تەحنوگەندىك عاسىرداعى كۇننەن كۇنگە عارىشتاپ ءوسىپ بارا جاتقان ەنەرگەتيكالىق سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن كوپتەپ پايدالانۋ اۋانى لاستاپ, قورشاعان ورتانىڭ تەپە-تەڭدىگىن بۇزدى. اتموسفەراداعى «پارنيكتىك اسەردىڭ» ۇلەسى ەسەلەپ ارتتى. ول ءوز كەزەگىندە جەردىڭ ۇستىڭگى قاباتىن قىزدىرا باستادى. سونىڭ سالدارىنان جاھاندىق جىلىنۋ جىلدام قاۋىپتى دەڭگەيگە جەتىپ قالدى. ونىڭ الدىن الۋدىڭ ءبىر عانا ءتيىمدى جولى – جاڭعىرتىلعان ەنەرگەتيكالىق كوزدەردى (جەك) اشۋ. ياعني, ادامزاتتىڭ بولاشاقتاعى ەنەرگەتيكالىق سۇرانىسىن كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ ەسەبىنەن ەمەس, قورشاعان ورتاعا زيانسىز تابيعي قۋات كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى قاناعاتتاندىرۋ.
مىنە, سانالى ادامزاتتى تولعاندىرعان وسى ءبىر تولعاقتى پروبلەما ەندى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ شەڭبەرىندە تالقىعا تۇسپەك. ويتكەنى قازاقستاندىق كورمەنىڭ جاھاندى جالت قاراتقان باس تاقىرىبى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى». قازىردىڭ وزىندە بەلگىلى بولىپ وتىرعانىنداي, ەكسپو-2017-ءنىڭ اياسىندا تالقىلاناتىن «جاسىل» ەنەرگەتيكا ماسەلەسى تەك دامىعان ەلدەردى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە دامۋشى ەلدەردى دە قىزىقتىراتىن تولعاقتى تاقىرىپ ەكەنىن تانىتتى. ونى ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا قۇلشىنىس تانىتقان 115 مەملەكەت پەن 22 جاھاندىق كومپانيالاردىڭ مىسالىنان ايقىن كورۋگە بولادى. تورتكۇل دۇنيەگە جەك تاجىريبەسىن تاراتۋدا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىنا» قاتىستى كورمەگە اكەلىنگەن تەحنولوگيالار مەن وسى سالادا كوش باستاپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەردىڭ پاۆيلوندارىنداعى وزىق جادىگەرلەردىڭ قوسار ۇلەسى ولشەۋسىز.
«جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىندا كوشباسشى رەتىندە تانىلعان گەرمانيانىڭ ەكسپو-2017 كورمەسى قالاشىعىنداعى ەڭ ۇلكەن پاۆيلوندى يەلەنۋى دە تەگىن ەمەس. 2016 جىلى گەرمانيادا جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكالىق كوزدەردەن الىناتىن ەلەكتر قۋاتى ەلدەگى وندىرىلەتىن بارلىق ەنەرگيانىڭ 33 پايىزىن قۇرادى. بۇل ەل 2050 جىلى تولىعىمەن جەك-كە كوشۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى گەرمانيا پاۆيلونىنىڭ ۇرانى – «ەنەرگيا الەمدى وزگەرتە الادى». نەمىس پاۆيلونىندا بالامالى ەنەرگيانى يگەرۋ ماقساتىنداعى 35 جوبا ۇسىنىلادى. بۇل وزىق تەحنولوگيالاردىڭ تيىمدىلىگىن كورمەگە كەلگەن كەز كەلگەن ادام ءوزى تەكسەرىپ كورە الادى. كەلۋشىلەردىڭ قولىنا smart-stick كىلتى بەرىلەدى. وسى كىلت ارقىلى پاۆيلوندى تاماشالاۋشىلار «اقىلدى ءۇيدىڭ» ىشىنە كىرىپ, ينتەراكتيۆتى ەلەمەنتتەردى قوسىپ, جادىگەرلەرمەن جان-جاقتى تانىسادى. ەلەكتروندى كىلتتى قالاعان تىلىڭىزدە سويلەتۋگە بولادى. وندا قازاق, نەمىس, اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىنىڭ باعدارلاماسى ورناتىلعان. ەكىنشى بولىمدە بالامالى ەنەرگيا قۋاتىمەن جۇرەتىن ەلەكتروموبيلدەر مەن موتوتسيكلدەردىڭ نەشە ءتۇرى قويىلعان.
ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ باستى ۇرانى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن» دارىپتەۋدەگى فرانتسيانىڭ جەتىستىكتەرى دە دۇنيە ءجۇزىن ءتانتى ەتىپ وتىر. فرانتسيادا بەيبىت اتومنىڭ دامىعانى سونشالىق, ەلدە تۇتىناتىن بارلىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 72,3 پايىزىن اتوم ەلەكتر ستانسالارى (اەس) ءوندىرىپ وتىر. اتومدىق ەنەرگەتيكا ۇلەسى بويىنشا الەمدە ءبىرىنشى ورىندى يەلەنەتىن بۇل ەل ەلەكتر ەنەرگياسىن ەكسپورتتاۋ جاعىنان دا كوشباسشىلار قاتارىندا. فرانتسۋز پاۆيلونىنىڭ اۋماعى – 1084 شارشى مەتر. بۇل – كورمە قالاشىعىنداعى ەڭ ۇلكەن ءۇش پاۆيلوننىڭ ءبىرى. پاۆيلوننىڭ ءىشى «ەكوقالا», «قايتا جاڭعىرتىلعان ەنەرگيا» جانە «ەكولوگيالىق كولىك» اتتى ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى قاباتتا ورنالاسقان ءبىرىنشى بولمەدە «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى وزىق ۇلگىلەر پاش ەتىلەدى.
كۇن ساۋلەسىن ەلەكتر قۋاتىنا اينالدىرىپ, ەل يگىلىگىنە جاراتۋدا نيدەرلاندتان اسقان مەملەكەت جوق. بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى كۇن ەنەرگياسىن يگەرۋ سالاسىنداعى بارلىق جەتىستىكتەردىڭ جارتىسىنان استامىنا گوللانديالىق تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى. «شاعىن ەل – شەكسىز مۇمكىندىك» ۇرانىمەن اشىلعان نيدەرلاند كورولدىگىنىڭ پاۆيلونىندا جەك ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ماقساتىنداعى شاعىن عانا مەملەكەتتىڭ قول جەتكىزگەن وراسان جەتىستىكتەرى كەڭىنەن تانىستىرىلماق.
ناق قازىرگى كەزەڭدە جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكالىق كوزدەردى يگەرۋ سالاسىنا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاساپ وتىر. وزدەرىڭىز ويلاپ قاراڭىز, قىتاي جەك سالاسىن دامىتۋعا ەل بيۋدجەتىنەن 2,5 تريلليون يۋان قارجى جۇمسايدى. سوندىقتان قازىر جەك سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا قىتاي دۇنيە جۇزىندە ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. الىپ كورشىمىز ەكسپو-2017 كورمەسىندە وسى سالادا جەتكەن جەتىستىكتەرىن بار الەمگە تانىستىرماق. سوندىقتان دا ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى ەڭ ۇلكەن پاۆيلون دا قحر-عا تيەسىلى.
ەنەرگەتيكالىق الەۋەتكە تاۋەلدى ادامزاتتىڭ بولاشاعى بالامالى قۋات كوزدەرىنە بايلانىستى ەكەندىگى تالاس تۋدىرمايتىن اقيقاتقا اينالدى. قازاقستاننىڭ بۇل سالاداعى بۇگىنگى جەتىستىگى ەلىمىزدەگى بارلىق وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 1 پايىزىن عانا قۇرايدى. ەلىمىز 2020 جىلى جەك ارقىلى الىناتىن ەنەرگەتيكا ۇلەسىن 3 پايىزعا, 2030 جىلى 10 پايىزعا جەتكىزبەك. بۇل رەتتە ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىنداعى جاھاندىق تاجىريبە تۇعىر بولماق.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
