مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى بولاشاعى زور سالالاردىڭ ءبىرى رەتىندە كەزەكتى رەت اتاپ كورسەتە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر قويدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا ءوز ورنىن الۋى جانە ەڭ الدىمەن, ەكولوگيالىق تازا تاعام ءونىمى ارقىلى ءبىرىنشى ورىندى يەلەنۋى ەلىمىزدىڭ باستى ماقساتى بولىپ سانالادى. العا قويعان ماقساتتارعا تولىعىمەن قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلباسى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانى بەكىتتى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى ءتاسىلدىڭ ءبىرى – شاعىن جانە ورتا شارۋاشىلىقتاردى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتسياسىنا تارتۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا, بولۋى مۇمكىن قاتەلىكتەرگە بوي الدىرماۋ ءۇشىن بىرنەشە العىشارتتاردى ەسكەرگەن ءجون. ولاردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە كادر ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارعىم كەلەدى. ەكونوميكانىڭ قاي سالاسىن الساق تا, قارجىنى ءتيىمدى يگەرەتىن دە, عىلىم جاڭالىقتارىن ەنگىزەتىن دە – بىلىكتى ماماندار. بۇل ماسەلە اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ءالى دە وزەكتى پروبلەما بولىپ ەسەپتەلەدى. سالانى رەفورمالاۋدا كەيبىر ۇشقارىلىقتار جىبەرىلۋى سالدارىنان تاجىريبەلى كادرلار باسقا جاقتارعا اۋىسىپ, جوعارى جانە ارناۋلى ورتا ءبىلىمدى ماماندار 40 پايىزعا دەيىن ازايىپ كەتتى. اعا بۋىن ءىزباسارلارىن دايىنداۋ, ورنالاستىرۋ, تۇراقتاندىرۋ كۇرت تومەندەدى. وسىنداي سەبەپتەردەن اۋىر ەڭبەكتى, كوپ مەحناتتى تالاپ ەتەتىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا, سونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىنا قىزىعاتىن جاستار قاتارى سيرەدى. بۇرىندارى اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىندا ۇلدار جاعى باسىم بولىپ كەلسە, قازىر قىزداردىڭ ۇلەسى 70-80 پايىز. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەلدى مەكەندەرگە بارىپ, جۇمىس ىستەگىلەرى كەلمەيدى. ويتكەنى, جايلى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلمەۋى, جالاقىنىڭ تومەندىگى, ەڭبەك احۋالىنىڭ ناشارلىعى, مۇنىڭ ءبارى تۇرمىستىق احۋالعا كەرى اسەر ەتەتىن جاعىمسىز فاكتورلار ەكەنى داۋسىز. سوندىقتان, اگرارلىق سەكتوردى بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ءتيىمدى جۇيەنى جالپى مەملەكەتتىك مىندەت رەتىندە ايقىنداپ الۋىمىز قاجەت.
ول ءۇشىن مەكتەپتەن باستاپ بالالاردى بەلگىلى ءبىر ماماندىققا بەيىمدەۋ ساياساتى قولعا الىنسا, ال عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى فاكۋلتەتتەرىندە, كوللەدجدەردە كىشى اگرارلىق اكادەميا, جاس فەرمەرلەر مەكتەبى باعدارلامالارى ەنگىزىلسە, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
جاسىراتىنى جوق, اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ يننوۆاتسياعا, عىلىمي تەحنيكالىق جەتىستىكتەرگە قۇشتارلىعىن, بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جايى دا نازاردان تىس قالىپ كەلەدى. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءبىلىم تاراتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جەتە ەسكەرىلە بەرمەيدى. ءبىلىم بەرۋ تەك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن شەكتەلەدى دەگەن تۇسىنىك ءالى باسىم. سوندىقتان, ساباقتاستىق ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن جۇيەلى تۇردە ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ, كادرلاردى قايتا دايارلاۋ مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ وتە قاجەت. جاڭا زامانعا ساي يننوۆاتسيالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر دەگەننىڭ وزىندە اۋىلداردا ءداستۇرلى تەحنولوگيالار ساقتالىپ قالعانىن, باستاۋىش كاسىپتىك ءبىلىمى بار ماماندارعا سۇرانىس كوپ ەكەنىن جەتە ەسكەرگەن ءجون. كەز كەلگەن ەلدىڭ اگرارلىق ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى تۇتقاسى سانالاتىن قاراپايىم شارۋا ادامىنىڭ جۇمىس دارەجەسى مەن مارتەبەسىن كوتەرۋ دە كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. قازىرگى كەزدە بۇل باعىتتاعى ءىس-شارالاردى جانداندىرۋعا «اتامەكەن» ۇكپ قۇرامىنداعى اگروكومپەتەنتسيا ورتالىعى تارتىلىپ وتىر. ەل تۇرعىندارىنىڭ 18 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىبىمەن اينالىساتىنىن, 190 مىڭنان اسا شارۋاشىلىقتار بارىن ەسكەرسەك, «جالعىزدىڭ ءۇنى شىقپاس, جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس» دەگەن ناقىل ەسكە ەرىكسىز ورالادى.
مەنىڭشە, اۋىلدىق جەرلەردە كونسۋلتاتيۆتىك-اقپاراتتىق كەڭەس بەرۋ جانە ءبىلىم تاراتۋ ورتالىقتارى كوپتەپ قۇرىلسا, ۇتارىمىز كوپ بولماق. اۋدانداردا ورنالاسقان اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجدەر بازاسىندا ءبىلىم تاراتۋ, فەرمەرلەرگە كونسۋلتاتيۆتىك-اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىن اشۋ ورىندى. الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى شەلەك قالاسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى ارقىلى فيليپ موريس كومپانياسى قۇرعان اگروبيزنەس ورتالىعى تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى ۇلگىنى كەڭىنەن تاراتىپ, جاقسى تاجىريبەلەرىن پايدالانۋ كەرەك.
ءايىپ ىسقاقوۆ,
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
