ۇلتتىق تاريح – تاۋەلسىزدىك تۇعىرى

جۋىردا استانادا تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان «تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتتىگى: قالىپتاسۋى مەن دامۋ كوكجيەگى» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكا تاريحشىلارىنىڭ تۇڭ­­عىش كونگرەسى بولىپ ءوتتى. بۇل باسقوسۋدا ەل تاريح­شى­لارى الدىندا تۇرعان ماقساتتار ايقىندالىپ, مىندەتتەر بەلگىلەندى. كەڭەستىك داۋىردە تاريح كوبىنەسە كوممۋنيستىك يدەو­لوگيانىڭ ىقپالىندا بولعاندىقتان, كوپ نارسە سول تۇرعىدا جازىلدى, اقيقاتتى ايتا المادى. ەگەمەندىگىمىزبەن بىرگە ەلى­مىزدىڭ شىنايى تاريحىن قالىپتاستىرۋ قولعا الىندى. الەمدەگى ىرگەلى مەملەكەتتەر­­­دىڭ كورنەكتى باسشىلارىنىڭ كوپ­­شى­لىگى كەزىندە ءوز قوعامىنىڭ ءوت­پەلى كەزەڭىندە ەڭ الدىمەن مەملەكەت تاريحىنا الاڭداپ, ونىڭ اق-قاراسىن انىقتاپ الۋعا بارىنشا كوڭىل بولگەنى تاريحتان بەلگىلى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدا­رى­نان باستاپ-اق تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ, تاريح عىلىمىن جە­تىلدىرۋ ەلباسى ن.ءا. نازار­با­ەۆ­تىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن 1995 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ تۇ­جىرىمداماسىنىڭ» قابىلدانۋى, 1998 جىلدىڭ «حالىق بىرلىگى مەن ۇلتتىق تاريح جىلى» دەپ جا­ريا­لانۋى, ال 2004 جىلى «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاما­سى­نىڭ قابىلدانۋى وسىنىڭ ايعاعى. پرەزيدەنتتىڭ «تاريح تولقى­نىن­دا», «سىندارلى ون جىل», «قا­زاق­ستان جولى» اتتى ەڭبەكتەرى وتكە­نىمىزدى ءتۇسىنۋدىڭ, زەرتتەۋدىڭ نەگىزىن قالىپتاستىردى. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر, «ءما­دەني مۇرا» باعدارلاماسى بوي­ىنشا جاريالانىپ جاتقان توم-توم كىتاپتار تاريحىمىزدىڭ تىم تە­رەڭ­دە جاتقانىن دالەلدەيدى. ءتاۋ­ەل­سىزدىكتىڭ ارقاسىندا قازاق ەلى كوش­پەلىلەر وركەنيەتىنىڭ ور­تا­لى­عى, تۇركى حالىقتارىنىڭ اتاجۇرتى رەتىندە الەمگە تانىلا باس­تادى. ەن­دىگى جەردە تاريحىمىزدى الەم­دىك دەڭگەيگە كوتەرۋ ماسەلەسى ءcوز بولىپ وتىر. ويتكەنى, تاريح ۇلت بىرلىگى مەن وتانشىلدىققا تاربيە­ل­ەۋدىڭ باستى فاكتورلا­رى­نىڭ ءبىرى, حالىقتىڭ زەردەسى, ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ ال­تىن تۇعىرى بولىپ تابىلادى. وسى جيىندا ەل تا­ري­حىن زەرتتەپ, زەردەلەۋ ماسەلەسى جان-جاقتى ءسوز بولدى. اسىرەسە, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى با­قىت­جان جۇماعۇ­لوۆ­تىڭ رەسپۋبليكا تاريحشىلارىنىڭ باسىن قوسا­تىن ءبىر عىلىمي ءۇي­لەستىرۋ ورتا­لىعىن قۇرۋ جونىندەگى پىكىرى وتە ورىندى دەپ بىلەمىز. سونىمەن قاتار, كونگرەستە وتان تاريحىنان جاڭا كوپتومدىق ىرگەلى ەڭبەك دايىنداۋ جايلى ءاڭ­گىمە قوزعالىپ, ايماقتار تاريحى بويىنشا دا وسىنداي كىتاپتار شى­عارۋ جونىندە ۇسىنىستار اي­تىل­دى. وسىعان وراي, وڭتۇستىك تاريحشىلارىنىڭ باسىن قوسىپ, ءوڭىر تاريحىن عىلىمي تۇردە با­يان­دايتىن ىرگەلى ەڭبەك دايارلاۋ جاي­ىن اقىلداسۋ كەزەك كۇتتىرمەس, اۋ­قىمدى جۇمىس دەپ ويلايمىن. سەيدەحان الىبەك, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.