا تىرىسادى.
ءسوز اراسىندا وسى سالا ماماندارى ەڭ ءجيى ۇشىراساتىن قيىندىق تۋرالى سۇرادىق. ايتۋىنشا, بۇگىنگىنىڭ باستى ماسەلەسى – تىركەۋ توڭىرەگىندە ەكەن. مۇنداي ماسەلە, اسىرەسە, شەت ەلدەن ورالعان قانداستارىمىز تاراپىنان كوپ تۋىندايتىن كورىنەدى. نە ازاماتتىق الماعان, نە ورالماندىق كۋالىك الماعان وتباسىلاردى تىركەۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. الدىمەن, استاناعا قاتىناس حات جولداۋ كەرەك, جاۋاپ كەلگەنشە, ەسەپكە الىنعانشا ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ كەتۋى مۇمكىن. سول ارالىقتا جۇكتى كەلىنشەك بەلگىلى ءبىر تەكسەرىستەن ءوتۋ كەرەك قوي. امال جوق, اقىلى بولىمگە بارادى. ارينە, ابدەن ۋاقىتىن وتكىزىپ الىپ ءبىر-اق كەلەتىندەر دە بار. ولاردى تىركەۋ مەن دەنساۋلىعىن تەكسەرۋ, كىنارات بولسا ەمدەۋ دە وڭايعا سوقپايدى. وسى تۇستا, ءبىزدىڭ كوپ ازاماتتار مەديتسينالىق قۇقىق جايلى ونشا ساۋاتتى ەمەس ەكەندىگىن دە ەسكەرۋ كەرەك. «مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تارتىبىنە كوشۋ – الدىمەن وسى ماسەلەنى شەشەدى», دەپ ويلايمىن دەيدى.
قىرىق جىل بويى كەزىككەن قيىندىقتاردى جاي عانا ءومىردىڭ زاڭى دەپ ەسەپتەيدى.
ءومىر بولعان سوڭ قيىندىقسىز بولمايدى, اسىرەسە, اۋرۋحانا ءومىرى. كوپ جاعدايدا ءومىردى قيىنداتاتىن ادامداردىڭ ءوزى. قىزمەت بابىندا ءارتۇرلى ادامدارمەن كەزدەسۋگە, قارىم-قاتىناس جاساۋعا تۋرا كەلەدى. كوپ انالار (اسىرەسە, تاجىريبەسىز جاستار) تىركەۋگە مەرزىمىن وتكىزىپ بارىپ كەلەدى, كەيبىرى دارىگەردىڭ ايتقانىن ىستەمەيدى, ءوزىن دۇرىستاپ كۇتپەيدى – مۇنىڭ سوڭى وكىنىشتى جاعدايلارعا ۇلاسىپ جاتاتىن دا كەزدەر بولادى. سونىڭ ءبارى ادامعا وڭاي تيمەيدى, ارينە.
بىراق, دارىگەر بولعانىما ەشقاشان وكىنىپ, كەيىپ كورمەپپىن. قيىندىقتاردا شارشاسام دا مويىعان ەمەسپىن. بالكىم, وسى ماماندىق ماڭدايىما جازىلعان شىعار. ءوزىمنىڭ دە ەسىمدە جوق, كىشكەنە كۇنىمىزدە وزگەلەر مۇعالىم بولىپ ويناپ جۇرسە, مەن دارىگەردىڭ ويىنىن وينايدى ەكەنمىن. ەس بىلگەننەن دارىگەر بولامىن دەدىم. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ الماتى مەديتسينالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. مىنە, سودان بەرى اق حالاتتى شەشكەن جوقپىن, – دەيدى ۇلتاي داۋىلبەكقىزى.
ۇلتاي داۋىلبەكقىزى ءبىر سوزىندە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەكى شوبەرەسىنىڭ كىندىگىن كەسكەنىن ايتىپ قالدى. ودان وزگە دە ەلگە بەلگىلى كوپ ازاماتتاردىڭ بالاسىنىڭ, نەمەرەسىنىڭ ومىرگە كەلگەنىن سۇيىنشىلەپتى.
شىر ەتىپ ومىرگە كەلگەندە العاش ۇلتاي اپا قولىنا العان سابيلەردىڭ تالايى بۇگىندە اتپالداي ازامات بولدى. كەيبىرى ەندى كوكتەپ كەلە جاتقان جاس وسكىن. سولاردىڭ اراسىندا دا تالاي تۇلعالار جۇرگەن شىعار...
الماس ءنۇسىپ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
