«سانانى جاڭعىرتۋدىڭ» مازمۇنىن نەگىزدەي وتىرىپ, پرەزيدەنت جاڭعىرۋدىڭ التى باعىتىن بەلگىلەپ بەردى. ول – باسەكەگە قابىلەتتىلىك, پراگماتيزم, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى, قازاقستاننىڭ رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋى, سانانىڭ اشىقتىعى. بۇل باعىتتاردىڭ بارلىعى ۋاقىتتىڭ تالاپتارىنا ناقتى جاۋاپ بەرە الادى.
الەمدىك تاجىريبە ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالاتىنىن انىق كورسەتەدى. ەلباسى ءوز ەڭبەگىندە بۇل ماسەلەنى دە قامتىپ وتەدى. بۇل ماقالادا قازاقستان قوعامى مەن ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ماقسات-مۇددەسى قامتىلعان, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ اۋقىمدى جوباسى جاسالعان جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ, تۇتاس ۇلتتىڭ ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋ كەرەكتىگى دە ايتىلدى.
ەلباسى ۇسىنعان جاڭعىرتۋلار قازاقستاندىقتاردى سان عاسىرلىق تاريح پەن مادەنيەتتەگى, ۇلتتىق سانا-سەزىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى رۋحاني رەفورماعا باستايدى. ماقالادا ۇسىنىلعان باستامالار شيرەك عاسىرلىق تاۋەلسىزدىگىمىزدە ورىندالعان رۋحاني جاڭعىرتۋلاردى تولىقتىرا تۇسەدى.
شىنايى توڭكەرىس – مادەني جانە رۋحاني توڭكەرىس. شىنايى جاڭعىرۋ رۋحانيات پەن سانادان باستاۋ الادى. قوعامدىق سانانى اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان بۇل قۇجات – قازاق ۇلتتىق مۇددەسىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن ايقىندايتىن جاڭا يدەولوگيالىق تۇجىرىمداما. ۇلتتى بەلگىلى ءبىر ارەكەتكە جىگەرلەندىرىپ, تۇرتكى بولاتىن ۇستانىمداردىڭ جيىنتىعى.
ەلباسى ماقالاسىندا قازاقستان حالقىنىڭ, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى ايقىندالدى. ول – ماڭگىلىك ەل, ماڭگىلىك ۇلت, ماڭگىلىك ءتىل يدەياسى. ماقالادا حالىقتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ جانە جاڭا دۇنيەتانىمدىق نەگىزدە قازاقستاندى ماڭگىلىك ەلگە, قازاق ۇلتىن ماڭگىلىك ۇلتقا اينالدىرۋدىڭ جولدارى مەن تەتىكتەرى, ءتۇرلى يىرىمدەرى مەن كەزەڭدەرى عىلىمي-تەوريالىق جانە قولدانبالى-تاجىريبەلىك تۇرعىدان ناقتى كورسەتىلدى.
ماقالانىڭ باستى جاڭالىعىنىڭ ءبىرى – قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ. جاڭا ءالىپبيدىڭ اقپارات كەڭىستىگىندە دەربەستىككە جەتەلەيتىنىن اتاپ وتكەن ەلباسى بۇل ماسەلە بويىنشا دايىندىقتى كەلەر جىلدان باستاۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى. لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋدىڭ تەرەڭ لوگيكاسى بار. بۇل قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالىق ورتانىڭ, كوممۋنيكاتسيانىڭ, سونداي-اق, ءححى عاسىرداعى عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى. مەكتەپ قابىرعاسىنداعى بالالارىمىز ءۇشىن كوپ قيىندىق تۋدىرماسى انىق. لاتىن ارىپتەرىن ولار ونسىز دا ۇيرەنىپ جاتىر. ەلباسى 2017 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن عالىمداردىڭ كومەگىمەن, بارشا قوعام وكىلدەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ, قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا گرافيكاداعى بىرىڭعاي ستاندارتتى نۇسقاسىن قابىلداۋ كەرەكتىگىن, 2018 جىلدان باستاپ جاڭا ءالىپبيدى ۇيرەتەتىن مامانداردى دايىنداۋعا كىرىسۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. الداعى ەكى جىلدا ۇيىمداستىرۋ جانە ادىستەمەلىك جۇمىستار جۇرگىزىلۋگە ءتيىس ەكەندىگى ايتىلعان. وسى باعىتتا كەڭەستەر قۇرىلىپ, عالىمدار, ءتىل ماماندارى جۇمىستانىپ, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ بەلدى ماماندارىمەن ءتول ءالىپبي نۇسقالارىنىڭ جوبالارى ۇسىنىلۋدا.
ءبىزدىڭ دە ماقساتىمىز – لاتىن ءالىپبيىن جەتىك مەڭگەرگەن, يگەرگەن مامان دايىنداپ شىعارۋ. بىزدە ول جاعىنان قيىندىق تۋمايدى دەپ ويلايمىن. سەبەبى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى, ءتىل ماماندارى, عىلىم دوكتورلارى بۇل باعىتتا جۇمىستانۋعا دايىن. الداعى وقۋ جىلىنان باستاپ لاتىن ءالىپبيىن ۇيرەتەتىن ماماندار دايارلايتىن كۋرستار اشىلاتىن بولادى. ەلباسى ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى دەگەن بولاتىن. قازاقتىڭ ۇلتتىق كودى – قازاقتىڭ ءتىلى. ۇلت ءتىلىنىڭ تازا كۇيىندە ساقتالۋىندا – ءالىپبيدىڭ ءرولى زور ەكەندىگى بارشامىزعا ءمالىم.
