ۇلتاراقتاي جەردە ورنالاسسا دا ۇلى دەرجاۆالاردىڭ وزىنە تاڭداي قاقتىرعان بۇل ەل ىشكى جالپى ءونىم بويىنشا دا الدىڭعى لەكتەن ورىن الادى. ءۇشىنشى الەم ەلدەرىنىڭ قاتارىنان شىعىپ قانا قويماي, تالايعا ۇلگى بولاتىن دەڭگەيگە جەتكەن سينگاپۋردى «حح عاسىردىڭ ەكونوميكالىق فەنومەنى» دەپ تە تەگىن اتامايدى. سوندىقتان ونىڭ تاجىريبەسىنەن كىمدە بولسا ۇلگى العىسى كەلەتىنى انىق. وسىناۋ «ەكونوميكالىق عاجايىپتىڭ» اۆتورى – مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاۋشى تۇلعا, ەلدىڭ ءبىرىنشى پرەمەر-ءمينيسترى لي كۋان يۋ.
لي كۋان يۋ مەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناس ەكى ەلدى جاقىنداستىرىپ قانا قويماي, ورتاق ماقساتقا ۇيىستىرا ءتۇستى. سينگاپۋردىڭ نەگىزىن سالۋشى تۇلعا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەلباسىمىزدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارىن ءاردايىم جوعارى باعالاپ كەلدى. ءتىپتى 1991 جىلدىڭ وزىندە لي كۋان يۋ قازاقستاننىڭ بولاشاعى جارقىن بولارىن بولجاپ: «ەگەر ەل تىزگىنىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستاسا, قازاقستاننىڭ بيىك شىڭداردى باعىندىراتىنىنا كامىل سەنەمىن», – دەگەن بولاتىن.
«نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سينگاپۋرگە بيلەۋشى حالىقتىق ءىس-ارەكەت پارتياسىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن ەلباسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن بارعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى, ءدال وسى پارتيانىڭ باسشىلىعىمەن سينگاپۋرلىقتار عالامات جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. سوندىقتان ونىڭ تاجىريبەسى قازاقستان ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى.
«نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اتالعان پارتيانىڭ باس حاتشىسى, لي كۋان ءيۋدىڭ ۇلى, 2004 جىلدان بەرى ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقان لي سيان لۋنمەن كەزدەسىپ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا ساياسي جانە ەكونوميكالىق باستامالارى, ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرى, سونداي-اق, ءۇشىنشى جاڭعىرۋدىڭ باسىم باعىتتارى جايىندا ايتىپ بەردى. مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پرەمەر-مينيسترگە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ لي كۋان يۋ تۋرالى ىستىق ىقىلاسقا تولى پىكىرى جاريالانعان «قازاقستان جولى» اتتى كىتابىنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسىن جانە ۇلى تۇلعانىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ الدىندا ياعني 1991 جىلدىق قىركۇيەگىندە ەلىمىزگە جاساعان العاشقى ساپارى كەزىندە ەلباسىمەن بىرگە تۇسكەن تاريحي سۋرەتىن تارتۋ ەتتى. سونداي-اق, مۇحتار ابرار ۇلى لي سيان لۋن مىرزاعا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سالەمىن جولداپ, شاقىرۋىن جەتكىزدى.
سينگاپۋر پرەمەر-ءمينيسترى استاناعا ارنايى شاقىرۋى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ەرەكشە ىلتيپاتپەن العىسىن ءبىلدىردى. ودان بولەك, ەلباسىمەن 2016 جىلى قىتايدا وتكەن G-20 ءسامميتى كەزىندە ۇلكەن سەنىم مەن قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن وتە ىقىلاستى كەزدەسۋى بولعاندىعىن ەسىنە الدى. سونداي-اق, لي سيان لۋن مىرزا «ۇلكەن جيىرمالىقتىڭ» الداعى گامبۋرگتە وتەتىن كەزەكتى سامميتىندە تاعى وسىنداي جۇزدەسۋ وتكىزۋگە مۇددەلى ەكەنىن ءبىلدىردى.
«قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ تاۋار اينالىمى كوڭىل كوڭشىتپەيدى. ەگەر قولىمىزدا بار مۇمكىندىكتىڭ ءبارىن ۇتىمدى پايدالانا بىلسەك, بۇل كورسەتكىشتىڭ جاقساراتىنىنا سەنىمدىمىن. قازاقستانعا 2016 جىلدىڭ ساۋىرىندە ارنايى ساپارمەن بارعان سينگاپۋر بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ۇلكەن قاناعات سەزىممەن ورالدى. بۇل ءبىزدىڭ ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋىمىزعا باستى سەبەپ بولدى. مەن ەكى ەلدىڭ جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا دەگەن تالپىنىسىن, سونىڭ ىشىندە پارتياارالىق بايلانىستى نىعايتۋعا باعىتتالعان باستامالارىن تولىق قولدايمىن. سوندىقتان پارتيامىزدىڭ كەلەر بۋىنى دا ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ باستى قاعيداسىن قاتاڭ ۇستانىپ, ءبىزدىڭ ءىسىمىزدى ودان ءارى جالعاستىرۋى ءتيىس», – دەدى پرەمەر مينيستر.
