اق حالاتتى ابزال جان

بيىل 80 جاسقا تولىپ وتىرعان بەلگىلى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, دارىگەر كايۋپوۆا نينا امىرقىزى ءومىرى ونەگەگە تولى تۇلعا. ونىڭ جان-جاقتى, قوعامدىق, عالىمدىق, باسشىلىق, دارىگەرلىك جەمىستى ەڭبەك جولى تۋرالى ۇلتتىق «تابىستىڭ 100 قادامى» جوباسى اياسىندا جازىلىپ وتىر. وتانىنا ادال قىزمەت ەتىپ, ءوزى سۇيگەن دارىگەر ماماندىعىنىڭ شىڭىنا شىققان قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نينا امىرقىزىنىڭ ءومىرى قوعاممەن بىتە قايناستى... قازاق مەديتسينالىق ينستيتۋتىن بىتىرىسىمەن 1959 جىلى الماتىداعى №1-پەرزەنتحانادا اكۋشەر-گينەكولوگ بولىپ قىزمەتكە تۇرعاننان باستاپ, ول وسى سالانىڭ بارلىق قىرىن مەڭگەردى. 1965-1971 جىلدارى «انا مەن بالانى قورعاۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىندا, كەيىن الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىندا, ال 1976-1981 قازاق كسر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە قىزمەت ەتتى. سوڭعى جىلداردا ن.كايۋپوۆا رەسپۋبليكالىق انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بولدى. بۇل جىلداردا ن.كايۋپوۆا مەديتسيناداعى پەريناتالدى ماسەلەلەردى زەرتتەۋ بارىسىندا اياعى اۋىر انالاردىڭ اراسىنداعى «اسا قاۋىپتى توپتى» انىقتاۋدىڭ ادىستەرىن ايقىندادى. ناتيجەسىندە انا مەن بالا ءومىرىن ساقتاپ قالۋ جولدارى دەر كەزىندە قولعا الىندى. سونىمەن بىرگە عالىم گينەكولوگيالىق اۋرۋلاردى ايەلەردىڭ جاس ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ ەمدەۋدى جانە ەندوسكوپيالىق وپەراتسيالار جاساۋدا اسا قاجەتتى زاماناۋي تەحنيكالاردى ەنگىزدى. 55 جىلدىق ەڭبەك جولىندا كاسىبي دارىگەرگە كلينيكالارعا, شەبەرلىك ساعاتتارى مەن كەزدەسۋلەرگە, حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن سيمپوزيۋمدارعا شاقىرۋلار تولاسسىز ءتۇسىپ جاتتى. الىس جانە جاقىن شەتەلدىك عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىستا بولعان, ايگىلى دارىگەرلەرمەن تاجىريبە الماسقان ماماننىڭ بىلىكتىلىگى بۇرىنعىدان دا ارتا ءتۇسىپ, دامي بەردى. سانالى عۇمىرىن وتاندىق مەديتسينانىڭ دامۋىنا ارناعان عالىم دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن «اسا قاتەرلى توپتاعى ەكىقابات ايەلدەردە كەزىگەتىن اكۋشەرلىك اسقىنۋىنىڭ الدىن الۋ» تاقىرىبىندا قورعادى. جيىرما عىلىمي مونوگرافيانىڭ اۆتورى وزىنەن كەيىنگى اكۋشەر-گينەكولگوگتاردىڭ مىقتى لەگىن تاربيەلەدى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 25 عىلىم دوكتورى مەن 40 عىلىم كانديداتى قورعاپ, ەلىمىزدە جانە شەت جەرلەردە وسى سالانىڭ وركەندەۋىنە اتسالىسۋدا. نينا امىرقىزىنىڭ كوپجىلدىق زەرتتەۋلەرى ناتيجەسىندە مەديتسينا عىلىمىندا ەكولوگيالىق رەپرودۋكتولوگيا جاڭا باعىتى قالىپتاستى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ناشار ەكولوگيالىق ورتانىڭ قىز بالالارعا, ايەلدەرگە, جالپى بولاشاق ۇرپاققا زياندىلىعىن ايقىنداپ, اتالمىش ايماقتارداعى اۋرۋدىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسپاۋىن قاراستىراتىن باعدارلامالارى جاسالىپ, الدىن-الا شارالار قولدانىلدى. وسىلايشا 1997 جىلى كايۋپوۆانىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارقاسىندا تمد ەلدەرىندە العاشقى بوپ ۇلتتىق گەنەتيكالىق رەگيستر جاسالىپ, قولدانىسقا ەندى. بۇل ءتۋابىتتى كەمىستىك پەن تۇقىمقۋالاۋشىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋدە وتە ءتيىمدى ءادىس بولدى. وسى عىلىمي جەتىستىك نەگىزىندە جالپىحالىقتىق رەپرودۋكتيۆتىك دەنساۋلىق ساقتاۋدىق ستراتەگياسى قۇرىلدى. - مەنىڭ ءىزباسار شاكىرتتەرىم جانە مەن ومىرگە امان كەلۋىنە سەبەپشى بولعان بىرنەشە مىڭ سابيلەر – مەنىڭ قۋاتىم, مەنىڭ بايلىعىم, - دەيدى نينا امىرقىزى. ول 1995 جىلدان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى وتباسى, ايەل جانە دەموگرافيالىق ساياسات ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيا ءتورايىمى. 1999 جىلدان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. بۇل قىزمەتىندە نينا كايۋپوۆا ەلىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ولشەۋسىز ەڭبەك ەتتى. ول ءۇشىن العان ماراپاتتارىن تىزبەكتەۋدىڭ ءوزى ارتىق. نينا امىرقىزى قازاقستان كەلەشەگىنىڭ اسا دامىعان, مىقتى زياتكەرلىك جانە عىلىمي-تەحنيكالىق پارمەنى بار جارقىن بولاتىنىنا سەنەدى. ارىپتەستەرىنە «اق حالاتتارىڭدى كىر شالماسىن» دەگەن ۇستازدىق, انالىق اق تىلەكتەگى قۇرمەتتى دارىگەر, ابزال انا, باقىتتى تۇلعانىڭ تولاعاي تابىستى ءومىرى مەن ەڭبەك جولى بىزگە ءسوزسىز ۇلگى بولماق. باقىت جولدىبايقىزى