ۇلتتىق كودىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن ءبىز ءوزىمىزدىڭ مادەني, تاريحي قۇندىلىقتارىمىزدى دامىتا وتىرىپ, الەمنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن بويىمىزعا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. «جاقسىدان ۇيرەن, جاماننان جيرەن» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ توركىنى وسىنى ۇعىندىرادى. پرەزيدەنتتىڭ وي-پىكىرى بابالار ۇلاعاتىمەن استاسىپ جاتىر. اتالارىمىز ۇلى دالا مەن ۇلى مادەنيەتتى مۇرا ەتتى. ول – جالپىعا ورتاق قۇندىلىق.
ەلباسى رۋحاني جاڭعىرۋداعى ۇلتتىق سانانىڭ رولىنە باسا نازار اۋدارىپ, بىرنەشە مىندەتتى ايقىنداپ بەردى. ونىڭ ەڭ نەگىزگىسى – ۇلتتىڭ تەرەڭ تاريحىنان باستاۋ الاتىن رۋحاني ۇستىندى ساقتاپ قالۋ. تاريحتىڭ بەلەستەرىنەن سۇرىنبەي وتكەن قۇندىلىقتارىمىز بەن وزىق ءداستۇرىمىزدى تابىستى جاڭعىرۋدىڭ العىشارتىنا اينالدىرا ءبىلۋ. بۇل رەتتە, ەلباسى «جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەرىمىزدى قايتا تۇلەتۋىمىز كەرەك», ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
تەحنيكالىق, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنا, تەحنولوگيا سالاسىن دامىتۋعا باسىمدىقتار بەرىلىپ كەلەتىندىگى داۋسىز. ول دا زامان تالابىنان. قوعامدىق جانە گۋمانيتارلىق عىلىمدارسىز, ياعني قازىرگى زاماندى جانە بولاشاقتى تەرەڭ تۇسىنە الاتىن ءبىلىمدى ادامدارسىز ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەندىگى ءسوزسىز شىندىق. وسى باعىتتا ەلباسىنىڭ «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىنى اتالعان سالا بويىنشا جاڭعىرتۋ باعىتتارىن ايقىنداپ وتىر. بۇل جوبا ارقىلى ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى قۇرىلىپ, الداعى جىلداردا گۋمانيتارلىق ءبىلىمنىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا الەمدەگى ەڭ جاقسى 100 وقۋلىق ءارتۇرلى تىلدەردەن قازاق تىلىنە اۋدارىلادى.
ەلباسى ماقالاسىنداعى «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن ەنگىزۋ ارقىلى ءپاتريوتيزمنىڭ جارقىن ۇلگىسىن, ناقتى ناتيجەمەن كورسەتۋدى مىندەتتەدى. بۇل – مادەنيەتتى وركەندەتۋ مەن ولكەتانۋ, ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ جانە تاعى باسقا شارالاردى قامتيتىن كەشەندى جوبا. «تۋعان جەر» باعدارلاماسى جالپىۇلتتىق ءپاتريوتيزمنىڭ قاينار بۇلاعى بولۋى ءتيىس. ەلباسىمىز «تۋعان جەرگە, ونىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرلەرىنە ايرىقشا ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋ – شىنايى ءپاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى», – دەپ تەگىننەن-تەگىن ايتپاسا كەرەك-ءتى. ەلباسى «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەگەن حالىق ماقالىنا ەرەكشە باسىمدىق بەردى. پاتريوتيزم تۋعان جەرىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستاۋ الادى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە وتاندى سۇيۋگە, تۋعان جەرگە تاعزىم ەتۋگە, ۇلتجاندىلىققا تاربيەلەيتىن ءىس-شارالار ۇزىلگەن ەمەس. وقۋ ورنىندا بۇرىننان فيلولوگيا, تاريح فاكۋلتەتتەرىندە تاريحي ولكەتانۋ, ادەبي ولكەتانۋ كۋرستارى دا جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ەلباسى رۋحاني وي-تولعاۋ ماقالاسىنىڭ ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى بولىمىندە ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتۋدە اتقارىلعان جۇمىستارعا كەڭىنەن توقتالىپ, جەمىستى جەتىستىكتەردى جالپاق جۇرتقا جاريا ەتىپ, بارشا ەل تۇرعىندارىنىڭ ارمانىن ايقىنداپ بەرگەندەي.
بولاشاقتىڭ باسەكەسىنە قابىلەتتى XXI عاسىر جاستارىن تاربيەلەۋ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ باستى نازارىندا. سوعان ساي ۇستاز – ىزدەنىمپاز عالىم, تىنىمسىز ەڭبەككەر, ورتانىڭ ۇيتقىسى, جان-جاقتى شەبەر, تەرەڭ قازىنالى ءبىلىمپاز, گۋمانيست, بەلسەندى پاتريوت بولعاندا عانا قوعامنىڭ مىقتى دا بىلىكتى, جوعارى مادەنيەتتى, جان-جاقتى دامىعان, شىعارماشىلىعى جوعارى جەكە تۇلعانى قالىپتاستىرىپ تاربيەلەيتىنىمىزگە م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى دە نىق سەنىمدى.
«جاڭا جاعدايدا جاڭعىرۋعا دەگەن ىشكى ۇمتىلىس – ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ ەڭ باستى قاعيداسى» دەگەن ەلباسى ماقالاسى زامان كوشىنەن قالماي, الەم كوز تىككەن, دامىعان وزىق ەلدەر قاتارىنان ورىن الۋ ءۇشىن جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرىپ, ء«ومىر ءۇشىن وزگەرە ءبىلۋ كەرەكتىگىن, وعان كونبەگەندەر تاريحتىڭ شاڭىنا ىلەسە المايتىنىن» ۇقتىرعانداي.
اسحات يمانعاليەۆ,
م. وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
ورال