سونىمەن قاتار, مۇحتار قۇل-مۇحاممەد سينگاپۋر قۇرىلعالى بەرى ەلدى جەكە دارا بيلەپ كەلە جاتقان ساياسي كۇش حالىقتىق ءىس-ارەكەت پارتياسىنىڭ توراعاسى كحو بۋن ۆانمەن كەزدەسىپ, پارتياارالىق ارىپتەستىك جايىندا ءسوز قوزعادى. ودان بولەك, تاراپتار ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارىن تالقىلاپ, ونى جانداندىرۋ جولدارىن قاراستىردى.
«نۇر وتان» پارتياسى سينگاپۋردىڭ حالىقتىق ءىس-ارەكەت پارتياسى سياقتى بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ كەپىلى. بيىل قازاقستاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ءۇشىنشى جاڭعىرۋ ۇدەرىسى باستالدى. سوندىقتان سينگاپۋر ەكونوميكاسىنداعى تاڭعاجايىپ تابىستارعا ساياسي تىرەك بولعان پارتيا تاجىريبەسىنىڭ بىزگە بەرەرى مول», – دەدى مۇحتار ابرار ۇلى.
استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە سينگاپۋر دە بەلسەنە قاتىسۋعا نيەتتى. قازاقستانعا بۇل ەلدىڭ دەلەگاتسياسىن پارلامەنت سپيكەرى حاليما ياكۋب باستاپ كەلەدى. كورمەدە سينگاپۋر «شاعىن قالا – ۇلكەن يدەيالار» دەگەن ۇرانمەن ءوز ونىمدەرىن پاش ەتپەك. سوعان وراي «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ح.ياكۋبپەن ارنايى كەزدەستى. وندا قوس تاراپ قازاقستان مەن سينگاپۋر قارىم-قاتىناسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پارلامەنت سپيكەرىنە ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمگە, توزىمدىلىككە, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىنە نەگىزدەلگەن ەلباسى ساياساتىنىڭ ماڭىزى جايىندا ماعلۇمات بەردى.
ەلباسىمىزدىڭ يگى باستامالارىنىڭ ءبىرى «بولاشاق» ستيپەندياسى باستاۋىندا اتالعان ەلدىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلعان باعدارلاماسى تۇر. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىندە قازاقستاندىق جاستار الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. سينگاپۋردە دە 108 جاس وتانداسىمىز عىلىم-ءبىلىم جولىندا تەر توگىپ ءجۇر. ولاردىڭ ءبىر توبى سينگاپۋر ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى لي كۋان يۋ اتىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبىندە وقيدى.
«نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى وسى وقۋ ورنىنا ارنايى بارىپ, مەكتەپ رەكتورى, پروفەسسور كيشورە ماحبۋبانيمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا ك.ماحبۋباني مىرزاعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قۇرمەتىنە ارنالعان مەرەكەلىك مەدال سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتىلدى.
وزىنە جاسالعان قۇرمەت پەن ءىلتيپات ءۇشىن زور العىسىن بىلدىرگەن ك.ماحبۋباني قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋى مەن جاڭعىرۋ ۇدەرىسىن ۇتىمدى جۇرگىزۋى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يگى باستامالارىنىڭ جەمىسى ەكەنىنە توقتالدى.
سينگاپۋردىڭ IT تەحنولوگيا مەن يننوۆاتسيالىق جوبالار بويىنشا دا الەمدىك كوشتىڭ باسىندا تۇرعانى بەلگىلى. سوعان وراي وسى ەلگە ساپارى بارىسىندا «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد نانيان تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ روبوتتار جاسايتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىندا بولدى. وندا جەرگىلىكتى عالىمدار ادام سۇلباسىنىڭ نەگىزىندە جاسالعان روبوتتاردىڭ قارىم-قابىلەتىمەن تانىستىردى.
ساپار سوڭىندا پارتياارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: «سينگاپۋر مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى لي كۋان يۋ بىرنەشە رەت قازاقستاندا بولىپ, ءبىزدىڭ ەلباسىمىز تۋرالى وتە جوعارى پىكىردە بولدى. مۇنداي ءۇردىس ساياساتكەرلەردىڭ بۇگىنگى بۋىنىنان دا بايقالادى. بۇل ەلدىڭ تابىسىن باتىستىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرى الدەقاشان مويىنداپ, بۇگىندە سينگاپۋردەن ۇيرەنۋدە. ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق رەفورمانىڭ تابىستى جۇرگىزىلۋىنە حالىقتىق ءىس-ارەكەت پارتياسىنىڭ قوسقان ۇلەسى زور. ءبىز باتىسقا قاراپ باس شۇلعي بەرمەي وسىنداي ازيالىق, شىعىستىق داستۇردەگى پارتيالاردان دا ۇيرەنۋىمىز كەرەك. سول ءۇشىن «نۇر وتان» سينگاپۋرلىق ارىپتەستەرىمەن جان-جاقتى قارىم-قاتىناس ورناتۋدى باستاپ كەتتى», – دەدى.
ايتۋلى شارا ناتيجەسىندە كەلەشەكتە پارتيالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەن قازاقستان مەن سينگاپۋر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جۇمىستارى ودان ءارى جانادان تۇسەتىنى بەلگىلى بولدى.
ەلامان ماقسوت ۇلى,
جۋرناليست
